“Đánh thức” giá trị bảo vật quốc gia

Sưu tập gốm men trắng An Biên được công nhận bảo vật quốc gia.

Bảo vật quốc gia vẫn “nằm im”

Phó thủ tướng Vũ Đức Đam ký Quyết định số 2198 ngày 25-12-2021 công nhận 23 bảo vật quốc gia (đợt 10, năm 2021). Trong đó, có bộ sưu tập gốm men trắng An Biên (niên đại thế kỷ 11 – 13), hiện lưu giữ trong bộ sưu tập An Biên của ông Trần Đình Thăng, ở phố Cầu Đất (quận Ngô Quyền). Bộ sưu tập này gồm ấm, liễn, đĩa đạt đỉnh cao về nghệ thuật chế tác. Kiểu dáng, màu men, họa tiết độc đáo, thuần Việt. Ngoài lối chạm khắc, đắp tỉa mềm mại, công phu, hoa văn trau chuốt, tinh xảo tới từng chi tiết trong bố cục trang trí, gốm thời Lý còn đậm tính triết lý, thể hiện bản sắc văn hóa, dấu ấn, hàm chứa tư duy, quan niệm văn hóa, xã hội của cả một triều đại. Tuy nhiên, sau khi được công nhận bảo vật quốc gia, bộ sưu tập gốm men trắng An Biên chưa được quảng bá để phát huy sâu rộng. Sau khi được công nhận bảo vật quốc gia, những bảo vật này không còn là của riêng tư nhân, mà trở thành tài sản vô giá của thành phố và quốc gia. Tuy nhiên, đến nay, các bảo vật gốm An Biên vẫn được bảo quản trong kho “cửa đóng then cài” khi chưa có sự quan tâm, phối hợp đúng mức của ngành Văn hóa thành phố và những đơn vị liên quan.

Không chỉ bộ sưu tập gốm men trắng An Biên, trên địa bàn thành phố có các bảo vật quốc gia khác như: tượng Thái tổ Mạc Đăng Dung và phù điêu Thái hoàng Thái hậu Vũ Thị Ngọc Toàn, cùng ở chùa Trà Phương, xã Thụy Hương; thanh long đao tại Khu tưởng niệm các vua nhà Mạc (đều ở huyện Kiến Thụy) cũng đang “nằm im” trong các di tích. Việc phát huy giá trị các bảo vật quốc gia không khác nhiều so với trước khi được công nhận. Phó trưởng Phòng Văn hóa – Thông tin huyện Kiến Thụy Ngô Minh Khiêm cho biết, địa phương có các bảo vật quốc gia là niềm tự hào lớn, thể hiện vùng đất giàu văn hóa, lịch sử, nhưng cũng nhiều áp lực vì công tác bảo vệ, quản lý, nhất là phát huy giá trị văn hóa, lịch sử của các bảo vật để quảng bá sâu rộng tới nhân dân và du khách do thiếu nguồn kinh phí và nhân lực. Ít có cơ hội quảng bá tới người xem khiến giá trị văn hóa, lịch sử của bảo vật quốc gia chưa được phát huy trọn vẹn đúng với giá trị vốn có. Vì thế, dễ lý giải vì sao khi được hỏi về bảo vật quốc gia trên địa bàn thành phố, nhiều người không biết hoặc chưa nghe đến.

Gắn với phát triển du lịch văn hóa

Bảo vật quốc gia sẽ không thể phát huy đầy đủ giá trị nếu chỉ nằm trong kho hoặc được cất giữ tại các di tích, ít người biết đến. Bảo tồn và phát huy giá trị bảo vật quốc gia là mong muốn của những người làm công tác di sản của thành phố.

Thời gian gần đây, thành phố quan tâm hơn đến hoạt động bảo vệ, phát huy giá trị di sản với nhiều đề án tôn tạo, số hóa di tích, video quảng bá các di sản văn hóa vật thể, phi vật thể, nhưng chưa có kế hoạch, biện pháp cụ thể đối với việc phát huy giá trị văn hóa, lịch sử của các bảo vật quốc gia. Đánh giá cao di sản văn hóa Việt Nam, trong đó có các bảo vật quốc gia, đồng chí Phó chủ tịch UBND thành phố Lê Khắc Nam cho rằng: Để bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa dân tộc theo quy định của pháp luật về Di sản văn hóa, không chỉ cơ quan nhà nước, cần huy động sự vào cuộc của các loại hình sở hữu di sản ngoài công lập, sở hữu tư nhân đáp ứng nhu cầu về văn hóa ngày càng cao của người dân, góp phần tăng cường hiệu lực quản lý nhà nước, nâng cao trách nhiệm của nhân dân trong việc tham gia bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa dân tộc trên địa bàn thành phố, xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc và đóng góp vào kho tàng di sản văn hóa thế giới. Ngoài ngân sách nhà nước, việc thu hút các nguồn lực rất quan trọng, nhất là trong bảo tồn di sản và phát triển du lịch để phát huy giá trị các di sản, trong đó có các bảo vật quốc gia. Thành phố có chính sách thu hút đầu tư du lịch vào các vùng di sản để đẩy mạnh phát triển du lịch văn hóa thành phố.

Có thể thấy, bên cạnh giải pháp vĩ mô của thành phố, trước mắt, ngành Văn hóa và ngành Du lịch sớm phối hợp, thống nhất tổ chức các tour, tuyến du lịch về các nơi đang lưu giữ, trưng bày bảo vật quốc gia. Tại các di tích, cơ sở tư nhân lưu giữ bảo vật quốc gia nên có các thông tin giới thiệu về giá trị bảo vật bên cạnh các biện pháp bảo quản phù hợp. Bảo tàng Hải Phòng cũng nên làm các phiên bản bảo vật quốc gia để tăng cường quảng bá, giới thiệu tới du khách và nhân dân thành phố hiểu, tự hào hơn về vùng đất Hải Phòng giàu giá trị văn hóa, lịch sử, về những bảo vật “có một không hai” của thành phố và đất nước.

Ngoài ra, ngành Văn hóa và ngành Du lịch phối hợp các địa phương sản xuất các sản phẩm quà lưu niệm kích thước nhỏ mô phỏng bảo vật quốc gia để người dân và du khách khi đến thăm các di tích mua làm quà tặng. Cùng với đó, ngành Văn hóa phối hợp chặt chẽ các nhà sưu tập tư nhân tổ chức trưng bày, triển lãm giới thiệu những bảo vật quốc gia như bộ sưu tập gốm men trắng An Biên, giúp công chúng có cơ hội chiêm ngưỡng và nâng cao ý thức trong việc bảo vệ, phát huy giá trị di sản văn hóa của thành phố, nhất là những bảo vật quốc gia quý giá./.