Theo sử sách ghi lại, năm 1863 tại vùng biển Cát Bà có giặc biển Tạ Văn Phụng nổi lên chống lại triều đình. Triều đình nhà Nguyễn phái 5 tướng dẫn quân ra biển Cát Bà dẹp giặc, song thế giặc mạnh, quân triều đình không thông thạo địa hình núi non hiểm trở của vùng biển đảo nên bị giặc vây hãm và dồn lên núi kêu gọi đầu hàng. Trong lúc thế cùng lực kiệt, 5 vị tướng quân chọn mỏm núi đá cao và thề rằng "quyết không đầu hàng giặc" rồi lao xuống biển tuẫn tiết để tỏ lòng trung thành với triều đình. Xác của 5 vị tướng trôi vào bãi cát, được nhân dân Cát Bà chôn cất và lập miếu thờ từ đó.
Ghi nhận tấm lòng trung thành của 5 vị tướng, năm 1866, sau khi dẹp song giặc biển Tạ Văn Phụng, vua Tự Đức truy phong 5 vị và cấp tiền cho người dân xây miếu thờ để nêu gương cho muôn đời sau. Trải qua nhiều lần tu sửa, tôn tạo, năm 2011, đền được tu bổ lại khang trang hơn, trở thành điểm tham quan, chiêm bái hấp dẫn với du khách thập phương. Ngày nay, đền Quan Đội tọa lạc trên diện tích rộng tại eo biển thuộc thôn Bến của xã Trân Châu. Trong đền còn lưu giữ mộ phần của 5 vị tướng có công lao với đất nước. Theo người dân địa phương, từ khi lập miếu thờ, cuộc sống của người dân trong xã yên ổn, ngư dân đi biển được bảo hộ, không còn bị giặc giã, hải tặc quấy nhiễu. Cũng từ đấy, những cơn bão lớn cũng ít khi đổ vào đảo Cát Bà hơn. Người dân trên đảo càng tin tưởng được 5 vị linh thiêng hiển linh phù hộ bình an, may mắn.
Đền Quan Đội được lựa chọn trong lịch trình của nhiều tua du lịch đến với Cát Bà bởi ý nghĩa giáo dục truyền thống văn hóa, lịch sử độc đáo và giúp du khách cảm nhận rõ nét hơn về đời sống văn hóa, tinh thần đặc sắc của những cư dân miền biển Cát Bà.
Đăng Khoa
