Bảo Nam
 |
| Đền Nghè là nơi diễn ra nhiều nghi lễ tâm linh quan trọng của người dân Đồ Sơn. |
Ngược theo dòng lịch sử mới thấy được hết sự độc đáo và tâm linh của ngôi đền nằm ở lưng chừng núi, nơi đất trời, biển cả, núi non giao hòa. Trước năm 1945, tổng Đồ Sơn có 2 xã, 5 làng. Mỗi làng có đình, đền riêng, song cả tổng chỉ có duy nhất một vị thành hoàng. Vị thành hoàng chung của người dân Đồ Sơn xưa được các làng, xã thờ là thần Điểm Tước. Các bộ quốc chí triều Nguyễn đều ghi: "Điểm Tước là thủy thần, vì ban đêm dân địa phương qua đền thấy 2 trâu chọi nhau nên có tục chọi trâu để tế thần. Xưa, người trong ấp định lập đền thờ, đêm nằm mộng thấy thần bảo dựng đền ở núi Tháp… Hôm sau lên núi Tháp thấy có đàn chim sẻ lớn đến đậu ở đỉnh núi rồi bay đi, người dân ấy đến xem thấy có vết chân chim sẻ lớn cho là ứng với mộng mới báo với dân làng. Dân theo đúng chỗ đó dựng đền thờ thần Điểm Tước. Đêm 10-8 năm đó, dân ấp qua đền thấy 2 trâu chọi để vui lòng thần.
Từ nguồn gốc của vị thành hoàng làng này, tục chọi trâu được hình thành ở Đồ Sơn và là tập tục rất lâu đời của người Việt cổ được lưu giữ cho đến ngày nay. Trước và sau lễ hội chọi trâu, đền Nghè là nơi nhân dân và các giáp, các phường tập trung về để tế lễ. Đây là nơi diễn ra lễ dâng hương, lễ rước nước- linh hồn phần lễ của lễ hội chọi trâu hằng năm của người Đồ Sơn. Với những nghi thức độc đáo mang đậm màu sắc của văn hoá vùng ven biển, tục chọi trâu Đồ Sơn trở thành một lễ hội đặc biệt mang tầm vóc quốc gia. Lễ hội chọi trâu được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Di tích đền Nghè - Đồ Sơn hội tụ đủ cả hai yếu tố vật thể và phi vật thể để trở thành di sản quý của người dân Đồ Sơn, được xây dựng và trường tồn trong không gian văn hoá mang đậm bản sắc dân tộc.
