Theo thống kê, cuối năm 2022, trên địa bàn thành phố có gần 50 cơ sở giáo dục nghề nghiệp (GDNN). Mạng lưới trường nghề khá “dày”, nhưng phân bổ không đồng đều, nơi san sát, nơi lại “vắng bóng”, hiệu quả hoạt động chưa cao; một số trường nhiều năm liền rơi vào cảnh “bắc nước sôi chờ gạo người”. Người học ít, thậm chí không có, dẫn tới cơ sở vật chất, trang thiết bị đào tạo chưa phát huy hết công suất, xuống cấp theo thời gian, tốn nhiều chi phí bảo trì, bảo dưỡng. Tình trạng trên đặt ra yêu cầu bức thiết về việc sắp xếp, sáp nhập các trường nghề để nâng cao hiệu quả, năng lực đào tạo các nhóm ngành, nghề.
Sau sáp nhập, Trường cao đẳng Kỹ thuật Hải Phòng gặp khó trong bố trí, thu hút đội ngũ giảng viên trực tiếp giảng dạy các môn thực hành.
Sáp nhập để tinh gọn, giảm chồng chéo, trùng lặp
Quận Kiến An là địa phương có nhiều cơ sở GDNN, chỉ trong bán kính vài km. Vì vậy, người học sẽ có nhiều lựa chọn hơn. Tuy nhiên, cũng bởi nằm gần nhau nên dù nhiều nỗ lực, cố gắng, các trường cũng khó tuyển đủ chỉ tiêu. Nguyên nhân sâu xa khiến công tác tuyển sinh gặp khó do cơ cấu ngành nghề phân bố chưa hợp lý. Cụ thể, trên cùng địa bàn quận, các trường cao đẳng: Kỹ thuật Hải Phòng, Kinh tế Hải Phòng, Bách Nghệ Hải Phòng, Duyên Hải… đều có sự trùng lặp trong các ngành, nghề tuyển sinh như: Điện công nghiệp, Kế toán doanh nghiệp, Công nghệ ô tô… Do đó, dẫn tới tình trạng “nơi tuyển được, nơi tuyển thiếu”.
Không chỉ gặp bất cập trong cơ cấu ngành, nghề tuyển sinh, đào tạo, hệ thống GDNN của thành phố đang gặp bài toán về phân bố cơ sở đào tạo. Theo thống kê, 90% các cơ sở GDNN tập trung ở các quận như: quận Kiến An (12 cơ sở), quận Hồng Bàng (9 cơ sở), quận Hải An (7 cơ sở), gây sự chồng chéo trong đào tạo, tuyển sinh. Nhưng ở các huyện như: An Lão, Cát Hải, Tiên Lãng, Kiến Thụy chỉ có 1 cơ sở GDNN; riêng huyện Bạch Long Vĩ đến nay chưa có cơ sở GDNN.
Để bảo đảm cân đối, phân bố hợp lý cơ cấu ngành, nghề đào tạo, mạng lưới cơ sở đào tạo, Trưởng Phòng GDNN (Sở Lao độngThương binh và Xã hội) Nguyễn Thị Ngân cho biết, Phòng tham mưu Sở đề xuất Bộ Lao động- Thương binh và Xã hội, thành phố đồng ý chủ trương sắp xếp sáp nhập 5 cơ sở GDNN(3 trường cao đẳng, 2 trường trung cấp), hình thành 2 Trường cao đẳng Kỹ thuật Hải Phòng và Trường cao đẳng Kinh tế Hải Phòng (theo Quyết định số 1295, 1297 ngày 21-12-2022 của Bộ trưởng Bộ Lao độngThương binh và Xã hội). Mục đích là tập trung nguồn lực đầu tư đối với 2 trường đào tạo trọng tâm trong lĩnh vực công nghiệp và kỹ thuật, mở rộng phạm vi thu hút học viên trong và ngoài thành phố. Sau sáp nhập, hiện trên địa bàn thành phố có 39 cơ sở GDNN (17 trường cao đẳng, 9 trường trung cấp, 13 trung tâm giáo dục nghề nghiệp).
Bà Vũ Thị Tâm, nguyên Phó giám đốc Sở Kế hoạch và Đầu tư, thành viên Hội đồng Tư vấn Kinh tế- Xã hội của Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố cho rằng, sắp xếp, sáp nhập các cơ sở GDNN theo hướng tinh gọn, tập trung nâng cao năng lực đào tạo là hướng đi đúng đắn. Song, các cơ quan tham mưu cần lưu ý, cân nhắc thấu đáo, đưa ra giải pháp toàn diện để việc sắp xếp không mang tính cơ học như “gom gộp, nhóm chung lại”, mà cần xây dựng định hướng phát triển nhà trường phù hợp dự báo về thị trường lao động. Coi đây là căn cứ để mở các ngành nghề đào tạo, đầu tư trang thiết bị, bổ sung đội ngũ, xây dựng giáo trình đào tạo phù hợp…, góp phần bảo đảm “sức sống” của các trường, hướng đến thực hiện cơ chế tự chủ trong thời gian tới.
