Các cô gái đất Cảng duyên dáng trong trang phục áo dài.
Những ngày vừa qua, dư luận và các nhà thiết kế thời trang trong nước rất bức xúc với việc trên báo nước ngoài đưa tin về Tuần lễ thời trang Trung Quốc xuân hè 2019 với loạt hình ảnh người mẫu mặc áo dài Việt Nam, cùng chiếc nón lá được gọi là “phong cách Trung Quốc”. Thậm chí, nhà thiết kế của nước ngoài còn “nhái” từ phom dáng, sắc màu và hoạ tiết trong trang phục áo dài tại sự kiện trên giống đến 99% mẫu áo Việt Nam.
Đối với người Việt Nam, áo dài từ lâu trở thành trang phục mang nhiều dấu ấn lịch sử và văn hóa. Không thể xác định niên đại chính xác của áo dài, hình ảnh chiếc áo dài Việt Nam với hai tà áo thướt tha trong gió được tìm thấy qua các hình khắc trên mặt trống đồng và hiện vật Đông Sơn cách đây hàng nghìn năm. Chiếc áo dài Việt sau đó được công nhận là quốc phục dưới thời chúa Nguyễn Phúc Khoát (1739-1765). Ông lấy mẫu áo dài của người Chăm kết hợp xẻ tà và mặc cùng quần. Cách phục trang này được quy định trong hiểu dụ của ông. Tới thời vua Gia Long (1802-1819), chiếc áo dài tứ thân được biến cải thành áo ngũ thân, rất phổ thông trong giới quyền quý và dân thành thị nhằm thể hiện sự giàu sang cũng như địa vị xã hội của mình.
Đầu thế kỷ 20, áo dài Lemur của họa sĩ Cát Tường, thực hiện cuộc cải cách quan trọng trên chiếc áo tứ thân để biến nó chỉ còn hai vạt trước và sau. Tà áo dài thời kỳ này thực sự tôn vóc dáng và vẻ yêu kiều thướt tha của người phụ nữ Việt: gợi cảm nhưng kín đáo, nhẹ nhàng nhưng có sức lôi cuốn mạnh mẽ. Từ đó đến nay, tà áo dài Việt Nam với muôn màu, muôn vẻ ra mắt bạn bè năm châu trong các cuộc thi sắc đẹp, các sự kiện chính trị, văn hóa nghệ thuật, trở thành quốc phục với bao niềm kiêu hãnh, tự hào, quảng bá hình ảnh Việt Nam ra toàn thế giới. Theo TS Lê Hồng Phước (Trường đại học Khoa học - Xã hội và Nhân văn TP Hồ Chí Minh), theo dòng lịch sử, áo dài Việt Nam thành bản sắc văn hóa Việt Nam. Chiếc áo dài là đặc trưng dễ nhận thấy nhất để phân biệt đâu là phụ nữ Việt Nam - giống như giấy chứng nhận quốc tịch mà cả thế giới dễ dàng nhận ra, dù ai có muốn tranh giành cũng không được.
Trở lại với việc áo dài gần đây bị nước ngoài nhận vơ là trang phục do họ tạo ra, điều này cho thấy áo dài Việt đang đứng trước nguy cơ và đang bị đe dọa sẽ bị người khác “ăn cắp” nếu chúng ta không có hành động bảo vệ, khẳng định áo dài là di sản của Việt Nam. Tuy nhiên, đây không phải việc đơn giản bởi ông Vi Kiến Thành, Cục trưởng Cục Mỹ thuật - Nhiếp ảnh và Triển lãm (Bộ Văn hóa- Thể thao và Du lịch), cho biết, năm 1990, nagnhf Văn hóa xây dựng đề án Quốc phục, muốn tìm bộ trang phục để công chức, nhà nước sử dụng. Đến năm 2013, 2014, đề án Quốc phục chuyển thành đề án Lễ phục nhà nước, nghĩa là xây dựng bộ trang phục sử dụng trong các nghi lễ nhà nước và ngoại giao. Tuy nhiên, chỉ có đề xuất lấy áo dài nữ làm lễ phục cho nữ là được sự đồng thuận cao. “Cái khó nhất là hiện quy định ai có thẩm quyền ký công nhận các biểu tượng văn hóa như quốc hoa, quốc phục, lễ phục … chưa rõ ràng” - ông Vi Kiến Thành giải thích lý do vướng mắc vì sao đến nay áo dài vẫn chưa có “danh phận”.
Dù vậy, nhiều chuyên gia vẫn cho rằng, Việt Nam cần có động thái khẳng định áo dài là “báu vật” của mình. NSND Trần Minh Ngọc dẫn chứng, nếu hanbook là trang phục truyền thống của dân tộc Triều Tiên, kimono là quốc phục của Nhật Bản, Việt Nam công nhận áo dài là quốc phục là lẽ đương nhiên, bởi mang hơi thở văn hóa, đậm đà bản sắc dân tộc Việt Nam. Nhà nghiên cứu văn hóa Trần Đình Sơn cũng cho rằng, nhà nước cần có quy định để chọn áo dài là mẫu quốc phục Việt. Đồng thời, cần hệ thống lại những bằng chứng từ xa xưa để thế giới thấy được đây là trang phục có truyền thống lâu đời với sức sống mãnh liệt đối với người dân Việt. Trong khi đó, nhà sử học Dương Trung Quốc chia sẻ, các cơ quan chức năng cần tính đến việc tổng hợp hồ sơ trình các tổ chức quốc tế xem xét, công nhận trang phục áo dài của Việt Nam là di sản văn hóa.
Liên quan đến câu chuyện này, Đại sứ Pa-le-xtin tại Việt Nam Saadi Salama cũng chia sẻ quan điểm, từ lâu, nhiều người nước ngoài khi nghĩ đến Việt Nam là nghĩ tới biểu tượng áo dài và nón lá. “Cho nên, người Việt Nam rất cần bảo vệ di sản văn hóa áo dài và nón lá của mình” - ông Saadi Salama nêu ý kiến.
Hoàng Anh - Ảnh: Vũ Dũng
