(HPĐT)- Trong cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 hiện nay, ngành xuất bản có đủ các điều kiện về công nghệ, thị trường để xuất bản điện tử (sách điện tử, sách nói, sách đa phương tiện…) phát triển, nhưng hoạt động này tại Việt Nam trên thực tế còn nhiều rào cản.
Bạn đọc trải nghiệm sách điện tử tại đường sách thành phố Hồ Chí Minh.
Nhiều chuyên gia nhận định, xuất bản điện tử là xu hướng tất yếu trong kỷ nguyên số và Việt Nam có nhiều điều kiện để phát triển hoạt động này. Trong 10 năm qua, số lượng đơn vị, nhà xuất bản, doanh nghiệp được cơ quan chức năng xác nhận hoạt động xuất bản, phát hành xuất bản phẩm điện tử tăng lên đáng kể. Tính đến năm 2022, có tổng số 13 nhà xuất bản được hoạt động trong lĩnh vực này và 10 doanh nghiệp đăng ký hoạt động phát hành xuất bản điện tử được Cục Xuất bản, In và Phát hành (Bộ Thông tin và Truyền thông) xác nhận.
Xuất bản điện tử khác với xuất bản phẩm truyền thống, tạo sự hấp dẫn đối với bạn đọc, qua đó người đọc dễ dàng tiếp cận được ở mọi lúc, mọi nơi với khả năng tương tác mạnh. Nhiều cuốn sách điện tử có tính giáo dục cao, sinh động về mặt đồ họa, được tích hợp nhiều phương thức truyền tải thông tin, gồm bài viết, hình ảnh, mô hình chuyển động, tương tác, video... góp phần phát triển văn hóa đọc nước ta đi lên.
Tuy nhiên, tại hội nghị toàn quốc tổng kết 10 năm thi hành Luật Xuất bản 2012 vừa qua, ông Nguyễn Nguyên, Cục trưởng Cục Xuất bản, In và Phát hành cho biết: Xuất bản phẩm điện tử ở nước ta dù có những kết quả tích cực, song thực tế còn cho thấy nhiều khó khăn, hạn chế. Cụ thể, sự phát triển của các loại hình xuất bản điện tử kéo theo vi phạm bản quyền ngày càng phức tạp. Việc phát tán sách điện tử tràn lan trên mạng internet ngày càng tinh vi và khó xử lý, diễn ra hằng ngày, do đó nhiều đơn vị, nhà xuất bản hoạt động trong lĩnh vực này rất bức xúc và ngán ngẩm. Trong giai đoạn sắp tới, ngành xuất bản, in và phát hành xác định phát triển ngành xuất bản thành ngành kinh tế- công nghệ hiện đại, đưa xuất bản điện tử thành mũi nhọn phát triển, khẳng định vị thế ngành xuất bản Việt Nam trong khu vực.
Đáng chú ý hơn, theo lãnh đạo Cục Xuất bản, In và Phát hành, hiện nay chúng ta đang thiếu các quy định về xử lý mối quan hệ giữa phát hành xuất bản phẩm điện tử và các hình thức hoạt động thư viện số, thư viện điện tử, thiếu quy định về hoạt động kinh doanh, phát hành xuất bản phẩm trên mạng internet, sàn thương mại điện tử, chưa có quy định việc cấp phép đối với xuất bản tài liệu không kinh doanh trên môi trường điện tử. Những yếu tố này trở thành rào cản, khiến xuất bản điện tử chưa thật sự phát triển so với tiềm năng, mục tiêu đề ra theo quy hoạch phát triển xuất bản in, phát hành xuất bản phẩm đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030: “Duy trì nhịp độ tăng trưởng về số lượng xuất bản phẩm, trong đó 20 đến 30% là xuất bản phẩm điện tử…”.
Để xuất bản điện tử phát triển, TS Đặng Thành Lê (Học viện Hành chính quốc gia) cho rằng, chúng ta cần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về xuất bản phẩm điện tử ở Việt Nam. Trước hết, các cơ quan quản lý cần hướng dẫn chi tiết thủ tục, điều kiện để các đơn vị thuận lợi tham gia vào hoạt động xuất bản điện tử. Chúng ta cũng cần có chiến lược quốc gia về xuất bản và phát hành sách điện tử, quy hoạch lại các đơn vị có đủ khả năng xuất bản, kinh doanh số, tận dụng nguồn lực và lợi ích của công nghệ để phát triển đa dạng hình thức xuất bản phẩm điện tử.
Mặt khác chúng ta cần tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát hoạt động xuất bản, phát hành các xuất bản phẩm điện tử; tăng cường thanh tra, kiểm tra phòng, chống xuất bản lậu sách điện tử, sách nói... trên không gian mạng. Thêm nữa, các đơn vị phải chủ động, tích cực tìm kiếm những đề tài có tính thời đại, đáp ứng kịp thời nhu cầu của người đọc. Để phát triển bền vững, các cơ quan nhà nước và các đơn vị xuất bản hợp tác và trao đổi công nghệ mới nhằm thúc đẩy quá trình phát triển thị trường xuất bản điện tử ở Việt Nam.
Giám đốc, Tổng biên tập Nhà xuất bản Thông tin và Truyền thông Trần Chí Đạt cho rằng: Xuất bản điện tử phát triển còn chậm do khả năng ứng dụng công nghệ chưa đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số. Các nhà xuất bản cần nhanh chóng chuyển đổi phương thức xuất bản, phát hành xuất bản phẩm điện tử theo hướng hiện đại, phù hợp xu thế hội nhập. Nâng cấp và hoàn thiện hạ tầng hệ thống dữ liệu quản lý của lĩnh vực xuất bản, in và phát hành để bảo đảm đáp ứng được yêu cầu về chuyển đổi số. Trong khi đó, theo Giám đốc Công ty sách Omega Plus Vũ Trọng Đại: Các đơn vị cần có sự thay đổi về tư duy, thay vì níu kéo sách giấy, xem sách giấy là số một, thì bây giờ phải cấp thiết đẩy nhanh tiến trình chuyển đổi số để bắt kịp với xu thế thời đại. Theo TS Vũ Thùy Dương, Trưởng Khoa Xuất bản (Học viện Báo chí và Tuyên truyền), một trong những khó khăn lớn nhất của các đơn vị làm xuất bản điện tử ở Việt Nam hiện nay là thiếu đội ngũ nhân lực chất lượng cao, có trình độ, am hiểu về xuất bản điện tử. Bởi vậy, các cơ sở đào tạo xuất bản cần thiết phải có một chương trình đào tạo bậc đại học, chuyên ngành xuất bản điện tử để đáp ứng yêu cầu thực tiễn./.
KHÔI NGUYÊN
