(HPĐT)- Hai cổ vật gốm đắp nổi lư hương và chân đèn với màu men xanh nổi tiếng thời nhà Mạc thế kỷ 16, khơi gợi cho nghệ nhân ưu tú Phạm Văn Tuyên ý tưởng chế tác thật nhiều sản phẩm gốm phù điêu. Chế lại những họa tiết phù điêu đang bị mai một, nghệ nhân mong muốn bảo tồn, gìn giữ tinh hoa văn hóa Việt.
Nghệ nhân ưu tú Phạm Văn Tuyên đang tạo tác những bông hoa cúc trên bình gốm.
Đến xã Tú Sơn (huyện Kiến Thụy) giữa ngày hè này, chỉ qua 2 lần hỏi người dân, là đến “ngôi nhà xanh vệt thời gian”- xưởng gốm của nghệ nhân ưu tú Phạm Văn Tuyên (pháp danh Thích Chánh Tịnh, trụ trì tại chùa Đống Phúc, thị xã Quảng Yên, tỉnh Quảng Ninh). Bước vào gian phòng trưng bày, cả không gian tĩnh lặng, nồng nàn mùi đất như đưa tâm hồn mỗi người lạc bước hồn quê. Nghệ nhân Phạm Văn Tuyên (sinh năm 1974) xuất hiện với những vệt đất còn vương và gương mặt nhễ nhại giọt mồ hôi. Nghệ nhân chia sẻ: “Với tôi, đất là người bạn và cũng là mạch nguồn nuôi dưỡng cảm xúc sáng tạo. Bởi “tình bạn” của chúng tôi có thể giữ gìn và phát triển một nét văn hóa Việt Nam, nét văn hóa thời nhà Mạc, nghệ thuật đắp nổi hoa văn trên gốm.
Nghệ nhân ưu tú Phạm Văn Tuyên đang tạo tác những bông hoa cúc trên bình gốm.
Sinh ra và lớn lên trên mảnh đất còn lưu đậm những dấu tích câu chuyện về nghệ thuật gốm đắp nổi thời nhà Mạc, lại là người sớm tu tập, được tham quan nhiều bảo tàng, nhiều ngôi chùa, nghệ nhân Phạm Văn Tuyên ngày càng yêu thích điêu khắc và say mê với các tác phẩm gốm với kỹ thuật đắp chạm nổi và những hoa văn họa tiết phù điêu cổ. Để rồi, sau 20 năm nghiên cứu, tìm hiểu và thuộc nằm lòng những kiến trúc văn hóa của các triều đại Lý- Trần- hậu Lê- Mạc. Năm 2018, nghệ nhân Phạm Văn Tuyên quyết định trở về quê hương để dựng xưởng gốm đưa kỹ thuật đắp nổi nhà Mạc từ quá khứ đến hiện tại và cả tương lai; để nghệ thuật gốm phù điêu không chỉ còn trong cổ vật chân đèn và lư hương ở trong một số bảo tàng và khu di tích lịch sử mà còn chu du khắp thế giới, lan tỏa câu chuyện của những nghệ nhân gốm tài hoa, một nét văn hóa riêng của người Việt.
Tác phẩm bình gốm hoa hồng đắp nổi.
Gốm đắp nổi là sự hòa quyện của nước, lửa, đất và bàn tay tài hoa của người thợ. Để có một tác phẩm “ra lò” thì không có một sơ suất nào trong quá trình thực hiện. Từ việc “đong, đếm” đất và nước để nhào, đổ khuôn, từ bàn tay điêu luyện của nghệ nhân Phạm Văn Tuyên tạo tác những cánh hoa, đường vân lá để rồi trên ngọn lửa không quá to, không quá nhỏ phải đạt đúng nhiệt độ cần thiết. Đúng như nghệ nhân chia sẻ: Làm gốm in chìm hoa văn đã khó, gốm đắp nổi hoa văn còn khó hơn nhiều. Bời cái in chìm vào trong sẽ dễ hơn cái chơi vơi bên ngoài, nếu sự kết dính không đủ hoa văn sẽ dễ dàng rời khỏi vật chủ.
Sau bao đam mê, kiên trì, nghệ nhân Phạm Văn Tuyên thực hiện được ý nguyện của mình khi hoàn thành 115 mẫu bình gốm tái hiện, phục dựng lại những đồ gốm phù điêu, đắp nổi các họa tiết hoa văn trên các bình gốm, bằng màu men Tam Thái, thể hiện sự thâm trầm đặc trưng của gốm sứ thời Lê, thời Mạc, mang phong cách quyền quý của hoa văn thời Lý, thời Trần. Hiện nay, sau hơn 3 năm (2018-2021), nghệ nhân ra mắt khoảng 1.500 tác phẩm độc đáo, phong phú với 5 dòng sản phẩm chính: Tượng gốm chân dung các anh hùng dân tộc, danh nhân văn hóa; các linh thú như: rồng, phượng; đồ tế tự để bài trí trong thờ cúng; hoa văn hoa, cá, chim và các họa tiết hoa văn cổ thời Lý- Trần- Lê. Phó trưởng Phòng Văn hóa huyện Kiến Thụy Ngô Minh Khiêm nhận xét: Dòng gốm phù điêu mà nghệ nhân ưu tú Phạm Văn Tuyên đang theo đuổi là sự sáng tạo không ngừng nghỉ dưới đôi bàn tay tài hoa và trí thẩm mỹ, sự am hiểu về họa tiết hoa văn cổ mang đậm nét mỹ thuật truyền thống Việt Nam.
Tháng 7 về, những bông sen từ trên đầm xanh quê hương Việt Nam qua bàn tay tài hoa của nghệ nhân ưu tú Phạm Văn Tuyên mà như họa trên bình gốm thơm mộc hương đất quê nhà.
Những tác phẩm gốm lưu giữ nét văn hóa dân tộc đậm đà bản sắc giữa lòng đất Việt hấp dẫn ánh nhìn của người xem. Chẳng thế mà không chỉ có nhiều cửa hàng trưng bày ở Việt Nam, nghệ nhân ưu tú còn có thêm nhiều điểm trưng bày tại nước ngoài để giới thiệu tinh hoa văn hóa người Việt đến bạn bè quốc tế./.
Bài: trúc lâm - Ảnh: Vũ dũng
