Đặc sản quý
Dòng sông Văn Úc quanh co ôm lấy cánh đồng xã Tân Trào từ phía Tây và Nam trước khi đổ ra biển. Khí hậu, thổ nhưỡng vùng gần cửa sông tạo cho cây lúa nếp nơi đây hương vị đậm đà, dẻo thơm đặc biệt, khác hẳn nếp ở những nơi khác.
 |
| Trung tâm Tài nguyên thực vật triển khai đề tài nghiên cứu “Khai thác, phát triển nguồn gen giống lúa nếp xoắn Kiến Thụy, Hải Phòng” tại xã Tân Trào. |
Ông Đoàn Đắc Huy, Chủ tịch UBND xã Tân Trào cho biết: “Giống nếp xoắn được người dân địa phương gọi là “nếp Thái Bình”, bởi họ mua giống từ Thái Bình đem về trồng ở Tân Trào khoảng thập niên 80 của thế kỷ 20. Các hộ cấy lúa tẻ vụ chiêm để làm lương thực, còn vụ mùa trồng lúa nếp để bán. Mỗi vụ mùa, toàn xã có hơn 2 nghìn hộ trồng, với diện tích 390ha lúa nếp xoắn, đạt sản lượng khoảng 2 nghìn tấn, tổng giá trị trên 20 tỷ đồng.
Cây nếp xoắn trên đất Tân Trào có nhiều ưu điểm. Qua nghiên cứu về giống lúa này, TS. Trần Thị Thu Hoài (Trung tâm Tài nguyên thực vật, Bộ Nông nghiệp - Phát triển nông thôn) nhận xét, nếp xoắn Tân Trào có khả năng thích nghi tốt với chân đất phèn mặn. Bông lúa to, số hạt trên một bông nhiều và có độ đồng đều cao. Cây nhiều nhất có tới 2.703 hạt. Hạt nào hạt nấy to, căng mẩy. Ngoài ra, cây có bộ gốc và rễ khỏe, khả năng chống đổ khá nên sống tốt ở vùng gần biển. Đặc biệt, nếp xoắn Tân Trào có hương thơm đặc trưng, vị đậm, cơm dẻo hơn nếp ở nhiều nơi khác. Nếu nấu xôi, để cả ngày không bị cứng, nếu làm bánh chưng, có thể để được 2 tuần mà vẫn dẻo ngon.
“Đây là giống lúa cổ truyền, nông dân tự để giống từ năm này sang năm khác mà không bị thoái hóa, biến chất, trong khi nhiều giống lúa lai chỉ 5 năm là kém đi. Cây lúa đẻ khỏe, kháng rất tốt các loại sâu bệnh, nhất là khô vằn, bạc lá… Vừa qua, nếp xoắn Tân Trào là một trong 10 sản phẩm của ngành Nông nghiệp thành phố được dán tem truy xuất nguồn gốc nông sản theo “Chương trình Hỗ trợ sản xuất và liên kết tiêu thụ nông sản an toàn của Hải Phòng” - ông Vũ Bá Quyết, Giám đốc HTX sản xuất kinh doanh dịch vụ nông nghiệp Tân Trào tự hào nói về đặc sản quê hương.
“Chắp cánh” cho đặc sản bay xa
Ông Nguyễn Mai Ngọc, Trưởng Phòng Quản lý chuyên ngành (Sở Khoa học - Công nghệ) cho biết, nếp xoắn Tân Trào được đăng ký bảo hộ nhãn hiệu tập thể tại Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học - Công nghệ), trong năm 2018 sẽ được trao giấy chứng nhận. Nhãn hiệu do HTX sản xuất-kinh doanh dịch vụ nông nghiệp Tân Trào làm chủ sở hữu. Lúc đầu, sản phẩm được đăng ký với tên “Nếp xoắn Tân Trào”, nhưng trùng tên với sản phẩm “Gạo đặc sản Tân Trào” (huyện Sơn Dương, tỉnh Tuyên Quang) nên đổi thành “Nếp xoắn Kỳ Sơn – Tân Trào” (Kỳ Sơn là tên một thôn của xã Tân Trào). Theo ông Ngọc, việc bảo hộ thương hiệu mang lại lợi ích lớn, giúp bảo vệ và đưa đặc sản địa phương vững vàng vươn ra thị trường trong và ngoài nước.
Đó là bức tranh tươi sáng trước mắt, còn hiện đầu ra cho nếp xoắn Tân Trào vẫn khá bấp bênh. Ông Vũ Bá Quyết cho biết, người dân địa phương chủ yếu bán lúa cho tư thương nên bị ép giá. Giá lúa trung bình hằng năm từ 12-15 nghìn đồng/kg. Vụ mùa 2016, các hộ bán lúa ngay sau vụ thu hoạch được giá khoảng 12 nghìn đồng/kg, nhưng một số hộ trữ thóc “để dành” chờ giá lên thì giá lại sụt. Thời điểm này, giá lúa nếp xoắn chỉ bằng lúa tẻ (khoảng 6-7 nghìn đồng/kg). Lúa nếp vụ trước trong dân còn khoảng 100 tấn chưa bán, trong khi lại sắp thu hoạch vụ mới!
“Vụ mùa 2017 là vụ đầu nếp xoắn Tân Trào được dán tem truy xuất nguồn gốc nông sản. HTX được giao trách nhiệm bảo quản, khai thác, phát triển thương hiệu này. Chúng tôi đã và đang nỗ lực vận động, tìm kiếm doanh nghiệp bao tiêu, nhưng chưa có kết quả” – ông Quyết nói.
Bà Đào Thị Hà, Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Hải Phòng - đơn vị đầu mối triển khai Chương trình Hỗ trợ sản xuất và liên kết tiêu thụ nông sản an toàn của Hải Phòng - cho biết: Trung tâm đang tham mưu thành phố xây dựng mạng lưới hệ thống cửa hàng, siêu thị… tiêu thụ nông sản được dán tem truy xuất nguồn gốc, trong đó có nếp xoắn Tân Trào. Bên cạnh đó, quảng bá sản phẩm trên mạng internet ở địa chỉ website: hpap.vn, đưa thông tin sản phẩm đến với thị trường trong và ngoài nước. Ngành nông nghiệp cũng đang xúc tiến phối hợp các ngành, chính quyền địa phương tập huấn, tổ chức chứng nhận sản phẩm đạt tiêu chuẩn VietGAP. Dự kiến từ nay đến cuối năm, nếp xoắn Tân Trào được chứng nhận. Việc này góp phần tạo điều kiện thuận lợi để doanh nghiệp bao tiêu sản phẩm.
“Về phía địa phương, cần có quy hoạch vùng phát triển sản phẩm nếp xoắn Tân Trào. Hiện một số xã gần Tân Trào đang mở rộng trồng sản phẩm một cách tự phát. Việc phát triển ồ ạt, không kiểm soát chất lượng ảnh hưởng đến đặc sản nếp xoắn Tân Trào. Mặt khác, khi có chứng nhận sản phẩm đạt tiêu chuẩn VietGAP, địa phương phải quản lý chặt chẽ, hướng dẫn nông dân thực hiện đúng quy trình sản xuất an toàn” – bà Hà nhấn mạnh.
Với sự chung tay của các cấp, ngành, đặc sản nếp xoắn Tân Trào nâng cao chất lượng, giá trị và ngày càng vươn xa trên thị trường.
Hân Minh
