(HPĐT)- Truyện kể về bữa “đại tiệc” của những đứa trẻ chăn bò trong những ngày đầu xuân. Chúng được tha hồ ăn những củ khoai lang nướng ngon lành giữa đồng, khi mà “lộc Tết” là những bánh, mứt, kẹo đã hết. Niềm vui của những đứa trẻ tham gia “đại tiệc”; nỗi lo “canh cánh” của chủ nhân bữa tiệc khi tự quyết mời bạn mà chưa xin phép bố mẹ và cả những kỷ niệm giản dị mà chan chứa yêu thương, những ngây thơ hồn nhiên của tuổi thơ trong câu chuyện qua giọng văn rất đỗi giản dị, chân chất của tác giả chạm tới trái tim người đọc. Tất cả những yếu tố đó làm nên sự hấp dẫn, đáng yêu của truyện ngắn, mang tới bạn đọc những phút giây thư giãn, thú vị trong những ngày đầu xuân mới.
Minh họa: Đặng Tiến
HPCT
1 . Nhà nó có khoảnh ruộng nhỏ lọt trong khu nghĩa địa. Ruộng trồng lúa, nhưng 4 cái bờ to vây quanh ruộng được ba tận dụng vun vồng trồng khoai lang. Khoai lên tốt rợp. Lũ bạn chăn bò cả xóm thèm lắm, lùa bò qua lại cứ dòm lom lom, nuốt nước miếng ực ực. Ngặt nỗi, cả lúa và khoai đều được ba rào kỹ chung quanh, chừa mỗi cái cổng tre lúc nào cũng buộc chặt. Buộc ăn thua gì, anh Tèo trề môi, tao mà đã ra tay mười cánh cổng cũng bỏ… Nó biết anh Tèo nói thật. Hội chăn bò xóm nó anh Tèo làm “hội trưởng”. Lớn nhất, tháo vát nhất, có “uy” nhất, nên đứa nào trong hội cũng sợ anh, nói nghe răm rắp, cấm cãi. Đương nhiên - nói vụng - cái khoản “đạo tặc” bẻ mía, móc khoai theo kiểu chăn bò, tay nghề anh Tèo cứ gọi số một. Vậy nhưng móc đâu móc, đám khoai nhà chú Hai (tức ba nó) anh tuyệt đối không đụng. Chẳng những vậy, anh Tèo còn cấm tiệt lũ chăn bò “em út” dưới trướng cũng không được mon men. Vậy nên khoai nhà ai bị móc trộm mặc lòng, đám khoai nhà nó từ lúc giâm dây tới khi dỡ vồng cứ mơn mởn lên xanh, cấm hao một củ…
Có sự “biệt nhãn” ấy chắc một phần do anh Tèo quý ba, nhưng cái chính là anh thương nó!
Nó, con nhỏ chăn bò “út ít" nhất hội, nhỏ, yếu, lại còn hậu đậu. Được cái… hiền lành dễ thương (là nó thấy vậy!). À quên, thêm cái học giỏi. Khoản này chắc cú đúng. “Oai danh” học giỏi của nó lừng lẫy cả xóm - từ lớp 1 tới lớp 6 năm nào cuối năm nó chẳng lĩnh giấy khen? Đi chăn bò, nó chỉ mang theo… sách. Thả bò xong nó nhăm nhăm chúi mũi vào sách. Hôm nào bài vở nhiều, thì mang cả vở, bút theo tranh thủ làm bài.
