Phạm Hồng (Đài Phát thanh Thủy Nguyên)
Khuôn viên cụm di tích đình chùa Trịnh Xá.
Cụm di tích đình, chùa Trịnh Xá có khuôn viên rộng rãi, khang trang nhưng vẫn giữ được nét thanh tịnh, yên bình. Từ ngoài đi vào, trước cổng đình, chùa có cổng tam quan hướng về phía đông liền kề đường giao thông liên xã. Phía bên kia đường là sân rộng, hồ nước trong xanh và cánh đông lúa đang mùa trĩu hạt. Cổng tam quan đồ sộ như một lầu điện. Phía trong khuôn viên rộng hơn 2000 m2 bao gồm đình, chùa, nhà tổ, nhà mẫu và nhà khách.
Theo ông Tô Đình Bản, Trưởng làng văn hóa Trịnh Xá, Trưởng Ban quản lý di tích, cụm di tích đình, chùa được xây dựng từ thế kỷ 14. Trải qua thời gian, đình xuống cấp và được các thế hệ dân làng Trịnh Xá trùng tu, tôn tạo lại. Lần trùng tu đầu tiên vào năm 1641 và lần gần đây nhất là năm 2004 với tổng kinh phí gần 1 tỷ đồng. Hiện, đình Trịnh Xá có quy mô kiến trúc truyền thống, cấu trúc theo lối chữ “đinh”, gồm 5 gian tiền đường và 3 gian hậu cung. Đình Trịnh Xá thờ tam vị Đại Vương Thượng Thượng Đẳng Thần, là những người có công với nước, với dân. Đó là Quý Minh Đại vương (thời Hùng Vương), Linh Quang Đại Vương (thời hậu Lý) và Nam Hải Đại Vương (thời Lê - Mạc). Tượng ba vị Đại Vương thờ tại đình Trịnh Xá được trạm trổ cầu kỳ công phu, làm nổi bật tướng mạo của các ngài và được cho là đẹp nhất trong huyện. Cạnh đình Trịnh Xá là chùa Hoàng Mai (còn gọi là chùa Hoàng Xá). Chùa có niên đại muộn nhất vào nửa cuối thế kỷ 17 (1684). Trong thời gian kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ, đình chùalà địa điểm hoạt động của lực lượng vũ trang địa phương và là nơi phục vụ cho đơn vị bộ đội huấn luyện. Đặc biệt, nơi đây còn lưu giữ được nhiều bia đá và các đồ thờ tự, tế khí có giá trị về lịch sử, nghệ thuật như: câu đối, đại tự, tượng pháp... là nguồn tư liệu quý, nguồn sử liệu có giá trị trong việc nghiên cứu lịch sử văn hóa và tín ngưỡng ở địa phương. Trong cụm di tích có cây thị hơn 150 năm tuổi và cây bồ đề hơn 370 năm tuổi. Năm 2016, hai cây này được Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường thành phố công nhận cây di sản Việt Nam.
Với những giá trị kiến trúc, văn hóa, lịch sử trên, cụm di tích đình chùa Trịnh Xá trở thành trung tâm sinh hoạt tâm linh, hướng thiện của người dân địa phương và du khách thập phương. Tuần rằm, mồng một âm lịch hằng tháng, nhân dân về lễ rất đông. Hằng năm, lễ hội đình, chùa Trịnh Xá được tổ chức trong 3 ngày từ ngày mồng 10 đến hết ngày 12 tháng hai âm lịch.
