Đề xuất phân tầng chính sách thuế thu nhập đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa

Tiếp tục chương trình Hội nghị đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách lần thứ nhất, sáng 28/9, cho ý kiến dự án Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, các đại biểu đánh giá, dự thảo Luật có nhiều đổi mới, chuyển từ tư duy chủ yếu là hỗ trợ sang tư duy phát triển doanh nghiệp; chú trọng hơn đến đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, tham gia vào chuỗi giá trị, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực nhà nước.

Các đại biểu đề nghị tiếp tục rà soát các chính sách có liên quan để có cơ chế, chính sách đặc biệt hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, bảo đảm theo nguyên tắc thị trường.

Cùng với đó, cần tuân thủ các cam kết quốc tế, nâng cao năng lực thực thi, có cơ chế hỗ trợ hiệu quả giải quyết tranh chấp quốc tế cho khu vực kinh tế tư nhân... theo đúng định hướng của Trung ương.

Về cơ chế hoàn trả tiền thuê đất, dự thảo Luật quy định doanh nghiệp nhỏ và vừa được giảm tối thiểu 30% tiền thuê lại đất trong 5 năm đầu. Khoản hỗ trợ tiền thuê đất này được Nhà nước hoàn trả cho chủ đầu tư kinh doanh hạ tầng khu công nghiệp, cụm công nghiệp, cơ sở ươm tạo. Chính phủ quy định chi tiết nội dung này.

Theo đại biểu Lê Thanh Hoàn (Thanh Hóa), nội dung này thực chất là luật hóa quy định của Nghị định 230 về trường hợp khác được miễn, giảm tiền sử dụng đất, tiền thuê đất theo quy định tại khoản 2 Điều 157 Luật Đất đai sau khi có ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội.

Hiện nay, Điều 157 Luật Đất đai chỉ quy định cơ chế miễn, giảm tiền sử dụng đất, tiền thuê đất trực tiếp đối với người sử dụng đất được Nhà nước cho thuê đất. Luật Đất đai không quy định cơ chế Nhà nước "hoàn trả" bằng tiền ngân sách cho một doanh nghiệp tư nhân để bù đắp cho việc doanh nghiệp giảm giá cho bên thứ ba (doanh nghiệp nhỏ và vừa thuê lại đất).

Cơ chế này cũng làm phát sinh quy trình chi ngân sách Nhà nước phức tạp, không tương thích với các quy định về thu, nộp tiền thuê đất hiện hành. Do đó, đại biểu cho rằng, thay vì cơ chế Nhà nước hoàn trả bằng tiền mặt cho chủ đầu tư hạ tầng, cần chuyển sang cơ chế khấu trừ nghĩa vụ, mà bản chất là giảm tiền thuế đất khi chủ đầu tư hạ tầng thực hiện chính sách của Nhà nước về giảm tối thiểu 30% tiền thuê lại đất trong 5 năm đầu cho doanh nghiệp nhỏ và vừa khi thuê đất tại khu công nghiệp.

Chủ đầu tư hạ tầng giảm giá thuê cho doanh nghiệp nhỏ và vừa theo quyết định của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh thì được Nhà nước khấu trừ trực tiếp vào tiền thuê đất hàng năm mà chủ đầu tư đó phải nộp cho Nhà nước theo đúng pháp luật về quản lý thuế và đất đai.

Về chính sách thuế (Điều 9), dự thảo Luật quy định doanh nghiệp siêu nhỏ, doanh nghiệp nhỏ được áp dụng mức thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp thấp hơn mức thuế suất thông thường. Doanh nghiệp nhỏ và vừa được miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong 3 năm kể từ khi được cấp giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp lần đầu.

Đồng tình với quan điểm cần sử dụng chính sách thuế như một công cụ để khuyến khích khởi nghiệp, đầu tư và phát triển doanh nghiệp, tuy nhiên, đại biểu Nguyễn Văn Huy (Hưng Yên) đề nghị cân nhắc kỹ quy định miễn thuế 3 năm đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa. Lý do là nếu áp dụng đối tượng rộng đối với toàn bộ doanh nghiệp nhỏ và vừa mới thành lập thì chính sách có thể tạo ra chi phí ngân sách lớn nhưng chưa chắc đã tương xứng với mức độ cần thiết của từng nhóm doanh nghiệp.

