Bãi cọc cổ mới được khai quật tại cánh đồng Cao Quỳ
GS.TSKH Vũ Minh Giang, Chủ tịch Hội đồng chức danh Giáo sư liên ngành Lịch sử -khảo cổ- dân tộc học, Phó chủ tịch Hội Di sản văn hóa Việt Nam, Phó chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam cũng bày tỏ: ông đã có một linh cảm rất lạ khi nghe tin người dân phát hiện được 2 cọc gỗ tại khu vực này. Ngay lập tức, ông liên tưởng tới việc có thể có những phát hiện mới liên quan tới chiến thắng Bạch Đằng Giang. Ngay lúc đó, ông đã gọi điện cho đồng chí Bí thư Thành ủy Hải Phòng Lê Văn Thành đề nghị có ngay những giải pháp để giữ gìn và tổ chức khai quật. GS.TSKH Vũ Minh Giang nói thêm, có một chút gì đó như là tâm linh, như là run rủi bởi công việc tìm kiếm những chứng tích liên quan tới chiến thắng Bạch Đằng Giang tưởng như đã vô vọng thì đến đúng thời điểm này lại xuất hiện tại Thủy Nguyên, Hải Phòng. Cùng với những thông tin, câu chuyện liên quan tới chiến thắng Bạch Đằng Giang tại vùng đất địa linh nhân kiệt này, ông luôn cảm nhận linh cảm của mình là đúng và sự thật đã diễn ra đúng như vậy.
Cũng chính từ những linh cảm kỳ diệu đó mà ngay sau đó, bãi cọc Cao Quỳ nhận được sự quan tâm đặc biệt của lãnh đạo thành phố, Bộ Văn hóa- Thể thao, Viện Khảo cổ học; các nhà khoa học, nhà nghiên cứu, nhà sử học… Chỉ trong 2 tháng, thành phố Hải Phòng và Viện Khảo cổ học đã có thể báo cáo sơ bộ kết quả khai quật di tích bãi cọc Cao Quỳ. Tất cả các kết quả nghiên cứu, phân tích và ý kiến của các nhà khoa học đều khẳng định, các cọc gỗ được khai quật có niên đại cuối thế kỷ 13, liên quan tới trận chiến chống quân Nguyên Mông năm 1288 của quân dân nhà Trần. Và như thế, không còn nghi ngờ gì nữa, mảnh đất Thủy Nguyên, Hải Phòng, nơi có dòng Bạch Đằng chảy qua là nơi chứng kiến 3 trận thủy chiến ác liệt nhất chống quân xâm lược phương Bắc. Và cả 3 trận quyết chiến chiến lược vì chính nghĩa của dân tộc ta đều chiến thắng. Những kỳ tích đó làm cho dòng sông Bạch Đằng trở nên linh thiêng, huyền bí và thu hút sự quan tâm, nghiên cứu, tìm hiểu của nhiều nhà nghiên cứu trên thế giới và các nhà sử học Việt Nam từ xưa tới nay. Giờ đây, thêm những chứng tích lịch sử vô giá, càng khẳng định hơn nữa vai trò của dòng sông Bạch Đằng, của vùng đất Hải Phòng, con người Hải Phòng trong những giai đoạn lịch sử quan trọng của dân tộc như đồng chí Bí thư Thành ủy Hải Phòng Lê Văn Thành đã nhấn mạnh. GS.TSKH Vũ Minh Giang khẳng định: phát hiện ra trận địa bãi cọc Cao Quỳ có ý nghĩa hết sức to lớn, có lẽ rất nhiều nhận thức về chiến trận Bạch Đằng từ trước tới nay phải thay đổi. Đồng thời mở ra nhiều hướng nghiên cứu mới cả về khảo cổ học, lịch sử quân sự và cuộc kháng chiến chống giặc ngoại xâm của dân tộc ta.
Tuy mới chỉ là kết quả bước đầu nhưng hầu hết các nhà khoa học, các nhà lịch sử học đều cho rằng nhiều khả năng sẽ có thêm những bãi cọc khác tại vùng đất này. Và sẽ có rất nhiều việc tiếp tục cần phải làm trong thời gian tới, không chỉ là bảo tồn, bảo vệ bãi cọc đã khai quật mà còn tiếp tục nghiên cứu, tìm hiểu, sử dụng các biện pháp kỹ thuật để xác định rõ quy mô của các bãi cọc; khai thác các chứng tích khác; lập đề án tổng thể, nghiên cứu toàn diện trận chiến Bạch Đằng và đề xuất xếp hạng, trước hết là xếp hạng di tích cấp thành phố, tiếp theo đó là đề nghị xếp hạng di tích quốc gia, di tích quốc gia đặc biệt và di sản thế giới, bởi trận chiến Bạch Đằng thắng lợi đã chặn đứng kế hoạch đánh Nhật Bản, tiến xuống Đông Nam Á của đế quốc Nguyên Mông.
Cũng thật đặc biệt khi sự kiện kỳ diệu này xuất hiện đúng vào năm 2019, năm Hải Phòng đạt được thành tựu vô cùng to lớn sau 4 năm đưa Nghị quyết Đại hội Đảng bộ thành phố lần thứ 15 vào cuộc sống với sức mạnh “vũ bão”; năm thành phố được đón nhận Nghị quyết 45 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển thành phố Hải Phòng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045; năm mà thành phố đã chuẩn bị được những nền tảng, những hành trang chắc chắn để tiến tới đại hội Đảng các cấp nhiệm kỳ mới. Đó cũng chính là minh chứng cho thấy truyền thống Đông A, hào khí Bạch Đằng Giang luôn sục sôi trong huyết quản mỗi người dân đất Cảng, hun đúc ý chí, niềm tự hào của người dân đất Việt, trở thành động lực, sức mạnh vật chất để bảo vệ thành phố, đất nước, vượt qua mọi chông gai thử thách để xây dựng thành phố ngày càng đàng hoàng, to đẹp hơn như mong muốn của Bác Hồ, xứng đáng với truyền thống cha ông. Rồi đây, với sự quan tâm đặc biệt của thành phố, quần thể khu di tích Bạch Đằng Giang sẽ tiếp tục được nghiên cứu, nâng tầm giá trị, được đầu tư xứng tầm, để không chỉ làm say lòng nhà nghiên cứu mà còn là nơi tái hiện lại những trận chiến trên dòng sông Bạch Đằng lịch sử, giáo dục truyền thống cho các thế hệ mai sau. Những giá trị lịch sử sẽ thực sự biến thành sức mạnh vật chất, với tất cả tinh thần tự hào, tự tôn dân tộc, góp phần thúc đẩy và tiếp thêm sức mạnh nội sinh để xây dựng và phát triển thành phố Hải Phòng không chỉ vững mạnh về kinh tế- xã hội, mà còn là điểm sáng trong việc phát huy, bảo tồn và gìn giữ các giá trị văn hóa lịch sử hào hùng của dân tộc.
Bài: Hồng Thanh - Ảnh: Duy Thính
