(HPĐT)- “Tự chủ chiến lược” là khái niệm được Tổng thống Pháp Emmanuel Macron nhiều lần kêu gọi châu Âu cần hướng đến. Đây không phải là quan điểm mới mẻ, bởi nhiều quốc gia cũng đề cập đến vấn đề này. Tuy nhiên, quan điểm của ông Macron đang nhận nhiều phản ứng trái chiều từ châu Âu. Cùng với đó, sự biến động mạnh mẽ về địa chính trị hiện nay khiến quan điểm của ông Macron gặp nhiều rào cản.
Tổng thống Pháp Macron phát biểu về “tự chủ chiến lược” trong chuyến công du Hà Lan. Ảnh: Le Monde
Tranh cãi nảy lửa
Bài trả lời phỏng vấn của Tổng thống Pháp Emmanuel Macron với các tờ báo Les Échos, Politico và đài phát thanh France Inter hôm 7-4 đang gây ra rất nhiều tranh luận tại châu Âu. Các phát ngôn của ông Emmanuel Macron trong bài báo đó gây sốc đối với nhiều người tại châu Âu và Mỹ, khi Tổng thống Pháp cho rằng châu Âu cần phải trở thành một cực quyền lực thứ 3 trên thế giới, chứ không phải là các nước chư hầu, là kẻ theo đuôi và phải thích ứng với nhịp điệu chính sách của Mỹ hay các phản ứng thái quá của Trung Quốc.
Giới quan sát phương Tây đặt câu hỏi, rốt cuộc ông Macron đứng về bên nào? Trong một thời gian dài, có vẻ như Pháp liên kết chặt chẽ với Mỹ trong vấn đề cân bằng lực lượng để ứng phó với sự trỗi dậy của Trung Quốc ở khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Nhưng trong thời gian qua, với những phát ngôn trong các chuyến công du của mình, Tổng thống Pháp Macron khiến giới bình luận của phương Tây tự hỏi liệu còn có thể tin tưởng Paris trong vai trò kề vai sát cánh với Washington khi đối diện với sự quyết đoán của Bắc Kinh. Họ băn khoăn, liệu ông Macron có đang trở nên nhẹ nhàng với Trung Quốc?
Theo nghị sĩ Nghị viện châu Âu Arnaud Danjean, nhận xét của Tổng thống Pháp về tương lai quan hệ Liên minh châu Âu (EU) - Mỹ chọc giận các nước vốn đề cao quan hệ với Washington. Phản ứng với quan điểm của ông, Thủ tướng Ba Lan Mateusz Morawiecki khẳng định, “liên minh với Mỹ là nền tảng tuyệt đối của an ninh chúng ta, dựa trên hai trụ cột là hợp tác kinh tế và trong lĩnh vực quốc phòng”. Ông Morawiecki khẳng định liên minh Âu-Mỹ sẽ là chủ đề ưu tiên số một trong chương trình nghị sự nhiệm kỳ chủ tịch luân phiên EU của Ba Lan năm 2025.
Vấp phải nhiều rào cản
Thực ra cũng không có gì bất thường khi một tổng thống Pháp nêu ra vấn đề “tự chủ chiến lược cho châu Âu”. Đây vốn là đặc điểm lâu dài của chính sách đối ngoại Pháp. Bản thân ông Macron ủng hộ việc tạo ra một “quân đội châu Âu thực sự” và cảnh báo việc lệ thuộc vào Mỹ để bảo đảm an ninh xuyên Đại Tây Dương. Không có gì bí mật khi ông Macron ưa thích châu Âu tự lo chuyện phòng thủ của mình và phát triển năng lực phóng chiếu sức mạnh ra ngoài biên giới châu lục này.
Nhưng cản trở lớn nhất với tham vọng của Pháp là tại châu Âu, khái niệm “tự chủ chiến lược” vẫn được đón nhận một cách dè dặt và ngờ vực. Một số nước cho rằng đây chỉ là nỗ lực của Pháp nhằm giành vai trò lãnh đạo lớn hơn tại châu Âu, phục vụ lợi ích của Pháp. Một nhóm nước khác ở Đông Âu, Trung Âu, Baltic thì giành ưu tiên lớn nhất là quan hệ với Mỹ do cần có ô an ninh của NATO. Ngay cả Đức, đầu tàu lãnh đạo EU cùng Pháp, cũng khá lạnh nhạt với nỗ lực của Pháp bởi trong nhiều thập kỷ từ sau chiến tranh thế giới thứ 2, chủ nghĩa Đại Tây Dương áp đảo trong chính giới Đức. Đến khi kết thúc chiến tranh Lạnh, nước Đức được hưởng “lợi tức hòa bình” nên chủ yếu tập trung vào các vấn đề kinh tế - thương mại, không coi trọng khía cạnh an ninh - quốc phòng. Chỉ đến khi ông Donald Trump lên làm Tổng thống Mỹ năm 2016 và có thái độ thù địch với châu Âu, đặc biệt là với Đức, thì chính giới Đức mới bắt đầu có sự thay đổi quan điểm, quan tâm hơn đến các đề xuất của Pháp về xây dựng “tự chủ chiến lược” cho châu Âu.
Tuy nhiên, cuộc xung đột tại Ukraine làm thay đổi tất cả các tính toán tại châu Âu, bởi với việc chiến tranh quay lại châu lục này khiến vai trò của NATO trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Nhiều nước châu Âu thời điểm này thậm chí còn xem việc thảo luận về “tự chủ chiến lược của châu Âu” là điều phi thực tế.
Các nhà quan sát nhận định, điều đáng chú ý ở đây là ông Macron suy tư và để tâm nhiều vào khả năng và mức độ được mong đợi của một trật tự thế giới đa cực trong bối cảnh hiện nay. Thực tế, nhiều nhà lãnh đạo thế giới đồng ý với lời kêu gọi của ông Macron rằng không nên máy móc sa đà vào cuộc đối đầu kiểu Chiến tranh Lạnh giữa Mỹ và Trung Quốc, với sự chia phe dứt khoát thành các bên không thể dung hòa với nhau. Theo quan điểm này, hệ thống quốc tế sẽ là một nơi an toàn hơn nếu quyền lực và ảnh hưởng được chia sẻ cho nhiều bên hơn. Tuy nhiên, cuộc xung đột tại Ukraine cho thấy sự chia rẽ ngày càng tăng trong nội bộ EU về vai trò của Mỹ. Do đó, Tổng thống Macron còn nhiều cuộc chiến mới phải tiến hành để bảo vệ quan điểm “châu Âu tự chủ chiến lược”./.
Xuân Nhi (tổng hợp)
