(HPĐT)- Theo quy định của Luật Bảo vệ môi trường 2020 được Quốc hội thông qua cuối năm 2020 và có hiệu lực từ ngày 1-1-2022, người dân có thể bị từ chối thu gom rác sinh hoạt và xử phạt nếu không phân loại. Điều này cho thấy quyết tâm trong việc xây dựng nếp sống mới trong việc xử lý rác thải. Tuy nhiên, hiện nay phần lớn người dân thành phố chưa hình thành thói quen phân loại rác tại nguồn. Một trong những nguyên nhân là việc xây dựng và duy trì các mô hình phân loại rác thải tại nguồn ở các tổ dân phố chưa được triển khai đại trà.
Mô hình “Phân loại rác thải tại nguồn” tại tổ dân phố 24, phường Máy Chai (quận Ngô Quyền) đang hoạt động tốt sau hơn 7 tháng thành lập.
Phân loại rác tại nguồn chưa trở thành thói quen hằng ngày
Theo Tổng giám đốc Công ty TNHH MTV Môi trường Đô thị Hải Phòng Trần Quang Đăng, mỗi ngày, công ty thu gom, vận chuyển và xử lý hơn 1,2 nghìn tấn rác thải sinh hoạt đô thị. Trong đó, lượng rác có thể tái chế, tái sử dụng chiếm hơn 50%. Tuy nhiên, tỷ lệ tái chế rác thải đô thị hiện mới đạt khoảng 20%, chủ yếu là giấy, nhựa, rác hữu cơ, 80% lượng rác còn lại được xử lý chôn lấp bằng công nghệ thủ công. Với tốc độ đô thị hóa nhanh hiện nay, dự kiến mỗi năm lượng rác thải đô thị tăng 3-5% sẽ khiến các bãi chôn lấp của thành phố sớm bị quá tải. Một trong những nguyên nhân của việc hiệu quả xử lý, tái chế chưa cao là do rác sinh hoạt đô thị chưa được phân loại từ đầu nguồn. Khi đưa rác về khu tập trung, công ty phải phân loại rác trước khi xử lý. Việc này vừa lãng phí nguồn tài nguyên có thể tái chế, vừa khó khăn cho việc xử lý.
Trên thực tế, việc phân loại rác tại nguồn không hề mới. Nhiều dự án, chương trình phân loại rác tại nguồn được triển khai từ khá sớm, điển hình như Dự án 3R (giảm thiểu, tái sử dụng, tái chế) được triển khai thí điểm từ hơn 10 năm trước từ nguồn tài trợ của Chính phủ Nhật Bản; Kế hoạch thúc đẩy tăng trưởng xanh của thành phố Hải Phòng với sự hỗ trợ kỹ thuật, công nghệ của thành phố Kitakyushu (Nhật Bản) cũng được triển khai từ 7 năm trước. Qua đó, hàng chục mô hình phân loại rác đầu nguồn được xây dựng trên địa bàn nhiều quận của thành phố như: Kiến An, Đồ Sơn, Hồng Bàng, Ngô Quyền… Tuy nhiên, số lượng mô hình còn ít, chỉ dừng ở việc thí điểm chứ chưa triển khai đại trà đến các tổ dân phố. Ở một số tổ dân phố, sau những ngày đầu hào hứng triển khai phân loại rác tại nguồn đến nay lại bỏ ngang. Do đó, việc thực hiện phân loại rác đầu nguồn còn theo phong trào, chưa trở thành thói quen sinh hoạt của phần lớn người dân đô thị.
Chính quyền và người dân chung tay
Theo lãnh đạo Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố, việc triển khai đại trà các mô hình phân loại rác đầu nguồn tại các tổ dân phố là một trong những giải pháp khả thi, ít tốn kém, góp phần hạn chế tác động xấu của rác thải đô thị tới cuộc sống của người dân. Để làm được điều này, cần sự chung tay của các cấp chính quyền, đơn vị chức năng và người dân. Đồng thời, đẩy mạnh xây dựng và duy trì thật tốt các mô hình “Phân loại rác thải tại nguồn”, thường xuyên đôn đốc, kiểm tra, đánh giá hiệu quả trong quá trình triển khai, tránh trường hợp rầm rộ ra mắt mô hình rồi “để đấy”, phó mặc các tổ dân phố tự duy trì. Các tổ chức đoàn thể tăng cường hoạt động giám sát cộng đồng, kịp thời phát hiện, phê phán, lên án các hành vi làm ảnh hưởng, gây cản trở quá trình quản lý và xử lý rác thải sinh hoạt tại cộng đồng, nhất là việc xả rác nơi công cộng; quan tâm động viên khen thưởng các mô hình hay, cách làm hiệu quả cao, tạo sự lan tỏa trong xã hội.
Trong thời gian qua, nhiều địa phương có những cách làm sáng tạo, quyết liệt trong việc duy trì, xây dựng mới các mô hinh phân loại rác đầu nguồn. Năm 2020, quận Ngô Quyền ra mắt và triển khai 35 mô hình “Toàn dân tham gia bảo vệ môi trường, xây dựng đô thị văn minh”, trong đó có 5 mô hình “Toàn dân tham gia phân loại rác tại nguồn” trên địa bàn 4 phường: Cầu Tre, Gia Viên, Máy Chai và Đồng Quốc Bình được người dân đồng tình, ủng hộ và đánh giá cao. Điển hình như mô hình phân loại rác tại nguồn ở tổ dân phố số 8, phường Cầu Tre vừa ra mắt từ tháng 7-2020, đến nay đang hoạt động khá hiệu quả. Thực hiện mô hình, Ban Công tác Mặt trận và các chi hội đoàn thể phường tuyên truyền, vận động các hộ gia đình trong tổ đóng góp kinh phí mua 2 chiếc xô phân loại rác tại gia đình: xô xanh đựng rác hữu cơ, xô đỏ đựng rác vô cơ. Từ đó, cứ 16 giờ 30 phút các buổi chiều hằng ngày, các hộ dân trong tổ tập kết xô đựng rác đã phân loại trước cửa nhà. 30 phút sau, công nhân của Công ty TNHH MTV Môi trường đô thị trực tiếp thu rác từ các xô đựng rác đã phân loại đưa ra xe chuyên dùng chở về Khu xử lý chất thải rắn của thành phố. Đến nay, toàn quận có 14 tổ dân phố triển khai mô hình. Quận Ngô Quyền có kế hoạch tiếp tục phối hợp với Công ty TNHH MTV Môi trường đô thị tuyên truyền, mở rộng số lượng tổ dân phố đăng ký tham gia phân loại rác đầu nguồn, phấn đấu đến năm 2025 triển khai mô hình tại 100% các tổ dân phố trên địa bàn các phường. Đây là cách làm hay cần được nhân rộng ở các địa phương khác.
Bên cạnh đó, cần nhận thức việc phân loại rác tại nguồn chỉ là khâu đầu, còn rất nhiều khâu tiếp theo cần được thực hiện nghiêm túc, đồng bộ và khoa học. Theo đó, thành phố quan tâm bố trí kinh phí để tăng nhân lực thực hiện phân loại, trang bị xe chuyên dụng phục vụ thu gom, vận chuyển rác sau phân loại. Sở Xây dựng phối hợp các địa phương xây dựng quy hoạch chi tiết điểm để rác sau phân loại ở các khu dân cư, bảo đảm vệ sinh môi trường, phù hợp với quy hoạch chung về không gian đô thị, thúc đẩy tăng trưởng xanh thành phố.../.
Nguyễn Dương - Ảnh: Ngọc Lan
