Di sản truyền thống kết nối các thế hệ

Lãnh đạo Hội đồng cây di sản Việt Nam và địa phương gắn biển cây đa di sản.

Từ thủ đô Hà Nội, Giáo sư-tiến sĩ khoa học Đặng Huy Huỳnh, Chủ tịch Hội đồng cây di sản Việt Nam, Phó chủ tịch Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam đến Hải Phòng trong ngày tháng 3 nhiều cảm xúc. Ông cho biết đợt này, cả nước có thêm những cổ thụ được công nhận là cây di sản Việt Nam. Riêng chuyến đi này, ông dự và trao quyết định công nhận 2 cây di sản trong cụm đình, chùa của khu dân cư Tiểu Trà thành phố Cảng.

Đứng trước ngôi đình 336 năm tuổi, vị giáo sư đam mê bảo vệ cây di sản cảm động chia sẻ: “Tính cả hai cây di sản của cụm đình, chùa Tiểu Trà được công nhận dịp này, cả nước có 2700 cây thuộc hơn 100 loài thực vật được công nhận là cây di sản trải khắp 52 tỉnh, thành phố. Từ mũi Cà Mau đến cao nguyên đá Hà Giang. Rồi Vũng Tàu, Cao Bằng… Xa hơn, nơi quần đảo Trường Sa của Tổ quốc cũng có những cây di sản được công nhận như cây mù u, phong ba, bàng vuông… Là những người có trách nhiệm bảo vệ di sản cổ thụ của cả nước, chúng tôi trân trọng từng giá trị và ý nghĩa lịch sử vùng đất nơi gắn bó với cây di sản ấy. Như những giá trị lịch sử văn hóa truyền thống của đình chùa thôn Tiểu Trà xưa, nay là khu dân cư Tiểu Trà mà chúng tôi có mặt hôm nay”.

Sự trân trọng của vị giáo sư tâm huyết với sự nghiệp bảo vệ cổ thụ với hai cây di sản của khu dân cư Tiểu Trà xuất phát từ lịch sử xây dựng ngôi đình và chùa Tiểu Trà hơn 300 năm trước. Cụ ông Đồng Xuân Chiếu, hội viên Hội Người cao tuổi phường Hưng Đạo cho biết, cây đa và cây nhãn này gắn bó với đời sống người dân Tiểu Trà từ bao đời nay. Thời kỳ chiến tranh, các cán bộ, chiến sĩ cách mạng trao đổi tài liệu dưới hốc cây đa, cây nhãn ấy. Đình Tiểu Trà còn là nơi tổ chức các lớp học văn hóa, nơi sinh hoạt của đoàn viên Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh giai đoạn kháng chiến. Cụm đình, chùa Tiểu Trà cũng là nơi đón nhiều đoàn đại biểu Liên Xô, Tiệp Khắc và nhiều nước bạn tới tham quan, tìm hiểu về lịch sử kháng chiến và văn hóa của quê hương giàu truyền thống cách mạng.

Theo thần phả để lại của cụm di tích đình, chùa Tiểu Trà, cách đây 336 năm vào thời vua Lê Hy Tông, niên hiệu Chính Hòa (từ 10-1680 đến 3-1705), đình Tiểu Trà do gia đình ông Bùi Kiến Gián, ông Bùi Sử Ốc và nhân dân công đức xây dựng, là nơi thờ thần hoàng làng là Đức Nam Hải Đại Vương, vị tướng giỏi thời Hùng Vương. Đây là vị tướng có công lớn giúp nhân dân khỏi giặc loạn và cứu giúp nhân dân thoát khỏi thiên tai, dịch bệnh, người dân được no ấm. Còn chùa Tiểu Trà là nơi sinh hoạt tôn giáo của người dân trong vùng. Cụm di tích này được xây dựng theo phong cách truyền thống gồm nơi thờ chính, sân, giếng và khu vườn cây bao gồm cây bóng mát như cây đa, cây đề và các cây ăn quả như cây nhãn, cây vải. Các cụ cao niên trong làng cho biết, cụm di tích này xưa kia là vườn xây xanh tốt với nhiều chủng loại. Nổi bật là cây đa cổ thụ. Gốc cây to 5 người ôm không xuể. Qua thời gian chiến tranh, thiên tai, bão gió, vườn cây khi xưa chỉ còn lại 3 cây đa và cây nhãn trong sân chùa. Trong đó, có cây đa và cây nhãn được xác định hơn 300 năm tuổi.

Từ mong muốn của người dân trong làng, Ban quản lý cụm di tích đình, chùa Tiểu Trà lập hồ sơ đề nghị Hội đồng cây di sản Việt Nam công nhận cây đa và cây nhãn hơn 300 năm tuổi vào danh sách cây di sản Việt Nam. Sau khi thẩm định, khảo sát, Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam chính thức có quyết định công nhận 2 cổ thụ trong cụm di tích của khu dân cư Tiểu Trà là cây di sản của cả nước. Cùng đợt này, Hải Phòng có 2 cây di sản được công nhận khác là cây gạo và cây mít tại đình Văn Cú, xã Đồng Thái, huyện An Dương.

“Cây không chỉ là cây. Cây chính là di sản truyền thống kết nối các thế hệ người dân qua mấy trăm năm lịch sử. Đó cũng là ý nghĩa của truyền thống đạo lý người Việt Nam luôn có sự kế thừa, phát huy những giá trị văn hóa của dân tộc”. Chia sẻ của giáo sư Đặng Huy Huỳnh khẳng định vị trí của những cây di sản trong kho tàng các di sản văn hóa phong phú, đa dạng và đậm bản sắc của dân tộc Việt Nam. Mỗi cây di sản được công nhận đều gắn với truyền thống lịch sử văn hóa mang nét bản sắc riêng của người dân mỗi địa phương khắp các vùng, miền của Tổ quốc.