(HPĐT)- Giữa ồn ào, tấp nập phố thị, Khu di dích lịch sử cấp thành phố Nhà lưu niệm doanh nhân yêu nước Nguyễn Sơn Hà cổ kính, tĩnh lặng tại địa chỉ số 49 phố Lạch Tray (quận Ngô Quyền). Ngoài vẻ đẹp kiến trúc độc đáo, nơi đây hiện lưu giữ nhiều kỷ vật, tư liệu quý giá về cuộc đời, sự nghiệp và những đóng góp, cống hiến của doanh nhân tiêu biểu đối với đất nước, thành phố.
Doanh nhân yêu nước tiêu biểu
Trong khí thế hào hùng của những ngày tháng 4, tháng 5 lịch sử, trong căn biệt thự cổ, nhuốm màu thời gian của gia đình tại số 49 phố Lạch Tray (quận Ngô Quyền), nữ họa sĩ Nguyễn Sơn Trúc xúc động chia sẻ những câu chuyện về cuộc đời, sự nghiệp và tinh thần yêu nước của cha mình - doanh nhân Nguyễn Sơn Hà. Sinh năm 1894 tại Hà Nội, song phần lớn cuộc đời và sự nghiệp của cụ gắn với thành phố Hải Phòng. Với ý chí tự lập, sau một thời gian học hỏi, tích lũy kinh nghiệm, năm 1920 cụ Sơn Hà quyết tâm mở hãng sơn GEKCO với sản phẩm sơn RÉSISTANCO. Sản xuất phát triển, quy mô nhà xưởng của cụ lên tới hơn 7.000 m2 tại khu vực cạnh ngõ 72 phố Lạch Tray hiện nay. Không chỉ cạnh tranh tốt với các hãng sơn của chủ Pháp thời kỳ đó, sản phẩm sơn của cụ xuất khẩu sang thị trường một số nước.
Hãng sơn phát triển, doanh nhân Nguyễn Sơn Hà trở thành một trong nhà kỹ nghệ hàng đầu của Hải Phòng và Việt Nam thời Pháp, cũng là doanh nhân tiêu biểu có nhiều đóng góp cho sự nghiệp cách mạng. Cách mạng Tháng Tám, hưởng ứng lời kêu gọi “Tuần lễ vàng”, gia đình cụ đóng góp hàng vạn Đông Dương và hơn 10,5 kg vàng. Năm 1946, theo tiếng gọi của Tổ quốc, gia đình cụ Sơn Hà bỏ lại tất cả tài sản ở Hải Phòng để đi theo cách mạng, lên vùng căn cứ Thái Nguyên. Cụ có người con trai là Nguyễn Sơn Lâm, liệt sĩ hy sinh trong những ngày đầu toàn quốc kháng chiến chống Pháp.
Năm 1955, Hải Phòng giải phóng, cụ Nguyễn Sơn Hà đưa gia đình từ vùng căn cứ kháng chiến trở lại thành phố, chuyển quyền sở hữu, sử dụng nhiều tài sản cho nhà nước: 41 gian nhà khu vực gần đền Nghè ngày nay cho công nhân ở, khu xưởng sơn rộng hơn 7.000 m2 trên phố Lạch Tray… Với những đóng góp cho cách mạng, đất nước, doanh nhân Nguyễn Sơn Hà vinh dự 2 lần được Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi thư khen và động viên cụ tiếp tục có thêm sáng kiến đóng góp cho kháng chiến; được nhân dân tin tưởng, bầu làm đại biểu Quốc hội từ khóa 1 đến khóa 5.
Để tưởng nhớ và vinh danh những đóng góp của doanh nhân Nguyễn Sơn Hà với đất nước, không chỉ Hải Phòng mà ở thành phố Hồ Chí Minh, Đà Nẵng đều có đường mang tên Nguyễn Sơn Hà. Với người Hải Phòng, cụ là niềm tự hào lớn.
Công trình dấu ấn văn hóa, lịch sử
Họa sĩ Nguyễn Sơn Trúc cho biết, công trình được xây dựng năm 1939, trên diện tích ban đầu hơn 2.000 m2. Ngôi biệt thự 3 tầng từng được nhận giải thưởng kiến trúc Đông Dương, do kiến trúc sư nổi tiếng Phạm Bá Chi thiết kế và có sự tham gia ý tưởng của cụ Nguyễn Sơn Hà. Công trình theo kiến trúc Pháp với hình khối hài hòa, cân đối, trang trí đẹp, khỏe nhưng không phô trương, khuôn viên rộng, có vườn hoa, bể bơi... Đi vào tiểu tiết, có nhiều chi tiết được thiết kế theo văn hóa phương Đông với các ô cửa chính, cửa phụ hình bát giác. Các hình đầu rồng cách điệu ở đầu cầu thang từ sân lên phòng khách chính tầng hai. Đặc biệt, mái lợp ngói ống phương Đông. Các bài trí nội thất theo phong cách người Việt truyền thống với bàn ghế, sập gụ, tủ chè chạm trổ, khảm trai… Qua đó thể hiện gu thẩm mỹ cao của người chủ nhà có tâm hồn phóng khoáng, sáng tạo và có tinh thần dân tộc mãnh liệt.
Trải qua thăng trầm của thời gian, công trình nhà biệt thự Nguyễn Sơn Hà xuống cấp, diện tích thu hẹp còn hơn 530 m2. Năm 2020, gia đình cụ Sơn Hà đề xuất và được cấp phép cải tạo, sửa chữa tổng thể công trình. Hiện nay, tầng 1 của ngôi nhà là nơi ở của con cháu cụ. Gian chính tầng 2 là nơi thờ tự cụ Nguyễn Sơn Hà và phòng truyền thống trưng bày nhiều hiện vật, hình ảnh, tư liệu lịch sử quý của gia đình, gắn với lịch sử phát triển thành phố. Tầng 3 là phòng trưng bày tranh mỹ thuật của họa sĩ Sơn Trúc.
Trong niềm vui kỷ niệm 50 năm Ngày thống nhất đất nước, 70 năm Ngày giải phóng Hải Phòng, sự hiện diện của Di tích lịch sử nhà biệt thự doanh nhân yêu nước Nguyễn Sơn Hà chính là chứng tích, một trong địa chỉ đỏ để thế hệ đi sau được nhìn lại lịch sử, tri ân những đóng góp, cống hiến của các nhà chí sĩ, doanh nhân yêu nước trong những năm tháng cách mạng, vì nền hòa bình dân tộc.
