Đề án “ngủ quên”
Du khách tham quan chuyên đề trưng bày tại Bảo tàng Hải Phòng. Ảnh: Đỗ Hiền
Tuy nhiên, từ năm 2008 đến nay, đề án này vẫn nằm trên giấy. Các chuyên đề trưng bày của bảo tàng “giậm chân tại chỗ”, ít có sáng tạo, đổi mới. Hoạt động của bảo tàng dường như đang ngủ quên, cần được đánh thức để sôi động trở lại đúng tầm vị thế thành phố giàu truyền thống văn hóa đang trên đà phát triển. Theo Giám đốc Sở Văn hóa – Thể thao Hải Phòng Lê Văn Quý, số hóa trong lĩnh vực văn hóa thông tin trong đó có bảo tàng là việc quan trọng cần làm. “Toàn bộ thông tin về di tích lịch sử văn hóa, hiện vật sẽ được số hóa và cập nhật dữ liệu trên mạng in-tơ-nét. Sau đó, các dữ liệu được mã hóa. Tại các địa chỉ di tích và hiện vật sẽ dán mã, sau đó, du khách chỉ cần thao tác quét mã trên điện thoại di động sẽ mở ra trang thông tin giới thiệu về di tích, nhân vật và những hiện vật liên quan. Việc mã hóa và số hóa này thực tế được các quốc gia phát triển thực hiện từ nhiều năm nay, giúp quảng bá về văn hóa, con người từng vùng đất, tạo điều kiện để khách du lịch tìm hiểu”. Tuy nhiên, tất cả đang dừng ở ý tưởng. Để đi vào thực tế cần sự quan tâm, tạo điều kiện về chủ trương cũng như quyết tâm, vào cuộc của ngành văn hóa – thông tin và các đơn vị liên quan trong đó có Bảo tàng thành phố. Song, ngay cả hoạt động của Bảo tàng hiện nay còn chưa bước vào cuộc cách mạng số hóa. Trong khi, hơn chục năm trước, đề án “Bảo tàng điện tử” của Hải Phòng từng được xây dựng. Sự có mặt của đề án xây dựng bảo tàng điện tử có cách đây hơn 10 năm trước cho thấy những người làm công tác bảo tàng sớm có ý tưởng số hóa và mã hóa thông tin là sự chủ động bước vào cách mạng công nghiệp 4.0 của cán bộ, nhân viên Bảo tàng Hải Phòng. Tiếc một điều, hơn chục năm trôi qua, đề án “Bảo tàng điện tử” vẫn “ngủ quên”. Ngay cả lãnh đạo Sở Văn hóa - Thể thao cũng chưa được tham mưu để biến đề án này thành hiện thực. Kéo theo đó, những phần việc số hóa, mã hóa, đổi mới các chuyên đề trưng bày đều “giậm chân tại chỗ”.
Cần chuyển động
Trước sự cần thiết của đề án “Bảo tàng điện tử”, trước hết, các nội dung đề án cần được “đánh thức”. Muốn vậy, Bảo tàng thành phố cần khởi động lại đề án với những nội dung cập nhật theo tình hình mới. Cùng với đó, tham mưu ngành chủ quản và kiến nghị thành phố cũng như các ban ngành chức năng về sự cần thiết của hoạt động bảo tàng điện tử trong giai đoạn hiện nay. Mặt khác, với việc mã hóa thông tin gắn với hệ thống di tích và hiện vật, cần sự chủ động vào cuộc của ngành Văn hóa – Thể thao trên cơ sở phối hợp với cơ quan liên quan như Sở Thông tin – Truyền thông, các đơn vị tư vấn để hình thành bản đồ số hóa với thông tin tuyên truyền về văn hóa, đất và người Hải Phòng. Đồng thời, ngành Văn hóa – Thể thao và ngành Du lịch cần có những lộ trình quảng bá các địa chỉ di tích lịch sử văn hóa, các chuyên đề trưng bày của Bảo tàng thành phố trong các tua, tuyến du lịch nhằm phát huy giá trị số hiện vật đang “ngủ yên” trong kho lưu trữ của bảo tàng hiện nay. Song, trước hết, cần đổi mới, sáng tạo trong các chuyên đề trưng bày Bảo tàng Hải Phòng. Chừng nào hàng nghìn hiện vật vẫn “ngủ yên” trong kho lưu trữ, chừng đó hoạt động bảo tàng vẫn chưa thực sự “thức giấc”. Như nguyên Cục trưởng Cục Di sản (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) Nguyễn Thế Hùng (nay là Vụ trưởng Vụ Đào tạo của Bộ Văn hóa – Thể thao và Du lịch) một lần thăm Bảo tàng Hải Phòng nhận định, phong cách trưng bày của Bảo tàng Hải Phòng giữ nguyên sự lạc hậu từ rất lâu nay. Những chuyên đề xưa cũ của Bảo tàng Hải Phòng cũng là nguyên nhân dẫn tới số khách du lịch và công chúng đến tham quan, tìm hiểu không nhiều như mong muốn.
Các phần việc liên quan đến Đề án “Bảo tàng điện tử” giờ đều nằm trên giấy bao gồm xây dựng hệ thống phần mềm quản lý hiện vật bảo tàng; hệ thống phần mềm quản lý hình ảnh, tư liệu; hệ thống phần mềm giới thiệu kho mở; hệ thống trưng bày số bảo tàng; chương trình thuyết minh tự động; đĩa CD-ROM 3D về bảo tàng; hệ thống GIS (quản lý hệ thống di tích bằng bản đồ địa lý); trang thông tin điện tử (website bảo tàng). Hiện, Bảo tàng Hải Phòng chưa có website riêng, thông tin về bảo tàng và các hiện vật còn nghèo nàn, chưa đáp ứng nhu cầu tìm hiểu của người dân và du khách.
Bảo tàng Hải Phòng hiện đang lưu giữ, bảo quản, trưng bày khoảng 19.000 hiện vật và các sưu tập hiện vật của các thời kỳ lịch sử. Ngoài 6 bảo vật quốc gia được đăng ký, còn có tới 1.092 cổ vật (773 cổ vật chất liệu gốm, sứ, đá; 279 cổ vật chất liệu kim loại).
