Viện Kiểm sát nhân dân tối cao chỉ đạo toàn ngành chủ động kiểm sát chặt chẽ, bảo đảm công tác đặc xá thực hiện đúng đối tượng, đúng quy định pháp luật.
Theo quy định của Luật Đặc xá, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao có trách nhiệm trực tiếp kiểm sát việc lập hồ sơ đề nghị đặc xá, thực hiện Quyết định đặc xá; đồng thời hướng dẫn, kiểm tra Viện Kiểm sát nhân dân các cấp thực hiện nhiệm vụ theo đúng trình tự pháp luật. Luật cũng nghiêm cấm hành vi lợi dụng chức vụ, quyền hạn để đề nghị đặc xá cho người không đủ điều kiện hoặc ngược lại, không đề nghị đặc xá đối với trường hợp đủ điều kiện.
Trên cơ sở các quy định pháp luật, năm 2026, ngành kiểm sát xác định phương châm kiểm sát chủ động ngay từ đầu. Nội dung kiểm sát được thực hiện xuyên suốt từ khâu rà soát điều kiện, thẩm định hồ sơ, kiểm tra thông tin liên quan đến việc thi hành Quyết định đặc xá, bảo đảm nguyên tắc không bỏ sót người đủ điều kiện và không để lọt trường hợp không đủ tiêu chuẩn.
Ngay sau khi Chủ tịch nước ban hành Quyết định số 457/QĐ-CTN về đặc xá năm 2026, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao đã kịp thời ban hành Công văn số 1988/VKSTC-V8 và Công văn số 2891/VKSTC-V8 chỉ đạo toàn ngành. Các văn bản hướng dẫn tập trung cụ thể hóa những nội dung cần kiểm sát trong quá trình lập hồ sơ, đồng thời nhấn mạnh các điểm mới trong văn bản hướng dẫn về đặc xá. Điểm nổi bật mang tính đột phá trong đợt đặc xá năm 2026 là ngành kiểm sát đã chủ động rà soát toàn bộ các trường hợp đủ điều kiện nhưng chưa được đề nghị, thay vì chỉ thực hiện kiểm sát trên danh sách và hồ sơ đã được lập sẵn.
Thực hiện chỉ đạo này, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao đã thành lập các đoàn trực tiếp kiểm sát việc lập hồ sơ tại 15 trại giam và 4 trại tạm giam thuộc Bộ Công an. Qua công tác kiểm sát, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao đã ban hành 19 kết luận, chỉ ra những hạn chế, tồn tại; đồng thời yêu cầu lập hồ sơ đề nghị bổ sung cho trường hợp đủ điều kiện và xem xét lại các trường hợp có dấu hiệu vi phạm tiêu chuẩn.
Song song với đó, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao đã chỉ đạo Viện Kiểm sát nhân dân cấp tỉnh tiến hành kiểm sát trực tiếp tại 39 trại giam thuộc Bộ Công an đóng trên địa bàn. Kết quả kiểm sát ghi nhận Viện Kiểm sát nhân dân tối cao và Viện Kiểm sát nhân dân các địa phương đã phát hiện, yêu cầu đưa ra khỏi danh sách đề nghị đặc xá 51 trường hợp không đủ điều kiện. Đồng thời, lực lượng kiểm sát đã yêu cầu lập hồ sơ đề nghị đặc xá bổ sung đối với 11 trường hợp đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn nhưng chưa được cơ sở giam giữ đề nghị.
Đối với các trường hợp hồ sơ có điểm chưa rõ ràng, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao đã chỉ đạo các đơn vị nghiệp vụ phối hợp với Viện Kiểm sát nhân dân địa phương xác minh thực tế. Nội dung xác minh tập trung vào nhân thân, tiền án, tiền sự, hành vi vi phạm, việc thực hiện bồi thường nghĩa vụ dân sự cũng như các tình tiết liên quan đến điều kiện không được đặc xá. Việc kết hợp kiểm tra hồ sơ giấy tờ với xác minh thực địa giúp hạn chế tối đa việc cung cấp thông tin thiếu chính xác, bảo đảm quá trình xem xét diễn ra khách quan và nghiêm minh.
Để tiếp tục nâng cao chất lượng công tác kiểm sát đặc xá trong thời gian tới, trước hết cần xác định đúng vị trí và vai trò kiểm soát pháp lý của Viện Kiểm sát nhân dân ngay từ giai đoạn ban đầu. Công tác kiểm sát phải bám sát từng khâu, từ rà soát tiêu chuẩn, lập hồ sơ đến thẩm tra, xét duyệt, tạo thành cơ chế kiểm soát pháp lý chặt chẽ.
Bên cạnh đó, quá trình kiểm sát cần được triển khai có trọng tâm, trọng điểm, kết hợp chặt chẽ giữa thẩm định hồ sơ trên sổ sách và xác minh thông tin trên thực tế. Mỗi Kiểm sát viên cần chủ động nhận diện các yếu tố nghi vấn về nhân thân, tiền án, tiền sự hay nghĩa vụ dân sự của phạm nhân, từ đó phối hợp với các cơ quan liên quan để làm rõ, bảo đảm công tác kiểm sát đi vào thực chất chứ không dừng lại ở việc kiểm tra thủ tục hành chính đơn thuần.
Công tác phối hợp liên ngành giữa cơ sở giam giữ, Cơ quan thi hành án hình sự, Tòa án nhân dân và Viện Kiểm sát nhân dân cũng cần được duy trì thường xuyên. Sự phối hợp chặt chẽ ngay từ đầu giúp nâng cao chất lượng hồ sơ, giảm thiểu sai sót và hạn chế việc phải điều chỉnh, bổ sung ở các giai đoạn sau. Ở cấp Trung ương, sự phối hợp giữa Hội đồng tư vấn đặc xá và các cơ quan hữu quan tạo tiền đề cho việc giải quyết thống nhất, cẩn trọng đối với những trường hợp phức tạp.
Đồng thời, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao tiếp tục tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo thống nhất trong toàn ngành, phân công trách nhiệm rõ ràng và kịp thời tháo gỡ khó khăn phát sinh từ thực tiễn. Việc gắn trách nhiệm của Kiểm sát viên với chất lượng kiểm sát sẽ góp phần bảo đảm chính sách đặc xá được thực hiện đúng đối tượng, đúng điều kiện và đúng quy định của pháp luật.
Hiệu quả của công tác đặc xá không chỉ đo đếm bằng số lượng người được hưởng chính sách khoan hồng, mà còn khẳng định ở tính chính xác, công bằng của toàn bộ quá trình xét duyệt. Việc kiểm sát tốt giúp khắc phục kịp thời các thiếu sót từ cơ sở, bảo đảm chính sách đặc xá được thực hiện công khai, minh bạch, thể hiện sâu sắc tính nhân đạo của Nhà nước và đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp trong giai đoạn hiện nay.
.jpg "Triển khai thực hiện công tác đặc xá năm 2026")
