Đầu xuân về Hà Tây xem múa rối cùng khách nước ngoài

Ấn tượng đầu xuân

Chiều 24/2, dưới mái thủy đình cổ kính, những tích trò dân gian hơn 300 năm tuổi bắt đầu kể câu chuyện về lịch sử, lao động và đời sống thôn quê xứ Đông cho đoàn du khách quốc tế 28 người đến từ nhiều quốc gia.

Trong buổi diễn, các nghệ nhân trình diễn nhiều tích trò tiêu biểu như “Vua Lê Lợi trả gươm”, “Tễu giáo đầu”, “Rồng đốt lá đề”, “Đi cấy”, “Đi cày”… Đây đều là những tiết mục đặc sắc, phản ánh cả chiều sâu lịch sử lẫn đời sống sinh hoạt của người dân đồng bằng Bắc Bộ.

Ở tích “Vua Lê Lợi trả gươm”, hình ảnh nhà vua hoàn gươm báu cho rùa thần giữa làn nước lung linh được thể hiện bằng kỹ thuật điều khiển khéo léo, kết hợp nhịp nhàng giữa âm thanh trống, phách và lời hát. Còn “Tễu giáo đầu” mang đến không khí vui tươi, hóm hỉnh, với nhân vật chú Tễu quen thuộc, đại diện cho tiếng cười dân gian.

Những tích trò như “Đi cấy”, “Đi cày” lại tái hiện sinh động cảnh lao động trên đồng ruộng: Con trâu cần mẫn kéo cày, người nông dân cấy lúa trong tiếng hò đối đáp. Màn “Rồng đốt lá đề” với hiệu ứng lửa và pháo nước khiến khán giả thích thú, nhiều lần vỗ tay tán thưởng.

Các tiết mục được dàn dựng mộc mạc nhưng sống động, đậm chất làng quê. Không chỉ đoàn khách quốc tế chăm chú theo dõi, đông đảo người dân địa phương cũng đến xem trong ngày đầu xuân, tạo nên không khí náo nức, phấn khởi.

Bà Ursula Katharina, du khách đến từ Đức chia sẻ: “Tôi rất ấn tượng bởi nghệ thuật biểu diễn múa rối trên mặt nước. Đây là loại hình nghệ thuật hiếm gặp ở nhiều quốc gia. Những câu chuyện dân gian được kể bằng con rối gỗ giản dị nhưng giàu biểu cảm giúp chúng tôi hiểu hơn về văn hóa Việt Nam”.

Theo ông Phạm Khắc Xoa, Trưởng Phường rối nước Thanh Hải, rối nước nơi đây có lịch sử hơn 300 năm. Trải qua nhiều giai đoạn thăng trầm, có thời điểm các tích trò chỉ còn được lưu giữ bởi một vài nghệ nhân cao tuổi trong làng và trở thành thú chơi của một số người yêu thích.

Năm 1999 đánh dấu bước ngoặt quan trọng khi một số người tâm huyết với nghệ thuật múa rối nước ở thôn An Liệt tập hợp lại để khôi phục nghề truyền thống. Ban đầu, phường chỉ có 20 thành viên. Mọi điều kiện đều thiếu thốn từ con rối, thủy đình đến đạo cụ biểu diễn… Đến nay, phường múa rối nước Thanh Hải duy trì được 29 thành viên tham gia, đảm nhiệm nhiều vị trí khác nhau như điều khiển rối, hát chèo, đánh trống, phụ trách kỹ thuật.

Kết nối hiện đại, dân gian

Những năm trước, phường rối nước Thanh Hải thường tổ chức biểu diễn đầu xuân tại các tỉnh phía Nam và Tây Nguyên. Những chuyến lưu diễn giúp nghệ thuật rối nước của làng được biết đến rộng rãi hơn.

Nhiều năm trở lại đây, phường rối nước ở đây trở thành điểm đến lý tưởng cho học sinh, người dân và du khách đến tham quan, trải nghiệm. Mỗi năm, phường đón hơn 20 đoàn khách nước ngoài về thưởng thức các tiết mục múa rối tại làng quê.

Tháng 5/2025, UBND tỉnh Hải Dương (cũ) công nhận Phường rối nước Thanh Hải là điểm du lịch, mở ra cơ hội phát triển du lịch gắn với nghệ thuật truyền thống.

Một hướng đi đáng chú ý của phường rối nước những năm gần đây là tăng cường liên kết với các trường học. Ông Phạm Khắc Xoa cho biết, từ năm 2024, phường liên kết với nhiều trường tiểu học, mầm non trên địa bàn và các xã lân cận để tổ chức biểu diễn nghệ thuật múa rối nước phục vụ học sinh. Qua các buổi biểu diễn, học sinh rất thích thú, hào hứng tìm hiểu các tích trò, góp phần quan trọng trong việc giáo dục truyền thống, bồi đắp tình yêu văn hóa dân tộc cho thế hệ trẻ.

Cô giáo Hoàng Thị Hải, giáo viên Trường THCS Thanh Hải (xã Hà Tây) rất tự hào vì quê hương có phường múa rối nước truyền thống. Đây là địa chỉ để nhà trường hướng dẫn, đưa học sinh đến tìm hiểu các phong tục, văn hoá của vùng quê.

Đặc biệt, mỗi khi có đoàn khách quốc tế đến tham quan, ông Xoa thường chủ động liên hệ với Trường Tiểu học và THCS Thanh Hải để giáo viên dạy tiếng Anh và học sinh tham gia giao lưu. “Các em có cơ hội thực hành tiếng Anh, còn du khách thì hiểu thêm về đời sống lao động, học tập ở nông thôn Việt Nam. Đó cũng là cách chúng tôi dần đưa nghệ thuật múa rối nước đến gần hơn với người trẻ ngày nay”, ông Xoa chia sẻ.

Việc kết hợp biểu diễn nghệ thuật với hoạt động giao lưu, trải nghiệm tạo nên mô hình sinh hoạt văn hóa đặc sắc tại địa phương. Từ mặt nước làng quê, những con rối gỗ không chỉ kể chuyện quá khứ mà còn trở thành cầu nối văn hóa nghệ thuật giữa các thế hệ và giữa Việt Nam với bạn bè quốc tế hôm nay.