Để tấm bằng đại học thực sự có giá trị

Anh Bùi Xuân Tiến, Giám đốc Trung tâm Đào tạo doanh nhân HPM (trụ sở ở phường Đông Khê, quận Ngô Quyền), kể lại câu chuyện về buổi phỏng vấn tuyển ứng viên cho vị trí trưởng nhóm marketing của một doanh nghiệp cơ khí và vật liệu xây dựng có tiếng trên địa bàn thành phố. Trong số hơn 30 hồ sơ, ban giám đốc ấn tượng nhất hồ sơ của một sinh viên vừa tốt nghiệp loại giỏi Khoa Makerting (Trường đại học Kinh tế quốc dân). Không những thế, trong quãng thời gian sinh viên, cô là lớp phó học tập liên tục từ năm đầu đến năm cuối.

Sinh viên Trường đại học Hải Phòng thực hành nghề xây dựng. Ảnh: Đỗ Hiền

Tại buổi phỏng vấn, ngay câu trả lời đầu, có tới gần 70% số ứng viên “rụng” vì nôn nóng mong muốn có vị trí công việc với mức thu nhập cao. Sau một loạt câu hỏi như cuốn sách marketing gần nhất mà bạn đọc là cuốn sách nào, nội dung như thế nào, bạn đã bán được món đồ nào chưa, lần cuối cùng là món nào, giá bao nhiêu… 2 ứng viên gồm cô gái có tấm bằng giỏi và chàng trai vừa tốt nghiệp Trường cao đẳng Cộng đồng Hải Phòng vượt qua các vòng phỏng vấn.

Ban giám đốc sau khi hội ý chớp nhoáng, đi đến thống nhất mời 2 người thử việc trong vòng 1 tháng rồi quyết định chọn một người. Trong thời gian thử thách, chàng trai nhanh chóng tiếp cận với công việc bởi có kỹ năng mềm do từng làm thêm bán hàng và giới thiệu sản phẩm gần 1 năm khi còn ngồi trên ghế nhà trường. Ngoài ra, cậu hoà đồng, tranh thủ học hỏi kinh nghiệm của những nhân viên cũ. Đặc biệt, cậu giúp công ty kết nối với một đối tác mới và đem về bản hợp đồng trị giá gần 3 tỷ. Trong khi đó, cô gái kia, dù luôn đến công ty đúng giờ, nhưng lại ngại ra ngoài, thường ngồi lỳ trước máy tính vào mạng internet tìm hiểu hết kỹ năng bán hàng này đến nghệ thuật marketing nọ. Lúc cấp trên giao việc lúng túng không biết xử lý như thế nào. Khi được giám đốc mời lên trò chuyện, cô thú nhận trước giờ chỉ chú tâm học chứ chưa từng làm công việc bán hàng cũng như giới thiệu sản phẩm. Trước khi phỏng vấn, cô nhờ người soạn trước những câu ban giám khảo có thể hỏi và câu trả lời rồi học thuộc. Chưa đến nửa tháng, chàng trai được trao bản hợp đồng chính thức với mức lương khởi điểm hơn 10 triệu đồng/tháng…

Học đi đôi với hành

Theo anh Đỗ Minh Phương, Giám đốc Công ty CP truyền thông DMP, nếp nghĩ “xin việc bằng bằng cấp chứ không bằng nghề” ngấm sâu vào không ít sinh viên, người sử dụng lao động, nhất là đối với cơ quan, doanh nghiệp nhà nước. Những thông báo tuyển dụng thường ưu tiên ứng viên tốt nghiệp đại học loại khá, giỏi… Chính điều này khiến các em chỉ chăm chăm “cày” sao cho có tấm bằng và bảng điểm thật đẹp. Đến khi nhận việc, dù đúng chuyên ngành được đào tạo, nhưng lúng túng và phải bắt đầu lại từ đầu. Một số sinh viên tốt nghiệp loại giỏi, xuất sắc, thủ khoa thường có lợi thế tuân thủ kỷ luật lao động, chăm chỉ, tập trung vào công việc, nhưng lại thiếu tính sáng tạo, đề xuất đổi mới, kỹ năng làm việc nhóm kém, ít tự chủ… Vì thế, đối với các doanh nghiệp tư nhân, công ty liên doanh với nước ngoài…, bằng cấp chỉ để tham khảo, họ cần người làm được việc và sẵn sàng trả mức lương “ngất ngưởng” bất kể tốt nghiệp loại gì, trường nào.

Anh Phương kể lại, năm 2012, DMP tuyển 3 nhân viên gồm một người tốt nghiệp Trường cao đẳng Công nghệ Viettronics với tấm bằng trung bình và hai người tốt nghiệp Trường đại học Hàng hải Việt Nam và đại học Quốc gia Hà Nội loại giỏi. Khác biệt dễ nhận thấy nhất ở họ là thái độ và cách làm việc. Bạn tốt nghiệp cao đẳng luôn chú tâm, cầu thị, làm với đam mê, yêu thích thực sự chứ không phải vì nghĩa vụ hay lương bổng. Trong khi đó, 2 bạn còn lại đến công ty chủ yếu ngắm nhìn, rồi so bì mình tốt nghiệp đại học loại giỏi sao lại thu nhập thấp hơn, không được sếp giao việc quan trọng… Kết quả, sau 6 tháng, 2 bạn tự xin nghỉ việc.

Với trường hợp “thủ khoa chăn lợn” Bùi Thu Hà, theo Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Hà Giang Vũ Văn Sử, cuối năm 2016, Trường THPT chuyên Hà Giang có đợt thi tuyển giáo viên. Sở gửi thông báo và động viên Hà tham gia thi tuyển. Dù nộp hồ sơ, nhưng em lại không tham gia thi tuyển. Ông Sử bùi ngùi: “Em ấy có cơ hội rất tốt nhưng chính bản thân em ấy từ bỏ cơ hội của mình vì thiếu tự tin”. Lý giải cho việc không tham dự thi tuyển, thủ khoa Bùi Thu Hà gửi thư điện tử tới Trường THPT chuyên Hà Giang, trong đó có đoạn: “Thực sự để đưa ra quyết định này (không dự thi- PV) rất khó khăn với em. Như quý thầy cô đã biết, em ra trường với một kết quả học tập khá cao. Nhưng giữa lý thuyết và thực tế vẫn là một khoảng cách. Bản thân em cả tuổi đời và tuổi nghề còn rất non trẻ, thiếu sót rất nhiều cho nên để bước vào cánh cổng trường chuyên, ngôi trường chuyên nghiệp như vậy thì em nghĩ mình cần học hỏi thêm vài năm nữa. Mong thầy cô thông cảm cho em”.

Thay lời kết

Không thể phủ nhận, thời điểm nào bằng cấp vẫn quan trọng trong việc phản ánh nỗ lực của mỗi người trong thời gian học tập. Tuy nhiên, để tấm bằng có giá trị thực tế, người học cần phải đi đôi với hành. Từ khi ngồi trên ghế nhà trường, sinh viên phải xác định rõ mục tiêu và mục đích sau khi ra trường sẽ làm gì, ở đâu, phấn đấu ra sao. Ngoài học trên lớp, cần dành quỹ thời gian chuẩn bị hành trang cho công việc sau này. Việc học chỉ cung cấp cho mỗi người kiến thức nền tảng, còn kinh nghiệm, kỹ năng và các mối quan hệ…, phải qua trải nghiệm trong thực tế và thực hành.

Công Tráng