(HPĐT)- Cảng Hoàng Diệu sắp được di dời để triển khai dự án đầu tư xây dựng cầu Nguyễn Trãi và chỉnh trang đô thị vùng phụ cận. Là địa danh gắn với lịch sử hình thành, phát triển đô thị Hải Phòng, với truyền thống cách mạng và phong trào công nhân đất Cảng, với những kỷ niệm sâu sắc trong bao thế hệ người dân thành phố, đây là nhiệm vụ không hề đơn giản. Với cách xử lý khó khăn, tháo gỡ vướng mắc “thấu tình, đạt lý” của thành phố và lộ trình triển khai, sắp xếp phù hợp của Công ty CP Cảng Hải Phòng, người lao động Cảng Hoàng Diệu đồng thuận chủ trương di dời, cam kết thực hiện đúng lộ trình, tất cả vì sự phát triển của thành phố quê hương và cảng biển Hải Phòng, hướng tới tương lai tốt đẹp.
Dấu ấn sâu đậm qua 150 năm lịch sử
“Hải Phòng có bến Sáu Kho/Có sông Tam Bạc, có lò xi măng” là câu ca in sâu trong tâm trí, tình cảm người dân thành phố Cảng. Bến Sáu Kho (Cảng Hoàng Diệu thuộc Công ty CP Cảng Hải Phòng ngày nay) được hình thành sớm nhất trong các bến cảng của Hải Phòng với tuổi đời lên tới 150 năm. Trải qua năm tháng, Cảng Hoàng Diệu không ngừng lớn mạnh, phát triển trở thành thương cảng lớn của cả miền Bắc và cũng là nơi lưu giữ nhiều sự kiện, dấu mốc lịch sử quan trọng của thành phố, đất nước.
“Anh cả” của cảng biển Hải Phòng
Kể về lịch sử cảng Hoàng Diệu, ông Trần Lưu Phương, Giám đốc Công ty TNHH MTV Cảng Hoàng Diệu xúc động, bồi hồi lật giở từng trang cuốn sách "Cảng Hải Phòng 90 năm chặng đường lịch sử": Cảng Hoàng Diệu ngày nay hình thành từ bến Ninh Hải của làng chài Cửa Cấm cách đây 150 năm về trước. Vào năm 1874, thực dân Pháp bắt đầu xây dựng cảng Hải Phòng, nhằm biến bến thuyền làng Cấm thành quân cảng và thương cảng lớn. Bến cảng đầu tiên người Pháp xây có cầu tàu dài 250 m cùng 6 nhà kho lớn, nên người dân vẫn gọi là bến Sáu Kho. Đến năm 1902, cầu tàu được mở rộng lên 750 m với 40.000 m2 kho và 15.000 m2 bãi lộ thiên; có đường sắt chạy vào tận bến cảng để tiếp nhận hàng hóa. Cho tới nay, Cảng Hoàng Diệu vẫn là cảng duy nhất trên cả nước có đường sắt kết nối bến tàu. Khả năng xếp dỡ hàng hóa tăng từ 8.000 tấn/tháng hồi đầu thế kỷ 20 lên 50.000 tấn/tháng vào năm 1939.
Đặc biệt, những thập niên đầu của thế kỷ 20, cảng Hải Phòng trở thành nơi nhận chuyển tài liệu và đưa đón cán bộ cách mạng. Tháng 7- 1926, từ cảng Hải Phòng, đồng chí Trần Phú đi Quảng Châu để dự lớp huấn luyện “Thanh niên cách mạng đồng chí hội”. Phong trào cách mạng tại Hải Phòng phát triển mạnh mẽ, nhờ đó Chi bộ Đông Dương Cộng sản Đảng đầu tiên được thành lập tại cảng Hải Phòng từ rất sớm, vào ngày 28-11-1929. Ngày 20-10-1946, tại bến Ngự, cảng Hải Phòng, cán bộ, nhân dân thành phố vinh dự được đón Chủ tịch Hồ Chí Minh sau khi Người thăm Pháp và trở về nước bằng đường biển. Đây cũng là lần đầu Bác Hồ thăm thành phố Cảng. Sau này, Người có thêm 2 lần về thăm, trò chuyện và căn dặn với công nhân cảng Hải Phòng. Sau ngày giải phóng Hải Phòng (13-5-1955), cảng Hải Phòng được Bộ Giao thông Công chính tiếp quản trong bối cảnh kho hàng trống, cầu cảng hư hại, nhiều máy móc, tài liệu bị mang đi. Luồng lạch cạn, có nhiều chướng ngại vật. Nhiệm vụ khôi phục hoạt động cảng Hải Phòng được gấp rút triển khai. Cụ thể, cảng thành lập lại đoàn bốc vác; tổ chức đi đo độ sâu luồng lạch khi chưa thể nạo vét, vớt chướng ngại vật; tìm đường đi cho tàu từ biển vào cảng, sửa chữa hệ thống đèn. “Đến ngày 20-5-1955, 2 tàu nước ngoài tải trọng 10.000 DWT và 7.000 DWT chở đồng bào bị địch cưỡng ép di cư đấu tranh đòi trở lại miền Bắc quê hương được dẫn vào cảng thành công.
