Tượng “Tình biển” của tác giả Lê Huy Hạnh (bên trái) và tác phẩm “đạo” đặt ở công viên biển Tuy Hòa.
(HPĐT)- Thực trạng đáng báo động và khiến nhiều người bức xúc thời gian qua, đó là tình trạng “đạo, nhái” tác phẩm trong lĩnh vực nghệ thuật gồm nhiếp ảnh, mỹ thuật, âm nhạc... “Căn bệnh” này dường như chưa có hồi kết bởi gần đây một số vụ đạo, nhái tác phẩm tượng, biểu diễn múa, tranh... làm “dậy sóng” dư luận.
Đạo, nhái tràn lan
Mới đây, dư luận xôn xao khi Bộ Văn hóa – Thể thao và Du lịch (VH-TT-DL) ra quyết định thu hồi giải nhì đối với thí sinh T.H.L tại Cuộc thi “Tài năng biểu diễn múa 2020”. Nguyên nhân bởi sau khi cuộc thi múa này khép lại không lâu, nhiều ý kiến phản ánh tác phẩm biểu diễn của T.H.L đạo tác phẩm nước ngoài. Theo đó, tại cuộc thi múa vừa qua, thí sinh T.H.L giành giải nhì với tác phẩm “Số không”, nhưng khi tác phẩm được đưa lên mạng xã hội, đại diện Công ty MN Dance Company vào xem và bình luận: “Thật buồn khi người biên đạo điệu múa sao chép phần vũ đạo của chúng tôi và ký tên dưới tác phẩm này”.
Theo MN Dance Company, tác phẩm của họ được thực hiện năm 2017, với tên gọi S/HE... Trong màn múa “Số không” của T.H.L, thí sinh sử dụng âm nhạc từ màn trình diễn của S/HE do Diaphane sáng tác. Ngay sau khi có ý kiến “tố” màn múa “Số không”, Cục Nghệ thuật biểu diễn (Bộ VH-TT-DL) vào cuộc. Ban tổ chức, Ban giám khảo cuộc thi múa cùng xem và so sánh, nhận thấy hình ảnh, chuỗi tổ hợp, âm nhạc của hai tác phẩm giống nhau. Giải trình từ phía biên đạo múa của thí sinh T.H.L cũng thừa nhận, nhóm biên đạo và diễn viên thể hiện tác phẩm “Số không” đã không xin phép bản quyền trước khi thi, sau khi nhận được phản hồi của Dance Company, ê-kíp gửi lời xin lỗi tới công ty sở hữu tác phẩm gốc… Tuy nhiên điều này cũng không thể giữ lại được giải nhì từ màn múa “Số không”, bởi thí sinh biểu diễn vi phạm quy chế cuộc thi “Tài năng biểu diễn múa 2020”.
Một sự việc không kém phần làm nóng đời sống mỹ thuật hiện tại là ông N.T.V (tỉnh Phú Yên) sao chép tác phẩm điêu khắc “Tình biển” của tác giả Lê Huy Hạnh và “đạo” tác phẩm điêu khắc “Đồng đội” của điêu khắc gia Vương Hữu Tư, để trang trí tại các tiểu cảnh ở công viên biển thành phố Tuy Hòa. Trong đó, bức tượng “Đồng đội” của nhà điêu khắc Vương Hữu Tư thể hiện hình tượng ba chiến sĩ đại diện ba miền Bắc- Trung- Nam chiến đấu, anh dũng hy sinh tại thành cổ Quảng Trị được ông N.T.V tự tiện đổi tên thành “Mẫu tử” khiến tác giả rất bức xúc. Trong khi đó, tác phẩm “Tình biển” được biến tấu một số chi tiết, để tên tác giả N.T.V và đem dự thi giải thưởng văn học nghệ thuật của địa phương làm nhà điêu khắc Lê Huy Hạnh và công chúng không khỏi ngỡ ngàng.
Tốn nhiều giấy mực với báo giới năm nay là việc họa sĩ D.N.H. bị tố đạo tranh của các tác giả nước ngoài. Đó là bức tranh “Một ASEAN gắn kết và chủ động thích ứng” của họa sĩ D.N.H. dự cuộc thi tranh cổ động tuyên truyền - văn hóa Năm Chủ tịch ASEAN 2020 giống hệt tác phẩm cổ động của họa sĩ Ukraine công bố năm 2015. Trong khi đó, tác phẩm “Hòa bình, ổn định, phát triển và thịnh vượng” dự cuộc thi sáng tác tranh cổ động năm APEC Việt Nam 2017 “nhái” tác phẩm của họa sĩ A. Arkhipenko (Liên Xô) vẽ tuyên truyền Thế vận hội 1980 tại Moscow.
Cần ý thức tôn trọng bản quyền tác phẩm
Theo họa sĩ Phạm Công Hoàng, Trưởng Ban Mỹ thuật Hội Văn học - nghệ thuật Đồng Nai, hoạt động sao chép, “đạo” tác phẩm tranh, tượng hay nhiếp ảnh không chỉ trở thành nỗi nhức nhối của ngành nghệ thuật, mà còn trở thành vấn nạn chung của xã hội. Chỉ cần kết nối internet và một số thiết bị công nghệ, là dễ dàng sao chép. Thực tế cũng cho thấy vấn nạn “đạo, nhái” tác phẩm xảy ra cả ở lĩnh vực văn học, âm nhạc, điện ảnh làm nhiều người ngao ngán, giới làm nghề rất bức xúc.
Quan trọng hơn, những vụ việc kể trên phản ánh không ít người làm nghề cạn ý tưởng, từ đó nảy sinh tâm lý và ý định “chôm” chất xám, tác phẩm của người khác thành của mình. Tuy nhiên, những vụ việc này đều bị phát hiện và người sai phạm mất dần hình ảnh dày công vun đắp trước đó với công chúng. Nhiều ý kiến cho rằng, đối với vấn nạn “đạo, nhái” tác phẩm nghệ thuật, các tác giả, nhà sản xuất cần có thái độ quyết liệt, theo đuổi đến cùng khi đưa các vụ vi phạm bản quyền ra trước pháp luật, nhằm bảo vệ quyền lợi của mình. Trong khi đó, các ngành tăng cường hơn nữa công tác quản lý, đẩy mạnh việc phổ biến và theo dõi việc nghiêm chỉnh thực hiện những quy định của hệ thống pháp luật về bản quyền. Nếu phát hiện vi phạm, cần xử lý theo chế tài và khung pháp lý phù hợp, kịp thời định hướng thị trường, dư luận./.
Khôi Nguyên
