SƠN HÀ
Nếu như ngày xưa, nhà văn, nhà thơ luôn được đánh giá rất cao, có vẻ như ngày nay sự lãng mạn đang bị phai nhạt dần. Trí tưởng tương đã bị những hình ảnh tức thời lấn át. Sách chịu “thất thủ” trước truyền hình, phim ảnh, video. Văn hóa nghe nhìn lên ngôi. Loại sách duy nhất có được chỗ đứng trong thế giới ngày càng nặng tính thị giác của chúng ta là loại tiểu thuyết đồ họa, hay còn gọi là truyện tranh. Nó chính là món hàng ăn khách nhất trong hội chợ sách lần này.
Trong 3 ngày, khách đến “ Ngày sách Việt Nam” Hải Phòng phần lớn là người đứng tuổi và giới học sinh phổ thông vào mua truyện tranh. Điều ngạc nhiên là thanh niên rất ít đọc sách! 30 năm trước, người ta còn thấy họ ngồi đọc sách trên ghế đá ngoài vườn hoa hoặc thậm chí đi trên đường. Bây giờ, trong quán café ai cũng cắm đầu vào đọc…smartphone. Ở đó họ khoe iPhone 6 hay iPhone 7, chứ chẳng ai khoe sách cả. Các “ con mọt sách” trở nên hiếm hoi và bị giới trẻ xem như “ cổ vật” hay khi vui mồm họ vẫn nói, “những sinh vật cần bảo tồn nằm trong sách Đỏ”.
Lịch sử của nền văn minh là lịch sử của nghệ thuật giao tiếp, trong đó có giao tiếp bằng chữ viết. Hemingway (nhà văn Mỹ nổi tiếng) từng nói: “Ở một quốc gia, người dân càng mất năng lực đọc sách, đất nước càng kém hiểu biết, dân tộc càng kém năng động và càng ít tư duy độc lập hơn. Đấy không phải là những phẩm chất mà một xã hội tự do, tiến bộ được phép để mất!”. Trong thời đại của công nghệ thông tin, điều này không tuyệt đối đúng, nhưng cũng chẳng sai.
Cuộc khủng hoảng văn hóa đọc đã được báo động từ lâu. Rất tiếc là đến hôm nay, hồi chuông đó vẫn dóng lên. Sự từ bỏ những thói quen đọc sách có lẽ là do tác dụng phụ tiêu cực của công nghệ thông tin. Tất nhiên, nó không xảy ra vì một nguyên nhân đơn lẻ. Và nó cũng không thể được giải quyết bằng một giải pháp đơn giản. Nhưng không phải vì thế mà chúng ta phớt lờ, như con lạc đà rúc đầu vào cát, coi như nó không tồn tại. Trên mạng xã hội đã không ít lần xuất hiện hình ảnh các nam, nữ sinh đánh nhau một cách dã man và nhiều cảnh tượng vô cảm. Không thể võ đoán quy chụp nguyên nhân, song có lẽ có ảnh hưởng của việc không chịu đọc sách, bởi sách đề cao cái đẹp, cái nhân văn trong tâm hồn con người. Còn văn hóa mạng, đang chi phối người hiện đại, chỉ là thứ mỳ ăn liền, nó không làm bổ dưỡng tâm hồn người như sách.
Việc Sở Thông tin Truyền thông tổ chức Ngày sách Việt Nam ở Hải Phòng là một minh chứng cho sự cố gắng hướng con người về với sách. Văn hóa đọc đang bị lép vế trước lợi thế cạnh tranh của xã hội nghe nhìn (đó là công nghệ với những đột phá không thể lường trước của nó). Thế nhưng, trong một xã hội phát triển bền vững, lành mạnh, chúng ta cần cả máy tính lẫn những nhà thơ! Sách sẽ trở lại là một món ăn tinh thần quý giá, không thể thiếu của người Hải Phòng.