Đại biểu phân tích, thực tế, nhu cầu hỗ trợ một doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, doanh nghiệp sản xuất tham gia chuỗi cung ứng, doanh nghiệp công nghệ cao sẽ rất khác với doanh nghiệp hoạt động trong ngành nghề kinh doanh thông thường.

Do đó, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu theo hướng phân tầng chính sách thuế. Trong đó ưu đãi cao hơn, dài hơn hoặc có điều kiện đối với những doanh nghiệp thuộc ngành, lĩnh vực ưu tiên, có hoạt động đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, sản xuất xanh, tham gia chuỗi giá trị và tạo nhiều việc làm hoặc có khả năng đóng góp lớn cho nền kinh tế.

Đồng thời quy định rõ nguyên tắc không để doanh nghiệp lợi dụng chính sách bằng cách chia, tách, thành lập doanh nghiệp mới hoặc chuyển hoạt động sang pháp nhân mới chỉ nhằm tiếp tục hưởng ưu đãi.

Đại biểu Nguyễn Văn Huy cũng đề nghị rà soát kỹ sự thống nhất giữa Điều 9 với pháp luật về thuế thu nhập doanh nghiệp và các luật chuyên ngành khác, nhất là nguyên tắc tránh trùng lặp ưu đãi để bảo đảm chính sách thuế vừa có tính khuyến khích, vừa bảo đảm công bằng giữa các doanh nghiệp và khả năng cân đối ngân sách nhà nước.

Nhất trí với việc hỗ trợ doanh nghiệp trong giai đoạn đầu khởi sự rất khó khăn, gian nan, tuy nhiên đại biểu Trần Văn Lâm (Bắc Ninh) đề nghị xem xét lại thời điểm bắt đầu tính miễn thuế.

Theo đại biểu, những năm đầu thường là thời gian doanh nghiệp đầu tư nhà xưởng, mua sắm thiết bị, tuyển dụng lao động, tìm kiếm khách hàng, xây dựng thị trường.

Không ít doanh nghiệp chưa có lãi, lãi rất thấp, thậm chí lỗ. Nếu thời gian miễn thuế tính từ ngày đăng ký thì thời gian ưu đãi có thể trôi qua, trong khi doanh nghiệp chưa phát sinh số thuế phải nộp, tức là chưa có lãi thì đã hết thời hạn được miễn giảm thuế.

Do đó, chính sách ưu đãi này không đi vào thực tế đối với rất nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là những doanh nghiệp nhỏ và vừa lần đầu đăng ký. Như vậy, doanh nghiệp mất những năm đầu để đầu tư ổn định sản xuất, đến những năm sau thì thời gian thực sự được miễn thuế còn rất ngắn và không có. Doanh nghiệp phải có thời gian chuẩn bị dài, nhất là doanh nghiệp sản xuất, để có thể hưởng được chính sách ưu đãi này.

Vì vậy, đại biểu đề nghị kéo dài thời gian miễn thuế từ năm đầu tiên doanh nghiệp có thu nhập chịu thuế chứ không phải từ năm đầu tiên đăng ký, tức là kể từ khi doanh nghiệp bắt đầu phát sinh thuế phải nộp là thời điểm chính sách bắt đầu có hiệu lực và kéo dài 3 năm. Quy định như vậy sẽ thực tế hơn và hiệu quả chính sách sẽ tốt hơn.

Đồng quan điểm với đại biểu Trần Văn Lâm, đại biểu Lã Thanh Tân (Hải Phòng) cho biết, báo cáo thẩm tra đã chỉ ra một số điểm chưa thống nhất với pháp luật về thuế hiện hành, trong đó có cách xác định thời điểm tính thời gian miễn, giảm thuế.

Với mục tiêu là một chính sách, một cách hiểu và một cách thực hiện, đại biểu đề nghị đối với các chính sách thuế mang tính nguyên tắc, định hướng thì nên rà soát quy định trong Luật này.

Các mức thuế, thời điểm tính ưu đãi, phương pháp tính thuế nên được quy định thống nhất trong luật thuế. Nếu các chính sách của Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa khác với luật thuế chuyên ngành thì phải đồng thời sửa luật chuyên ngành.

Trong phiên họp sáng 28/9, các đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách cũng cho ý kiến các dự án: Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kế toán, Luật Kiểm toán độc lập.