Cảnh trong vở chèo “Ngôi sao của sóng” do Đoàn Chèo Hải Phòng thực hiện.
(HPĐT)- Trong số 18 chương trình sân khấu truyền hình được thực hiện từ cuối năm 2019 đến nay, số lượng vở diễn về đề tài lịch sử chiếm đến 70%. Đây là mảng đề tài quen thuộc, nhưng cũng là áp lực đối với các ê-kíp sáng tạo trong dàn dựng, thể hiện để cuốn hút người xem.
Làm mới từ kịch bản
Cuối tháng 5-2021, Đoàn Chèo Hải Phòng thực hiện vở chèo “Ngôi sao của sóng” về danh tướng Yết Kiêu, một trong những vị tướng của Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn, góp công làm nên chiến thắng vĩ đại trên dòng sông Bạch Đằng lịch sử vào năm 1288. Đây là vở diễn thứ 5 gắn với sông Bạch Đằng lịch sử. Trước đó, phải kể đến các vở chèo “Hào khí Bạch Đằng Giang”, “Hoàng đế tiền Lê” và 2 vở cải lương “Đức vương Ngô Quyền”, “Tướng quân Phạm Ngũ Lão”. Dù lấy bối cảnh chung về sông Bạch Đằng, nhưng mỗi vở diễn có nội dung, cách thể hiện cuốn hút riêng bởi những câu chuyện lịch sử cụ thể gắn với từng vị danh tướng, anh hùng dân tộc.
Nhà viết kịch Vũ Huy Thành, Trưởng Đoàn Chèo Hải Phòng, tác giả của các vở diễn “Hào khí Bạch Đằng Giang”, “Hoàng đế tiền Lê” cho biết, để tránh trùng lặp nội dung trong các tác phẩm nghệ thuật, người viết phải bám sát lịch sử, kết hợp tính hư cấu của nghệ thuật truyền thống để sắp xếp bố cục, hệ thống nhân vật phù hợp, giúp câu chuyện lịch sử được tái hiện sắc nét, sinh động trên sân khấu, lôi cuốn người xem. Chẳng hạn, trước đây, nhiều tác giả khai thác và đưa lên sân khấu chuyên nghiệp về hình tượng Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn gắn với chiến thắng Bạch Đằng Giang. “Do đó, tránh lặp lại nội dung là khó khăn đối với người viết kịch bản với cùng đề tài đó, nhưng điều quan trọng, tác giả phải không ngừng sáng tạo, bám sát bản chất, cốt chuyện lịch sử của nhân vật, nhưng không quên xoáy sâu vào công lao đóng góp của người Hải Phòng”, anh Thành nhấn mạnh.
Như vậy, đòi hỏi mỗi tác giả phải có góc nhìn riêng mới có thể tránh trùng lặp nội dung, chi tiết và tạo được nét riêng cho tác phẩm. Đây là nỗ lực lớn trên con đường sáng tạo nghệ thuật của mỗi tác giả kịch bản. Tại cuộc làm việc với Sở Văn hóa và Thể thao về hoàn thiện chương trình nghệ thuật, vở diễn sân khấu truyền hình Hải Phòng năm 2021 vào đầu năm nay, Giáo sư sử học Lê Văn Lan nhấn mạnh, đề tài lịch sử là sở trường của sân khấu truyền thống, nhưng để tạo nên đặc sắc của mỗi vở diễn, người viết kịch bản không chỉ cần tìm hiểu kỹ lưỡng về nhân vật lịch sử, sự kiện định viết mà phải tìm được những chi tiết đặc sắc, đắt giá của mỗi nhân vật lịch sử, có thể những người viết trước đó chưa tìm ra. Vì thế, các nhà viết kịch sân khấu về đề tài lịch sử chú trọng tìm hiểu lịch sử qua mỗi di tích lịch sử, văn hóa liên quan và trao đổi, tham vấn từ các nhà sử học.
Chú trọng “nhặt sạn”
Để thành công trên sân khấu, kịch bản về đề tài lịch sử được thẩm định khắt khe từ Hội đồng Nghệ thuật của mỗi đoàn nghệ thuật chuyên nghiệp, đến Sở Văn hóa và Thể thao và cuối cùng là Hội đồng Nghệ thuật thành phố. Ở khâu cuối, Hội đồng Nghệ thuật thành phố thẩm định nội dung, tư tưởng, cách thức dàn dựng để kịp thời điều chỉnh, bổ sung, thêm bớt các chi tiết lịch sử phù hợp nhân vật, giai đoạn lịch sử, góp phần nâng cao chất lượng nghệ thuật vở diễn. Thực tế cho thấy, Hội đồng nghệ thuật thành phố yêu cầu điều chỉnh một số chi tiết chưa đúng hoặc chưa phù hợp tính lịch sử của vở diễn. Để “nhặt sạn” trong các vở diễn về đề tài lịch sử quả không dễ, đòi hỏi phải có chuyên gia, nhà sử học am hiểu sâu sắc về lịch sử đất nước, thành phố. Vì vậy, một số tác giả viết kịch bản đề nghị Hội đồng Nghệ thuật thành phố bổ sung thêm nhà sử học có chuyên môn sâu để có sự thẩm định kỹ lưỡng, hạn chế thấp nhất “hạt sạn” trong các vở diễn. Bởi khi vở diễn lên sâu khấu, các câu chuyện lịch sử, nhân vật lịch sử được giới thiệu, quảng bá tới hàng nghìn công chúng thành phố và cả nước, nên chỉ chi tiết nhỏ chưa chính xác hoặc chưa có căn cứ kiểm chứng có thể ảnh hưởng đến cách nhìn nhận của người xem. Ngược lại, các vở diễn bảo đảm tính chân thực về lịch sử, sống động, hấp dẫn sẽ góp phần lan tỏa những giá trị văn hóa, lịch sử đặc sắc tới công chúng thành phố, nhất là thế hệ trẻ.
Bên cạnh việc thẩm định kỹ về nội dung kịch bản, thời gian qua, các đoàn nghệ thuật chuyên nghiệp của thành phố nỗ lực đầu tư, đổi mới cách dàn dựng tác phẩm, hiện đại hóa sân khấu, phối hợp các nghệ sĩ, đạo diễn trung ương để làm mới, nâng cao chất lượng biểu diễn. NSƯT Lê Tuấn Cường, đạo diễn vở “Ngôi sao của sóng” cho biết, nếu làm được tổng thể các yếu tố trên, các vở diễn về đề tài lịch sử dù là những câu chuyện cũ nhưng vẫn có những góc nhìn mới, phù hợp công chúng hôm nay, góp phần quảng bá mảnh đất Hải Phòng giàu truyền thống văn hóa, lịch sử tới bạn bè bốn phương./.
Bài và ảnh: Mạnh Quang
