'Đánh thức' ký ức chợ quê qua nghệ thuật truyền thống

Khi nghệ thuật dân gian hòa quyện với đời sống

Sáng 26/3, tại không gian chợ quê làng Vẻn trong khuôn khổ Lễ hội truyền thống Nữ tướng Lê Chân, đông đảo người dân và du khách đã dừng chân trước gian nghệ thuật truyền thống, lắng nghe làn điệu chầu văn “Hải Phòng đổi mới” do nghệ nhân Thúy Lĩnh thể hiện. Trong nhịp phách, tiếng đàn, câu hát khi tha thiết, khi rộn ràng, một không gian văn hóa đậm đà bản sắc được mở ra giữa không gian lễ hội.

Tiết mục không chỉ thu hút bởi kỹ thuật biểu diễn mà còn bởi sự kết nối giữa chất liệu truyền thống với hơi thở đương đại. Giữa không gian chợ quê được tái hiện sinh động, tiếng hát chầu văn khiến người xem không chỉ dừng lại thưởng thức mà còn để lắng lại và cảm nhận.

Bà Dương Thị Thư, phường Lê Chân chia sẻ: “Năm nay, không khí lễ hội rất nhộn nhịp, nhất là không gian chợ quê với những gian hàng và hoạt động tái hiện đời sống xưa khiến tôi rất xúc động. Các tiết mục như hát chèo, hát văn lại càng gần gũi, khiến tôi thêm yêu và trân trọng văn hóa truyền thống dân tộc…”.

Còn với chị Nguyễn Thanh Tú, phường Hồng Bàng, trải nghiệm này mang đến cảm nhận mới mẻ. “Đi chợ quê nhưng không chỉ để mua sắm mà còn được xem biểu diễn nghệ thuật. Những làn điệu dân ca vang lên giữa không gian này tạo cảm giác rất đặc biệt. Tôi nghĩ đây là cách làm hay để đưa nghệ thuật truyền thống đến gần hơn với công chúng”, chị Tú nói.

Không gian chợ vì thế không chỉ là nơi giao thương, mà còn trở thành một “sân khấu mở”, nơi nghệ thuật dân gian hòa quyện với đời sống, mang lại trải nghiệm trọn vẹn cho người tham dự. Từ một không gian tái hiện, chợ quê làng Vẻn đã vượt ra ngoài chức năng trưng bày, trở thành điểm giao thoa giữa văn hóa nghệ thuật và du lịch, nơi ký ức được “đánh thức” bằng âm thanh và trải nghiệm sống động.

Từ không gian chợ quê đến sản phẩm du lịch văn hóa

Chợ quê làng Vẻn được tổ chức từ ngày 25/3 đến hết ngày 27/3 (tức từ ngày 6 - 8/2 âm lịch), tại khu vực quanh tượng đài Nữ tướng Lê Chân và sân Trung tâm Thông tin, Triển lãm và Điện ảnh thành phố. Trong không gian ấy, các hoạt động như viết thư pháp, hát xẩm, hát văn, ca trù… diễn ra xen kẽ, tạo nên sự liền mạch giữa đời sống và nghệ thuật.

Trong suốt ba ngày lễ hội, các nghệ nhân đến từ Chiếu Xẩm Hải Phòng, Câu lạc bộ Nghệ thuật dân gian truyền thống Hải Phòng, Câu lạc bộ Ca trù xứ Đông và Câu lạc bộ Ca trù An Biên luân phiên biểu diễn nhiều loại hình như hát văn, chèo, xẩm, dân ca, cải lương, ca trù… vừa phục vụ nhân dân, vừa góp phần tái hiện không gian văn hóa truyền thống một cách chân thực.

Nghệ nhân Ưu tú Nguyễn Thị Thu Hằng, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Nghệ thuật dân gian truyền thống Hải Phòng cho biết: “Chúng tôi cùng nhau trình diễn, quảng bá các loại hình nghệ thuật dân gian đặc trưng của dân tộc. Trong ba ngày lễ hội, các nghệ nhân biểu diễn liên tục nhiều loại hình, vừa phục vụ nhân dân, vừa thực hiện các nghi lễ truyền thống…”

Theo bà, các nghệ nhân trong câu lạc bộ đều sinh hoạt định kỳ, thường xuyên tập luyện và học hỏi để nâng cao chuyên môn. Việc tham gia lễ hội đã trở thành hoạt động thường xuyên trong nhiều năm, không chỉ để biểu diễn mà còn để đưa nghệ thuật dân gian đến gần hơn với công chúng.

“Điều chúng tôi mong muốn không chỉ là biểu diễn, mà là truyền tải, lan tỏa những giá trị văn hóa truyền thống, nhất là tới thế hệ trẻ, để các bạn trẻ thêm hiểu, thêm yêu và tiếp nối, để nghệ thuật dân gian không chỉ tồn tại trong lễ hội, mà thực sự trở lại trong đời sống hôm nay”, Nghệ nhân Ưu tú Nguyễn Thị Thu Hằng nhấn mạnh.

Thực tế cho thấy, khi được đặt trong một không gian phù hợp như chợ quê làng Vẻn, nghệ thuật truyền thống không còn là những “di sản tĩnh”, mà trở thành trải nghiệm sống động, có khả năng tương tác và thu hút công chúng. Đây cũng là hướng đi phù hợp trong bối cảnh các địa phương đang tìm cách phát huy giá trị di sản gắn với phát triển du lịch.

Việc đưa nghệ thuật dân gian vào không gian lễ hội, nhất là những không gian mở, gần gũi như chợ quê, không chỉ góp phần bảo tồn, gìn giữ mà còn tạo ra sản phẩm văn hóa đặc sắc, có sức hấp dẫn với du khách. Khi người xem không chỉ “xem” mà còn “sống cùng” nghệ thuật, thì giá trị truyền thống mới thực sự được lan tỏa bền vững.

Từ những làn điệu vang lên giữa chợ quê làng Vẻn, có thể thấy một hướng tiếp cận giàu tiềm năng: đưa nghệ thuật truyền thống trở lại với đời sống, bắt đầu từ những không gian gần gũi nhất - nơi văn hóa được cảm nhận, sẻ chia và tiếp nối.