Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga: Trách nhiệm thuộc về ai khi phương tiện đo lường có lỗi?

Ngày 26/10, phát biểu ở hội trường Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khoá XVI về dự án Luật Đo lường, Phó Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội chuyên trách thành phố Hải Phòng Nguyễn Thị Việt Nga góp ý về trách nhiệm chủ động rà soát các giao dịch bị ảnh hưởng khi phát hiện phương tiện đo hoặc phần mềm đo lường có lỗi chung, tác động đến nhiều người tiêu dùng.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga nhất trí cao với những nội dung đã được tiếp thu trong dự thảo, nhất là quyền của người tiêu dùng yêu cầu đơn vị cung cấp dịch vụ thiết yếu cung cấp, trích xuất dữ liệu đo lường liên quan trực tiếp đến giao dịch của mình; cùng với kênh tiếp nhận phản ánh, kiến nghị và việc cập nhật kết quả kiểm tra, xử lý vi phạm trên nền tảng số.

"Vấn đề tôi đề nghị làm rõ thêm là: Khi đã xác định được một lỗi chung có khả năng ảnh hưởng đến nhiều giao dịch, chủ thể nào có trách nhiệm chủ động rà soát đầy đủ những giao dịch cùng chịu ảnh hưởng của lỗi đó?", đại biểu Việt Nga đặt vấn đề.

Theo đại biểu, quyền yêu cầu dữ liệu của từng khách hàng và trách nhiệm chủ động rà soát những giao dịch cùng chịu ảnh hưởng là hai nội dung cần được kết nối rõ hơn.

Một khách hàng có thể yêu cầu kiểm tra giao dịch của mình nhưng khó có khả năng biết lỗi vừa được phát hiện còn ảnh hưởng đến những thiết bị nào, trong khoảng thời gian nào và đến bao nhiêu người khác. Những thông tin đó thường thuộc khả năng quản lý, khai thác của đơn vị sử dụng phương tiện đo, nhà sản xuất hoặc bên cung cấp phần mềm. Công cụ dữ liệu cần được gắn với trách nhiệm chủ động của chủ thể đang quản lý, sử dụng phương tiện đo.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga nêu tình huống giả định một phiên bản phần mềm được sử dụng trên nhiều phương tiện đo. Sau một thời gian vận hành, kết quả kiểm tra xác định phiên bản này có lỗi làm sai lệch kết quả đo dùng để thanh toán.

Việc cập nhật phần mềm sẽ ngăn sai lệch tiếp tục xảy ra. Nhưng để khắc phục đối với những giao dịch trước đó, còn phải xác định thiết bị nào đã sử dụng phiên bản có lỗi, thời gian sử dụng và những giao dịch nào thực sự chịu tác động.

Nếu chỉ giải quyết đối với khách hàng đã có yêu cầu, việc rà soát có thể chưa bao quát những người cùng bị ảnh hưởng nhưng chưa biết để phản ánh. Trong trường hợp này, công cụ dữ liệu cần được gắn với trách nhiệm chủ động của chủ thể đang quản lý, sử dụng phương tiện đo.

Do đó, đại biểu đề nghị bổ sung rõ nguyên tắc trách nhiệm chủ động rà soát tại điều 38 về nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân sử dụng phương tiện đo, đồng thời quy định trách nhiệm phối hợp của các chủ thể có liên quan. Trách nhiệm này cần được thiết kế với những giới hạn cụ thể.

Theo đại biểu, phải có căn cứ kỹ thuật xác định một lỗi chung có khả năng ảnh hưởng đến nhiều giao dịch. Không thể từ một thiết bị có sai số mà mặc nhiên suy ra toàn bộ thiết bị cùng loại đều sai. Phạm vi rà soát phải phù hợp với nguyên nhân, tính chất lỗi, nhóm thiết bị và thời gian có liên quan.

Khi có căn cứ đó, đơn vị sử dụng phương tiện đo cần chủ động tổ chức rà soát những giao dịch thuộc phạm vi quản lý của mình. Nhà sản xuất, bên cung cấp phần mềm và tổ chức kỹ thuật có liên quan phối hợp cung cấp thông tin theo chức năng, nghĩa vụ của từng bên. Trách nhiệm phối hợp xác định phạm vi ảnh hưởng cũng cần được phân biệt với trách nhiệm cuối cùng về hoàn trả, bồi thường, vốn phải căn cứ vào kết quả xác minh và pháp luật có liên quan.

Tiếp đó, quá trình rà soát phải bảo đảm dữ liệu cần thiết được bảo toàn và có thể kiểm chứng. Dự thảo đã quy định tính toàn vẹn, xác thực, khả năng truy xuất dữ liệu; báo cáo giải trình cũng đã nêu việc quy định cụ thể về lưu vết. Đại biểu đề nghị việc hướng dẫn phải bao quát yêu cầu giữ được thông tin cần thiết để kiểm tra các giao dịch trước khi sửa chữa thiết bị hoặc cập nhật phần mềm, phù hợp với đặc tính kỹ thuật và mức độ rủi ro.

Sau cùng, khi đã xác định được giao dịch bị ảnh hưởng, cần thông báo kết quả, cung cấp căn cứ tính toán và thực hiện nghĩa vụ khắc phục theo pháp luật hiện hành. Cơ quan quản lý nhà nước thực hiện kiểm tra, giám sát theo thẩm quyền, bảo đảm việc rà soát có căn cứ và đầy đủ.

Luật cần xác lập rõ nguyên tắc trách nhiệm này, còn phương thức rà soát, phối hợp và thông báo cần được quy định phù hợp từng nhóm phương tiện đo, tránh trùng lặp với quy định chuyên ngành.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga nhấn mạnh: "Trong môi trường số, một lỗi phần mềm có thể tác động đồng thời đến nhiều phương tiện đo và nhiều giao dịch. Vì vậy, cùng với quyền tiếp cận dữ liệu của người tiêu dùng, cần xác định rõ trách nhiệm chủ động sử dụng dữ liệu để nhận diện đầy đủ phạm vi ảnh hưởng khi đã phát hiện lỗi chung. Làm rõ trách nhiệm đó sẽ tạo căn cứ thực hiện nghĩa vụ hoàn trả, bồi thường đã được pháp luật quy định; đồng thời, giúp doanh nghiệp xác định đúng phạm vi trách nhiệm, tránh những yêu cầu thiếu cơ sở".