Bộ dạng “chữ nghĩa” của nó khiến lắm đứa trong hội ngứa mắt, riêng anh Tèo lại rất nể. Anh nạt mấy đứa nhiều chuyện, phạt đi coi bò cho “em gái cưng” có thời gian học bài, đọc sách. Coi vậy chớ, anh Tèo cư xử cũng đáng mặt “đàn anh” lắm. Thưởng phạt phân minh, không vô cớ hiếp đáp em út. Kiếm được đồ ăn, anh chia đều cho cả bọn. Đương nhiên phần nó vẫn… to nhất. Đứa nào cự nự, anh đáp tỉnh bơ: Tụi mày học giỏi như con Út đi, rồi tao cho phần to (!). Lý do ấy khiến chúng “tắt đài”…
2. Đời chăn bò, “cám cảnh” nhất là mới mồng 4 Tết đã phải lùa bò ra đồng. Phải thôi, bò nhốt 3 ngày đã quá, nhốt tiếp ngày thứ tư chúng cuồng chân ậm ò, khua gióng chuồng như giặc. Còn nữa, rơm cỏ dự trữ cũng chẳng còn, lấy gì cho ăn? Vậy nhưng, dòm sang hàng xóm, cảnh mấy đứa bạn nhà không nuôi bò vẫn quần là áo lượt dung dẻ dung dăng khiến nó nẫu ruột. Có năm vừa lùa bò đi vừa khóc. Khóc gì mà khóc, lệnh mẹ nghiêm lắm, chống là “ăn roi” ngay. An ủi, mẹ cho mặc ráng cái áo mới may vài bữa để “nuối” chút hơi xuân. Nó muốn xin mẹ đùm theo ít bánh mứt, hạt dưa để ra đồng có cái ăn chơi nhưng làm gì còn. Nhà nó xếp mức khó khăn không nhất chắc cũng nhì xóm. Năm nào đi chăn bò cũng phải “ăn chực” bè bạn, xấu hổ ghê gớm! May, tuổi nhỏ mau quên; lùa bò khỏi nhà một lúc gặp “chiến hữu” năm câu ba chuyện là lập tức quên phắt chuyện buồn. Đầu năm chăn bò cứ tập trung thả nơi cái nghĩa địa cạnh đường cái lớn cho lành. Nghĩa địa có khoanh ruộng lúa/khoai nhà nó. Yên tâm, ruộng có rào chung quanh, bò vào sao được. Thả bò gần đường, ngóng cho mau hết ngày để còn lùa về sớm và đi chơi “Tết vớt”. Còn nữa, mặt trời chưa lặn, lũ trẻ chăn bò cũng không dại gì chịu ngồi buồn. Khoản này yên tâm, có anh Tèo đạo diễn. “Hành trang chăn bò” đầu năm của anh ngoài bánh mứt, thịt thà vét Tết, luôn có thêm bộ bài Tây hay cờ cá ngựa nhét túi.
Trải lá chuối dưới bóng cây duối đại giữa gò, hội chăn bò quây quần mở tiệc đầu năm. Theo lệnh anh Tèo, đứa nào dỡ theo được gì của nhà đem bày hết xuống mâm. Ăn chung, vui vẻ hòa đồng, kể cả đứa nhà nghèo không có gì để mang đi. Ăn xong tới tiết mục giải trí: Bài Tây, cờ cá ngựa được bày ra. Hết đánh bài quỳ, đánh bài uống nước lại chuyển sang đánh bài… lùa bò (tức đứa nào thua phải đi lùa bò cho đứa thắng). Cười reo nhí nhố vui thôi là vui. Có điều, riêng nó, vui có vui nhưng sao cứ thấy… ngài ngại. Ngại chuyện mình không có gì mang theo để góp. Yên tâm, anh Tèo chắc biết ý, bảo: Anh lo! Ừ thì anh lo thật. Nhà anh không khá giả nhưng phần bánh mứt đầu năm của anh bao giờ cũng to gấp đôi mấy đứa. Mà giả dụ anh không mang nhiều chắc cũng không đứa nào dám nói. Nhưng nó cứ thấy… làm sao ấy. Anh Tèo tốt quá cũng làm nó thấy ngại…
Nó ngước mắt nhìn mông lung qua khoanh đất được rào kín của nhà. Nhìn mấy vồng khoai lang dây phủ mướt xanh. Khoai cỡ này củ lớn rồi đây. Khoai nướng, ăn giữa tiết trời chớm xuân lành lạnh đương nhiên ngon tuyệt. Hay mình về… xin? Không được, nằm mơ đi. Chỉ còn cách…
3. Tụi mày nghe tin tốt đây: Mai, cả hội mình sẽ mở đại tiệc… khoai lang nướng! Giọng anh Tèo dõng dạc.
Lũ nhỏ ồ lên khoái chí. Khoai nướng, còn gì bằng! “Lộc Tết” bánh mứt chỉ một hai bữa là cạn veo. Mấy ngày này cả đám đang “khô mỏ”. Nhưng khoai đâu mà nướng? Quanh đây đâu còn đám khoai lang nào để anh Tèo “trổ tài” ngoài đám khoai của ông Hai, đám khoai mà anh Tèo tuyên bố không được đụng!? Nhìn bộ mặt ngơ nghếch của lũ nhỏ, biết ý, anh Tèo cười khan: Thì khoai của… con Út đó. Nó tính moi đãi tụi bay, được chưa? À, vậy thì quá được, lũ nhỏ thở xì yên tâm. Khoai nhà con Út, nó chịu moi đãi đương nhiên… danh chính ngôn thuận, đâu có gì “phi pháp” mà lo?
Yên tâm, cả đám lao nhao phân công nhau chuẩn bị “đại tiệc” ngày mai. Đứa kiếm củi đốt, đứa lo đồ đựng, đứa giã muối mang theo và vân vân. Khoai nướng phải ăn kèm muối mới ngon. Hồ hởi cả đám, chỉ anh Tèo bộ dạng hơi lo. Anh ngoắc nó ra riêng, hỏi nhỏ: Nè, có chắc em xin rồi không? Thím Hai (tức mẹ nó) xưa giờ kỹ tính mà sao nay hào phóng dữ? Nè, vụ đây không phải anh Tèo bày nha; có gì mày đừng đổ thừa à…
- “Em xin rồi”! nó bậm môi, gật đầu xác quyết.