Sau ngày hôm đó, cảng Hải Phòng có thông báo về việc đón nhận tàu bè các nước cập cảng, chính thức được đánh dấu trên bản đồ hàng hải thế giới là cảng biển của nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa”- ông Nguyễn Văn Hóa, phụ trách hoa tiêu cảng Hải Phòng viết trong hồi ký.
Đến cuối năm 1957, kế hoạch khôi phục cảng hoàn thành, sức chứa kho bãi tăng 23% so với năm 1955. Cảng Hải Phòng trở thành đầu mối đường biển duy nhất, lớn nhất tiếp nhận viện trợ của Liên Xô và các nước XHCN giúp đỡ nhân dân Việt Nam với gần 40 triệu tấn hàng. “Chính vì thế, trong kháng chiến chống đế quốc Mỹ, Cảng Hoàng Diệu trở thành mục tiêu bắn phá, phong tỏa của địch. Từ năm 1965 đến 1972, máy bay Mỹ 300 lần đánh phá cảng. Lực lượng tự vệ cảng chiến đấu dũng cảm, trực tiếp bắn rơi 3 máy bay và cùng đơn vị bộ đội bắn rơi 30 chiếc khác; phá gỡ được 308 quả bom, thủy lôi, bảo đảm an toàn cho tàu qua lại”, ông Trần Lưu Phương thông tin.
Ông Nguyễn Đức Hòe, nguyên Giám đốc Cảng Hải Phòng thời kỳ 1965-1978 ghi trong hồi ký: “Có một nghịch lý mà hợp lý trong thời chiến, thành phố tắt đèn, riêng cảng Hải Phòng vẫn sáng, chỉ khi có báo động mới tắt đèn. Ta sáng đèn để sản xuất bảo đảm liên tục, nhưng mặt khác biểu hiện tư thế bình tĩnh và làm yên lòng bạn bè quốc tế. Trong khi hầu hết xí nghiệp phải sơ tán, nhiều xưởng phải tháo dỡ, cảng lại đầu tư xây dựng các bến 7, 8 và 9. Đánh bại được âm mưu phong tỏa của đế quốc Mỹ, giữ vững sản xuất, Cảng Hải Phòng được phong tặng Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân”.
Hoàn thành sứ mệnh, vai trò lịch sử
Sau ngày đất nước thống nhất, Cảng Hải Phòng được quan tâm đầu tư, mở rộng và trở lại vị thế thương cảng lớn nhất miền Bắc. Thời kỳ này, cảng là nơi tiếp nhận nhiều máy móc, thiết bị siêu trường, siêu trọng để xây dựng các nhà máy thủy điện, nhiệt điện, xi măng quan trọng của đất nước. Tuy nhiên, sau khi Liên Xô (trước đây) tan rã và những biến động ở Đông Âu, Cảng Hải Phòng rơi vào giai đoạn khó khăn do mất thị trường truyền thống, phải nỗ lực chuyển đổi đa dạng kinh doanh, sắp xếp lại tổ chức, tìm kiếm khách hàng mới…
Vượt qua khó khăn, Cảng Hoàng Diệu hiện là 1 trong 5 cảng của Công ty CP Cảng Hải Phòng, hoạt động sản xuất kinh doanh đạt hiệu quả cao, bảo đảm việc làm, thu nhập cho 900 lao động. Hiện, Cảng Hoàng Diệu là cảng bách hóa hàng đầu của miền Bắc, chiếm 70-75% khối lượng xếp dỡ mặt hàng sắt, thép và máy móc, thiết bị hạng nặng phục vụ các nhà máy, xí nghiệp. Trong 6 tháng năm 2024, sản lượng hàng hóa qua Cảng Hoàng Diệu đạt hơn 3,7 triệu tấn, tăng 55,6% so với cùng kỳ năm 2023, đạt 79,3% so với kế hoạch năm (4,75 triệu tấn).