Nhằm định hướng nâng cao hiệu quả hoạt động GDNN, đồng chí Bí thư Thành ủy Lê Tiến Châu giao Ban cán sự đảng UBND thành phố chỉ đạo Sở Lao động - Thương binh và Xã hội xây dựng dự thảo Đề án “Đào tạo nghề trên địa bàn thành phố Hải Phòng đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa thành phố đến năm 2030”. Qua nghe báo cáo về dự thảo, đồng chí Bí thư Thành ủy yêu cầu đề án cần làm rõ mối liên kết giữa cơ quan quản lý nhà nước - doanh nghiệp - cơ sở đào tạo nghề và người học nghề. Trong đó, xác định mấu chốt của đào tạo nghề là có bảo đảm việc làm sau khi học nghề hay không? Thu nhập của người lao động bao nhiêu? Để giải quyết vấn đề này, việc liên kết hợp tác giữa các chủ thể nêu trên là yêu cầu bắt buộc và là giải pháp trọng tâm. Bên cạnh đó, trên cơ sở dự báo nhu cầu đào tạo, đề án cần đề xuất một số cơ sở đào tạo nghề có nền tảng cơ bản, đang phát triển tốt để thành phố tiếp tục đầu tư trọng điểm. Đối với các cơ sở đào tạo nghề hoạt động chưa hiệu quả, đồng chí Bí thư Thành ủy yêu cầu rà soát và sắp xếp lại theo hướng sáp nhập hoặc giải thể để tập trung nguồn lực.
Cơ sở vật chất không thể “một sớm, một chiều”
Chủ trương sáp nhập trường nghề là hướng đi đúng đắn. Tuy nhiên, bài toán mà các cơ sở GDNN cần hết sức lưu tâm đó là hạ tầng trường lớp, trang thiết bị phục vụ đào tạo. Theo Hiệu trưởng Trường cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật Bắc bộ Bùi Việt Cường, sự phân hóa trong ngành, nghề tuyển sinh đang gây mất cân bằng trong nguồn lực đầu tư, cấp mới, bổ sung trang, thiết bị. Bên cạnh đó sự manh mún, “mạnh ai nấy làm” có thể tạo nên cuộc “cạnh tranh ngầm” giữa các cơ sở GDNN, làm phân tán nguồn lực… Từ năm 2016 đến nay, một số nghề không phải nghề trọng điểm, các nghề đào tạo cho lao động nông thôn trên địa bàn thành phố chưa được đầu tư cải tạo cơ sở vật chất, mua sắm thiết bị để nâng cao năng lực đào tạo, tạo ra thách thức đối với đơn vị tiếp quản sau sáp nhập. Phó hiệu trưởng Trường cao đẳng Kinh tế Hải Phòng Lưu Thanh Tân cho biết, nhà xưởng của nhiều ngành nghề đầu tư xây dựng từ lâu chưa được nâng cấp, sửa chữa, xuống cấp trầm trọng; thiết bị phục vụ giảng dạy nhiều ngành nghề cao đẳng, trung cấp còn thiếu về hạng mục, số lượng và cập nhật công nghệ mới theo quy định, không bảo đảm điều kiện về cơ sở vật chất, thiết bị để chuyển từ chương trình đào tạo từ hàn lâm sang đào tạo theo năng lực thực hiện.
Thực tế cho thấy, những khó khăn về cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ giảng dạy ảnh hưởng lớn đến số lượng và chất lượng đào tạo. Việc này không thể giải quyết “một sớm, một chiều” bởi nguồn lực có hạn. Để khắc phục tình trạng này, các trường đẩy mạnh hoạt động liên kết, phối hợp nhà trường - doanh nghiệp trong khâu đào tạo thực hành. Bên cạnh một số kết quả đạt được, sự liên kết, phối hợp chưa bền vững, dẫn đến hiệu quả chưa cao. Nguyên nhân có từ nhiều phía, như thời gian đào tạo thực hành chưa tương thích nhu cầu 2 bên; độ tuổi học sinh hệ 9+ chưa phù hợp yêu cầu kỷ luật lao động tại đơn vị, hoặc doanh nghiệp không tiếp nhận vì cho rằng các em còn nhỏ; cha mẹ sợ con em mình vất vả, không ủng hộ việc thực tập, làm việc tại doanh nghiệp…
Nhận thức rõ về thời cơ, thách thức đặt ra đối với hệ thống GDNN thành phố thời gian tới, Phó giám đốc Sở Lao động- Thương binh và Xã hội Phạm Thị Huyền cho rằng, để đáp ứng yêu cầu về đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, tăng sức cạnh tranh trong tuyển sinh với các trường đại học, các cơ sở vừa sáp nhập nói riêng, cơ sở GDNN nói chung cần chủ động, tích cực hơn trong thu hút nguồn lực đầu tư kinh phí cải tạo cơ sở vật chất, đầu tư trang thiết bị từ nguồn ngân sách thành phố, bộ, ngành chủ quản, một phần kinh tế tự chủ của đơn vị cũng như hiệu quả trong quá trình hợp tác công - tư, nhà trường - doanh nghiệp. Bên cạnh đó, Sở Lao động - Thương binh và Xã hội nghiên cứu, tham mưu thành phố về việc xây dựng định mức kinh tế kỹ thuật tương ứng, phù hợp, bảo đảm hỗ trợ, ưu tiên nguồn lực kịp thời, tương ứng dành cho sự phát triển của các trường trong khối GDNN. Đồng thời, đổi mới cơ chế tài chính cho cơ sở GDNN theo hướng tăng quyền tự chủ về đầu tư, tuyển dụng…, tiến tới tăng quyền hạn gắn với trách nhiệm tự chủ tài chính của các đơn vị sử dụng ngân sách và các nguồn lực công. Các cơ sở GDNN sử dụng nguồn lực tài chính hiệu quả hơn thông qua hợp tác liên doanh, liên kết huy động nguồn vốn để tăng cường cơ sở vật chất, đổi mới trang thiết bị.
------------------------
Kỳ cuối: “Tiếp sức” bằng cơ chế đặc thù