*
Tưng bừng “đại tiệc”!
Lửa mồi củi khô lem lém cháy, thổi một đùn khói lam thẳng đứng lên bầu trời tháng giêng lặng gió. Lửa to rồi thì củi tươi chất vào cũng bén cháy ngon ơ. Hay cho cái sáng kiến của anh Tèo. Củi tươi cháy mới cho nhiều than, có đủ để mà nướng khoai, anh bảo.
Nó mạnh dạn mở chốt cổng. Cả đám xúm vào bươi khoai. Lần đầu được ăn khoai ngoài đồng mà không phải “ăn trộm” xem ra đứa nào cũng khoái chí, cười nói râm ran. Chỉ có nó không cười, à không, có cười, nhưng cười… méo xẹo! Ê, con Út làm gì mặt buồn dữ. Tiếc khoai hả mầy? Thôi, tụi tao không bới nữa nha? Thằng Bản hỏi kháy. Đâu có, tao hơi… đau bụng thôi. Cứ bới đi mà….
Không, không phải hoàn toàn nói dối, nó đang “đau bụng” thiệt. Bụng nó cồn lên nỗi lo sẽ giải trình sao với ba má chuyện vồng khoai lang bị móc quá nửa?
Nhưng mà khoai nướng đúng ngon thật. Câu tục ngữ “Một củ khoai nướng bằng một gùi khoai nấu” quả không sai. Tay nghề nướng khoai của anh Tèo càng khỏi chê. Anh canh bới lửa, để khoai lên đám than hồng lật lại trở qua cho khoai vừa chín rám vàng mà không bị cháy khét. Hất qua hất lại củ khoai vừa chín tới trên tay, thổi phù phù, chân thi thoảng nhảy cẫng lên vì nóng, nhưng đứa nào mắt cũng sáng rực. Tách, chấm muối, ngoạm, nhai nhóp nhép từng miếng khoai ngọt lừ còn bốc khói trong cái lạnh se của mùa đông sót lại giữa chiều tháng giêng quả là niềm khoái trá không dễ tìm. Khoái hơn nữa, đây được ăn đàng hoàng công khai, không phải vụng trộm…
Tự nhiên nó thấy bớt sợ. Ừ, mình có làm gì sai quá đâu. Trả ơn bầu bạn, trả ơn anh Tèo những lần cõng qua sông, coi bò giúp hay cho ăn cùng trong khi mình không có gì đóng góp. Nó tin ba má sẽ hiểu. Chuyện nên làm mà…
4. Con Út, mày đi chăn bò suốt ngoài nghĩa địa, có thấy đứa nào vào bới khoai nhà mình hông? Bới mất hàng nửa vồng khoai???
- Dạ… dạ…. không!
Giọng má hằm hè:
- Là lũ bạn chăn bò của bây chớ không ai hết. Để tao đi tra thằng Tèo…
- Đừng! Má ơi, anh Tèo ảnh không có…
Ba xen vô:
- Con Út nói phải, thằng Tèo với nhà mình nó đàng hoàng lắm. Bà đừng nghi oan!
- Nó lớn đầu nhất, không làm cũng biết đứa nào làm. Để tôi truy cho ra!
- Đừng mà, má ơi….
Nó bắt đầu bệu bạo, chảy nước mắt.
- …?
- Là… là… con làm đó. Con moi đãi bạn…
- À, ra vậy, cái con hư đốn này….
Mẹ hăm hăm chạy xuống bếp rút roẹt cây roi. Ba lật đật can:
- Đừng có đánh con, nghe nó nói đã…
- Dạ, là… anh Tèo với mấy bạn cho con ăn miết; lại còn cõng qua sông, rượt bò dùm. Con không có gì mang đãi lại nên… nên…
Ba bật cười:
- Ra vậy. Lén moi gần nửa vồng khoai đem đãi bạn; con gái tui cũng… to gan gớm! Thôi, đánh gì nữa; nó… to gan giống bà chớ giống ai?
Mẹ cũng bật cười, buông roi:
- Cái ông này! Chỉ giỏi bắc thang cho con nó leo…
Quay sang nó, mẹ nghiêm mặt:
- Bữa nay không có ba can là mầy sưng mông! Từ rày về sau muốn gì phải hỏi xin, không được làm bừa. Nhớ chưa???
- Dạ, con nhớ, con xin lỗi mẹ!
Nó sướng quá cười toe, chạy ôm ba trong khi nước mắt nước mũi vẫn tùm lum…/.
Truyện ngắn của Y Nguyên