Bước sang thế kỷ 21, với chiến lược vươn ra biển lớn, cảng biển Hải Phòng vươn mình phát triển mạnh mẽ. Cảng Hoàng Diệu dần “tụt lại” trong chuỗi cảng biển của thành phố, khi nằm sâu trong khu vực nội đô với dân cư đông đúc, nhiều bất cập về giao thông. Ngày 9-10- 2019, Thủ tướng Chính phủ có Quyết định 1323- QĐ/TTg phê duyệt chủ trương đầu tư các bến cảng container số 3, 4 thuộc Cảng cửa ngõ quốc tế Hải Phòng tại Lạch Huyện với mục tiêu đáp ứng tiến độ thực hiện các dự án đầu tư xây dựng, phát triển kết cấu hạ tầng kinh tế- xã hội thành phố và để phục vụ từng bước việc di dời Cảng Hoàng Diệu, bảo đảm phát huy truyền thống lịch sử của cảng biển Hải Phòng cũng như sự phát triển trong tương lai có tính cạnh tranh lâu dài của Công ty CP Cảng Hải Phòng.
Ông Trần Lưu Phương, Giám đốc Công ty TNHH MTV Cảng Hoàng Diệu chia sẻ: Việc di dời là chủ trương của thành phố, chúng tôi được biết từ trước. Dù có nhiều luyến tiếc, nhưng cán bộ, công nhân, người lao động Cảng Hoàng Diệu đồng thuận. Việc thành phố đưa ra lộ trình từng bước thực hiện di dời giúp cảng có thêm thời gian sắp xếp lao động, tài sản, di chuyển trang thiết bị; đồng ý giữ lại nguyên trạng một số công trình trong cảng để bảo tồn… là rất cần thiết.
Không chỉ với những người trực tiếp làm việc tại Cảng Hoàng Diệu, mà nhiều người dân cùng chung cảm xúc trước việc di dời cảng. Ông Bùi Tuấn Trình, 65 tuổi, ở phố Lương Khánh Thiện (quận Ngô Quyền) bày tỏ, Cảng Hải Phòng gốc chính là Cảng Hoàng Diệu hiện nay. Hình ảnh những công nhân bốc xếp, lái xe trên bến cảng, những chiếc cần cẩu cao ngất nghểu vươn lên trời xanh, tiếng còi tàu giòn giã lúc cập, rời cảng… đã đi vào đời sống, in sâu đậm trong tâm trí nhiều thế hệ người dân đất Cảng, được thể hiện trong nhiều tác phẩm âm nhạc, thi ca còn mãi với thời gian. “Biết thông tin cảng sẽ di dời, tôi thấy bâng khuâng, hoài niệm. Nhưng, nhìn vào thực tế, Cảng Hoàng Diệu hiện nằm trong nội đô, xe container thường xuyên ra vào cảng giao nhận hàng, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn giao thông, gây ô nhiễm môi trường. Do vậy, về lâu dài di dời Cảng Hoàng Diệu là cần thiết, tất yếu, phù hợp xu thế phát triển”.
Vì sự phát triển của thành phố quê hương, Cảng Hoàng Diệu hoàn thành sứ mệnh lịch sử, kết thúc vai trò của mình, góp phần để cảng biển Hải Phòng vươn mạnh ra biển lớn, đô thị đất Cảng được chỉnh trang, mở rộng theo hướng văn minh, hiện đại, ngang tầm với các thành phố tiêu biểu ở châu Á.
(Còn tiếp)
BÀI: VĂN CƯỜNG
