Dù khoảng 15 triệu thùng dầu/ngày từng bị chặn khi Iran đóng eo biển Hormuz, các nước vùng Vịnh đã liên tục tìm tuyến thay thế, giúp nguồn cung dần trở lại thị trường.
Theo Tuần báo Makorrishon (Israel), khi Iran đóng eo biển Hormuz đầu cuộc chiến, khoảng 15 triệu thùng dầu/ngày bị chặn. Lo ngại giá dầu tăng vọt và kéo theo khủng hoảng kinh tế toàn cầu, nhưng 7 tháng sau, giá dầu vẫn ở mức khoảng 100 USD/thùng, thấp hơn nhiều so với dự báo ban đầu.
Thị trường phần nào ổn định nhờ các nước vùng Vịnh nhanh chóng tìm tuyến xuất khẩu thay thế, sử dụng công suất dư của đường ống, cùng với việc khai thác kho dự trữ và nhu cầu dầu giảm.
Saudi Arabia chuyển dầu qua đường ống Đông - Tây tới cảng Yanbu bên bờ Biển Đỏ, trong khi UAE sử dụng đường ống qua Oman tới cảng Fujairah để tránh Hormuz. Khi các tuyến này bị đe dọa hoặc gián đoạn, các nước tiếp tục chuyển sang những phương án khác.
Tháng 5, một số tàu chở dầu bắt đầu sử dụng tuyến phía Nam qua Hormuz, gần Oman, dưới sự giám sát của Mỹ. Các tàu hoạt động ban đêm, tắt hệ thống định vị và liên lạc, sau đó chuyển dầu sang tàu khác bên ngoài eo biển. Nhờ đó, các chuyến hàng dầu từ Kuwait, Iraq và UAE được nối lại.
Khi tuyến Yanbu bị gián đoạn do lực lượng Houthi đe dọa tàu qua Bab el-Mandab, Saudi Arabia tiếp tục chuyển dầu qua Địa Trung Hải, sử dụng kênh đào Suez hoặc đường ống SUMED xuyên Ai Cập. Đường ống Đông - Tây sau đó cũng bị tấn công nhưng nhanh chóng hoạt động trở lại.
Ngày 11/9, hoạt động bốc dầu tại Yanbu bị tạm dừng. Saudi Arabia cùng các nhà sản xuất vùng Vịnh tiếp tục đưa dầu qua hành lang do Mỹ bảo vệ tại Hormuz. Theo Kepler, tuần trước, 6 siêu tàu đã nhận 12 triệu thùng dầu tại các cảng Saudi Arabia trên Vịnh Ba Tư.
Gần đây, Đô đốc Brad Cooper, Tư lệnh Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ, cho biết lực lượng Mỹ đã hỗ trợ 2.000 tàu thương mại đi qua Hormuz trong những tháng gần đây, đưa hơn 1 tỷ thùng dầu của các nước vùng Vịnh ra thị trường.
Các nhà phân tích ước tính mỗi ngày có khoảng 6 triệu thùng dầu đi qua tuyến phía Nam ít được biết đến này, tương đương hơn 40% lượng dầu qua Hormuz trước chiến tranh.
Ông Raul Choudhary, Phó Chủ tịch phụ trách nghiên cứu sản lượng dầu tại Restead Energy, ước tính hiện có 6-7 triệu thùng dầu mỗi ngày đi qua tuyến phía Nam ở Hormuz, cùng khoảng 2 triệu thùng qua đường ống tới Fujairah. Như vậy, khoảng 8 trong số 15 triệu thùng dầu mỗi ngày từng bị chặn khi chiến tranh nổ ra đã quay lại thị trường.
Phần thiếu hụt được bù bằng khoảng 3,5 triệu thùng/ngày từ các kho dự trữ. Nhu cầu tiêu thụ cũng giảm khoảng 5 triệu thùng/ngày do giá dầu cao và tăng trưởng chậm lại tại các thị trường chủ chốt. Các nhà cung cấp khác, trong đó có Mỹ, tăng sản lượng thêm 500.000-700.000 thùng/ngày.
Ông Choudhary cho rằng thị trường đang ở trạng thái cân bằng mong manh, nên giá dầu chưa tăng vọt. Giá hiện khoảng 100 USD/thùng, thấp hơn mức 140-150 USD/thùng được dự báo nếu nguồn cung thiếu 5-6 triệu thùng/ngày.
Theo dự báo của Restead Energy, nếu Hormuz mở trở lại, giá dầu có thể ở mức 85-90 USD/thùng trong 3 tháng cuối năm 2026 và giảm còn 80-82 USD/thùng vào năm 2027.
Các phương án thay thế đều tốn thời gian và chi phí. Nếu dầu sang châu Á phải đi vòng qua kênh đào Suez thay vì qua Biển Đỏ, hành trình có thể kéo dài thêm cả tháng. Trong khi đó, việc chuyển dầu giữa các tàu để qua Hormuz khiến những tàu chở dầu phải chờ ít nhất 1,5 ngày tại Vịnh Oman.
Nhu cầu sử dụng siêu tàu chở dầu tăng mạnh cũng đẩy giá thuê tàu lên cao. Thông thường, mức thuê khoảng 30.000-50.000 USD/ngày, nhưng đến ngày 11/9, giá thuê tàu qua Hormuz đã lên khoảng 1 triệu USD/ngày, tương đương khoảng 26 USD/thùng dầu.
Chi phí vận chuyển đường biển vì vậy hiện tương đương khoảng một phần tư giá dầu, trong khi bình thường chỉ chiếm 1-3%.
H.A (theo TTXVN)
.jpg "Mỹ kêu gọi vùng Vịnh xây dựng tuyến vận chuyển dầu mới để tránh eo biển Hormuz")
