Cùng con tuổi dậy thì

“Nổi loạn”

Khi nói về cô con gái đang học lớp 8, chị Nguyễn Thị D. ở phường Thành Đông không khỏi buồn phiền. Chị kể: Từ ngày dậy thì, con như biến thành người khác. Ngày trước ngoan ngoãn bao nhiêu thì giờ ngỗ nghịch bấy nhiêu. Tính nết thay đổi, đặc biệt là trong cách ăn mặc. Trước mẹ mua gì cũng mặc, giờ con nhất định mặc theo sở thích cá nhân.

Con gái chị D. dù là nữ nhưng lại ưa thích phong cách bụi bặm, những gam màu tối, quần áo thùng thình, túi hộp, giày cao cổ. Mùa hè, con mặc những chiếc quần ngắn cũn cỡn, không phù hợp với lứa tuổi. Chị D. cấm đoán, không cho mua thì con giận dỗi làm không khí gia đình trở nên căng thẳng. "Tôi không cổ hủ, nhưng cách ăn mặc ấy thật sự phản cảm. Nhiều lúc tôi còn không dám đi cùng con ra đường", chị D. than thở.

Chị Phạm Thị Nh. ở xã Vĩnh Am nhiều lúc cũng cảm thấy bất lực trước sự ngỗ nghịch của cậu con trai đang ở tuổi dậy thì. Trước đây, con hay chia sẻ với mẹ mọi chuyện ở trường, ở lớp nhưng giờ thì khác, càng ngày cậu càng xa cách với mẹ. Con đua đòi theo bạn chơi game, sao nhãng học hành, thậm chí nhiều hôm đi chơi đến khuya mới về. Khi bố mẹ nhắc nhở, con phản ứng gay gắt, mặt lầm lì không nói chuyện. Đỉnh điểm có lần bố mẹ mắng, cậu đạp xe về nhà ngoại ở tỉnh Hưng Yên mà không nói gì, khiến cả nhà lo lắng đi tìm. Chị Nh. cho biết, dù nhiều lần nói chuyện với con, nhưng tính khí bất thường, bướng bỉnh của con không thay đổi, khiến chị mệt mỏi, lo lắng.

Theo các chuyên gia tâm lý, những thay đổi trong cách ăn mặc, hành vi và cảm xúc ở tuổi dậy thì là biểu hiện bình thường. Đây là giai đoạn trẻ bắt đầu có nhu cầu thể hiện bản thân, mong muốn được công nhận, được tôn trọng như một cá thể độc lập. Những biểu hiện “nổi loạn” thực chất là tiếng nói khẳng định cái tôi cá nhân. Tuổi dậy thì còn là thời điểm trẻ dễ rơi vào trạng thái tâm lý bất ổn, nếu không được thấu hiểu và định hướng đúng. Việc áp đặt suy nghĩ của người lớn sẽ có thể khiến khoảng cách giữa cha mẹ và con ngày một xa hơn.

Đồng hành cùng con

Nghiên cứu toàn diện của Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF) tại Việt Nam chỉ ra rằng 21,7% trẻ vị thành niên (10 - 17 tuổi) có vấn đề về sức khỏe tâm thần, nhưng chỉ 5,1% số cha mẹ nhận ra con mình cần được giúp đỡ. Theo UNICEF, vấn đề tâm thần phổ biến nhất ở trẻ là lo âu, trầm cảm, cô lập, tăng động, thiếu chú ý… Nếu không được phát hiện và hỗ trợ kịp thời, những rối loạn này có thể để lại hậu quả nặng nề như sa sút học tập, mất định hướng, thậm chí là tự tử.

Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 tiếp nhận hàng nghìn cuộc gọi mỗi năm từ trẻ vị thành niên. Các cuộc gọi chủ yếu diễn ra vào khoảng thời gian từ 22 giờ đến nửa đêm. Đây là lúc trẻ cảm thấy an toàn để bộc lộ cảm xúc. Phần lớn các em gọi điện để chia sẻ về áp lực học tập, mâu thuẫn gia đình, tổn thương tâm lý hoặc bế tắc trong các mối quan hệ. Điều này cho thấy, khi cha mẹ không lắng nghe, con sẽ tìm đến người khác để giãi bày và không phải ai cũng mang lại những ảnh hưởng tích cực. Việc thiếu kết nối giữa gia đình, cha mẹ và con có thể đẩy trẻ đến với những ảnh hưởng tiêu cực từ xã hội, bạn bè xấu, thậm chí là có hành vi vi phạm pháp luật.

Theo Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước thành phố, cách đây hơn 1 năm, vụ việc Trương Văn P. phạm tội khi mới 16 tuổi, bị xử lý hình sự vì hành vi gây rối trật tự công cộng là ví dụ điển hình về việc con trẻ phạm tội một phần do thiếu sự đồng hành của cha mẹ. Do thiếu sự giám sát từ cha mẹ, P. thường xuyên đi chơi khuya, tụ tập, lạng lách, đánh võng. Trong một lần P. tham gia đánh nhau với nhóm bạn ở khu vực phường Quán Toan (cũ) thì bị bắt và cha mẹ chỉ biết chuyện khi P. bị khởi tố.

Trên địa bàn thành phố, 6 tháng năm 2025, lực lượng công an ngăn chặn 18/26 vụ việc liên quan đến thanh niên, thiếu niên, triệt phá 8 ổ nhóm tội phạm với 125 đối tượng ở độ tuổi học sinh. Đây là con số đáng suy ngẫm, trong đó đặt ra câu hỏi về vai trò của cha mẹ, nhà trường, các đoàn thể và toàn xã hội.

Chị Vũ Ngọc Vân Anh, giáo viên Trường Tiểu học và THCS Nguyễn Đức Sáu (xã Thái Tân) chia sẻ kinh nghiệm: “Ở tuổi này, bố mẹ không chỉ là người định hướng mà còn cần trở thành bạn đồng hành của con. Thậm chí đôi khi, chúng ta cần "nổi loạn" cùng con để hiểu được cảm xúc và thế giới nội tâm của con trẻ, để từ đó uốn nắn con dần dần, giúp con phát triển lành mạnh”.

Tuổi dậy thì là hành trình tất yếu để mỗi đứa trẻ trưởng thành, nhưng cũng là chặng đường đầy thử thách. Sự nổi loạn không phải là mối đe dọa, mà là lời “cầu cứu” của trẻ cần được lắng nghe, thấu hiểu. Thay vì đối đầu, hãy chọn đồng hành vì tương lai của con trẻ, để con trưởng thành khỏe mạnh và hạnh phúc.