Đặc sắc tác phẩm sân khấu về hình tượng Bác Hồ

Cảnh trong vở nhạc kịch “Người cầm lái” - tác phẩm sân khấu về Bác Hồ được người xem yêu thích, đánh giá cao.

Theo PGS.TS Nguyễn Thế Kỷ, Chủ tịch Hội đồng Lý luận- phê bình văn học- nghệ thuật Trung ương, nền nghệ thuật sân khấu có nhiều tác phẩm với những loại hình khác nhau thể hiện hình tượng Bác Hồ. Vì thế, tác phẩm mới được dàn dựng thời gian gần đây phải khai thác ở những khía cạnh, những câu chuyện bình dị thật hấp dẫn, để từ đó toát lên sự vĩ đại của Người. Các nghệ sĩ thừa nhận, xây dựng tác phẩm sân khấu về Bác Hồ rất khó, bởi hình ảnh của Người quá quen thuộc, gần gũi với người dân Việt Nam cũng như thế giới. Do đó, để có tác phẩm ghi dấu ấn mới, hấp dẫn và thuyết phục người xem, đòi hỏi đầu tư công sức kỹ lưỡng từ khâu kịch bản, dàn dựng đến diễn xuất...

Mặc dù làm vở diễn sân khấu về Bác Hồ có những khó khăn nhất định kể trên, song thời gian gần đây, nhiều tác phẩm mới ra mắt công chúng và được mọi người yêu thích, đánh giá cao. Điển hình, Nhà hát Kịch Việt Nam vừa công diễn vở kịch “Người đi dép cao su” (kịch bản: nhà thơnhà văn người Algeria Kateb Yacine) tại Nhà hát lớn Hà Nội. Vở diễn thu hút đông đảo người xem khi khắc họa hình tượng vị lãnh tụ kính yêu của dân tộc Việt Nam và những người yêu chuộng hòa bình trên toàn thế giới. Trong khoảng 60 phút, vở diễn đưa người xem bước vào những trang sử vàng của dân tộc, với điểm nhấn là hình tượng Chủ tịch Hồ Chí Minh bình dị, ấm áp mà cao cả. Kết cấu chặt chẽ, giàu sức gợi, âm nhạc biểu trưng cho từng thời kỳ, nhất là sự hóa thân thành công của nghệ sĩ Minh Hải trong hình tượng Bác Hồ, vở diễn hấp dẫn người xem từ khi mở màn đến tận phút cuối cùng. Điểm nhấn của vở diễn này là không có thắt nút, mở nút, không bị khuôn vào cái khung nghệ thuật quy ước về không gian và thời gian; không tuân theo quy tắc kịch truyền thống là kịch thơ mà không phải thơ, bởi lời thoại của các nhân vật thực chất là văn xuôi có nhịp điệu.

“Không cần sử dụng phông cảnh, sân khấu trống trơn, nhưng qua ngôn ngữ cơ thể, ngôn ngữ của âm thanh, ánh sáng, cách thức biểu hiện của các diễn viên diễn đạt thành công mọi sự thay đổi về khoảng cách thời gian, các diễn biến của lịch sử. Sau những biến động lớn của thời cuộc, sau hành trình tìm đường cứu nước đầy gian nan, hình ảnh Bác Hồ xuất hiện tưới cây ở phần kết vô cùng cảm động, giản dị, nhưng thật vĩ đại, lớn lao”- NSƯT Trần Ly Ly, Quyền Cục trưởng Cục Nghệ thuật biểu diễn (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) đánh giá về vở diễn trên.

Một tác phẩm sân khấu khác về Bác Hồ được công chúng yêu thích là vở nhạc kịch “Người cầm lái” do Nhà hát Công an nhân dân và Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam phối hợp thực hiện. Nhạc kịch này là những “lát cắt” trong hành trình 30 năm tìm đường cứu nước của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Hình tượng Bác Hồ được chuyển tải qua nhiều không gian, thời gian khác nhau, từ khi Người còn là cậu bé 5 tuổi ở quê nhà Nghệ An, theo cha vào kinh thành Huế; những năm tháng với nỗi đau mất mẹ và em, rồi đến khi trở thành người thanh niên Nguyễn Tất Thành bôn ba ở hải ngoại tìm đường cứu nước, tới khi trở về quê hương chèo lái con thuyền cách mạng. Tác phẩm này tái hiện cuộc đời và sự nghiệp cách mạng của Người bằng ngôn ngữ nghệ thuật, ở đó, nghệ thuật opera, nhạc kịch kinh điển thế giới hòa quyện nhuần nhuyễn với thi pháp của sân khấu truyền thống Việt Nam.

Nhiều tác phẩm sân khấu mới khai thác về cuộc đời, sự nghiệp Bác Hồ gần đây công diễn, chinh phục người xem còn có “Bác Hồ và mùa xuân”, “Đôi mắt sáng”, “Đêm trắng” (Nhà hát Kịch Việt Nam); vở kịch hát “Nợ nước non” (Nhà hát cải lương Việt Nam); vở tuồng “Không còn đường nào khác” (Nhà hát tuồng Việt Nam); “Dấu xưa” (Nhà hát kịch sân khấu nhỏ thành phố Hồ Chí Minh), “Những vần thơ thép” (Nhà hát chèo Việt Nam), Hồi ức màu đỏ (Nhà hát ca kịch Huế)…

Trong các tác phẩm sân khấu về Chủ tịch Hồ Chí Minh được dàn dựng và biểu diễn, các đơn vị nghệ thuật cố gắng lựa chọn những câu chuyện điển hình để xây dựng nên những hình tượng điển hình, trong hoàn cảnh điển hình. Mỗi vở diễn là một câu chuyện có ý nghĩa trong cuộc đời hoạt động cách mạng của Bác Hồ, gắn liền với những giai đoạn, những sự kiện quan trọng của lịch sử dân tộc trong thế kỷ 20. Tất cả đều tập trung làm nổi bật tư tưởng Hồ Chí Minh, những phẩm chất cao đẹp và tấm gương đạo đức trong sáng của Người, đặc biệt là sự dung dị, gần gũi, thân thương của một nhân vật vĩ đại. Thành công này được kết hợp từ nhiều yếu tố, như chất lượng kịch bản và bàn tay tài năng của các đạo diễn, sự nhập vai của các nghệ sĩ– diễn viên. NSƯT Lê Chức, nguyên Phó chủ tịch Hội Nghệ sĩ sân khấu Việt Nam khẳng định: “Các tác phẩm sân khấu thể hiện hình tượng Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn luôn hấp dẫn người xem”./.