Dự báo thị trường lao động hạn chế
Theo phân tích của Bộ LĐ-TB&XH, rất nhiều người có bằng cử nhân, nhưng không đáp ứng được nhu cầu công việc của các doanh nghiệp tuyển dụng, dẫn tới tình trạng thừa người có bằng cấp, nhưng thiếu người có trình độ chuyên môn tương ứng. Nguyên nhân là do các trường chủ yếu đào tạo dựa vào năng lực và kinh nghiệm vốn có, nghĩa là đào tạo những gì trường có sẵn mà chưa phải là những gì thị trường cần. Thêm đó, năng lực dự báo thị trường của các trường còn hạn chế, chưa sâu sát xem doanh nghiệp cần gì, cần nhân lực như thế nào nên chất lượng đào tạo đầu ra còn hạn chế. Sau tốt nghiệp, hầu hết sinh viên phải “tự bơi” khi tìm việc. Mặt khác, nhu cầu nhân lực của thị trường cũng liên tục thay đổi do sự biến đổi của nền kinh tế, nếu các trường không năng động, linh hoạt sẽ rất khó nắm bắt để chuyển đổi công tác đào tạo cho phù hợp. Có tới 65% doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài phàn nàn rằng họ không tuyển dụng được lao động phù hợp, nên nhiều doanh nghiệp có xu hướng tuyển lao động để đào tạo từ đầu vì cho rằng như vậy hiệu quả hơn việc đào tạo lại người có bằng cấp. Về vấn đề này, Bộ trưởng Bộ Giáo dục-Đào tạo Phùng Xuân Nhạ cảnh báo, lao động Việt Nam đứng trước nguy cơ thua ngay trên “sân nhà” khi lao động các nước lân cận như Philippines, Malaysia tràn sang, còn lao động Việt Nam ra nước ngoài chủ yếu làm việc chân tay.
Để nâng dần chất lượng nguồn nhân lực có trình độ, đáp ứng yêu cầu của thị trường cần nhiều yếu tố. Trước hết là quy hoạch lại mạng lưới, sắp xếp hệ thống các trường đại học và xây dựng các trường trọng điểm. Các trường cũng nên chọn những ngành có chất lượng cao để tập trung đầu tư thay vì đầu tư dàn trải hàng chục, vài chục ngành đào tạo. Tiếp đó là đổi mới công tác tư vấn hướng nghiệp sao cho sâu sát thực tế, phát huy hiệu quả. Các trường cần thay đổi trong mối quan hệ với các đối tác, trực tiếp là doanh nghiệp. Ngay cả các trường đã có uy tín cũng không thể ngồi một chỗ đợi doanh nghiệp tìm đến mà phải tăng tính cạnh tranh trong thị trường tuyển dụng. Tại Hải Phòng, trong khi một số ngành, nghề của một số trường đại học đào tạo tốt nghiệp hằng năm như kế toán, tài chính, ngân hàng… ra trường khó xin việc, thất nghiệp nhiều thì nhiều trường thuộc khối giáo dục nghề nghiệp năng động, tự tìm tòi, tổ chức kết nối với doanh nghiệp vừa tạo điều kiện cho sinh viên thực hành, vừa tìm cơ hội đầu ra cho sinh viên. Thực tế cho thấy, ở khối giáo dục nghề nghiệp, sinh viên trường nghề có cơ hội việc làm hơn sinh viên khối giáo dục chuyên nghiệp đại học, nhất là đối với các nghề lao động trực tiếp như hàn, cơ khí, nấu ăn, du lịch, khách sạn, nhà hàng. Ở một số trường như Cao đẳng số 3, Cao đẳng Du lịch Hải Phòng, thậm chí nhiều nghề sinh viên chưa ra trường đã có việc.
Hỗ trợ sinh viên tạo việc làm
Trước thực tế nhiều cử nhân, thạc sĩ thất nghiệp, nhiều chuyên gia về lao động, việc làm cho rằng, sau 4-5 năm đại học, sinh viên cơ bản đủ kiến thức để chủ động trong công việc. Vì vậy, thay vì thụ động, đợi cơ hội việc làm hãy chủ động tìm việc cho chính mình bằng tinh thần khởi nghiệp. Tất nhiên, khôngphải tất cả các sinh viên sau khi ra trường đều có thể khởi nghiệp và khởi nghiệp thành công. Nhưng có tinh thần khởi nghiệp, sinh viên sẽ chủ động tìm việc làm cho mình, thậm chí là cho cả người khác nên có thể giải quyết vấn đề thất nghiệp. Mới đây, Chính phủ chỉ đạo Bộ Giáo dục-Đào tạo soạn thảo, xây dựng Đề án “Hỗ trợ sinh viên khởi nghiệp”. Định hướng của Đề án là tập trung vào công tác đào tạo nguồn nhân lực, nâng cao tinh thần khởi nghiệp của sinh viên các trường đại học, tự tạo việc làm cho bản thân trên nền tảng các kiến thức, kỹ năng được học tại trường. Chung tay giúp sinh viên khởi nghiệp, tìm việc làm sau khi ra trường còn có nhiều tổ chức ở các địa phương. Tại Hải Phòng, Trung tâm hỗ trợ chăm sóc sức khỏe cộng đồng và phòng chống HIV/AIDS (HHCSC) phối hợp với tổ chức Cứu trợ trẻ em quốc tế tại Việt Nam đang triển khai dự án “Nâng cao năng lực tìm việc làm cho sinh viên nhập cư”. Dự án sẽ trang bị kỹ năng nghề nghiệp và giáo dục tài chính cho 300 sinh đang theo học ở 5 trường cao đẳng nghề trên địa bàn thành phố. Thông qua các lớp học của dự án, các sinh viên được đào tạo về kỹ năng mềm tìm kiếm việc làm, quản lý tài chính của cá nhân, được dự án giới thiệu việc làm tại các doanh nghiệp và đơn vị tuyển dụng, đồng thời nâng cao khả năng, kỹ năng để sinh viên có thể tự tạo việc làm.
Đức Anh (tổng hợp)
