Di tích lịch sử Quốc gia Bến Nghiêng: Bảo tồn để phát huy giá trị di sản

Di tích lịch sử quốc gia Bến Nghiêng hiện bị xuống cấp. 

Biểu tượng chiến thắng

Nằm ở cuối bãi tắm khu 2 (Khu du lịch Đồ Sơn), bến Nghiêng thuộc địa phận phường Vạn Hương (quận Đồ Sơn) trở thành điểm đến yêu thích của du khách khi đến với Đồ Sơn. Bến Nghiêng được thực dân Pháp xây dựng từ năm 1950 để tập kết, vận chuyển các phương tiện chiến tranh như súng đạn, xe tăng, xe lội nước từ tàu há mồm ngoài biển vào đất liền. Bến xây thoải từ bờ xuống mép nước để thuận tiện cho việc vận chuyển nên được người dân gọi là bến Nghiêng. Sau đó, thực dân Pháp từng lên kế hoạch nạo vét luồng lạch tại bến tàu để tàu lớn ra vào nhưng vấp phải sự kháng cự mãnh liệt của các đội du kích và bộ đội ta nên ý đồ này không thành. Sau thắng lợi của quân và dân ta tại Điện Biên Phủ, theo Hiệp định Giơnevơ ngày 15-5-1955, tại bến Nghiêng, những tên lính Pháp cuối cùng rút khỏi miền Bắc Việt Nam trên tàu vận tải quân sự của Pháp. Từ đây, bến Nghiêng trở thành biểu tượng minh chứng sự thắng lợi của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp.

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, bến Nghiêng trở thành bến tàu phục vụ vận tải tiếp tế hàng hoá cho cuộc chiến đấu bảo vệ đảo đèn Hòn Dấu- nơi được coi là “mắt ngọc” của Tổ quốc có nhiệm vụ soi sáng, dẫn đường các chuyến tàu biển ra vào, cập bến cảng Hải Phòng. Để giới thiệu nội dung và lan toả giá trị di tích, năm 2005, UBND thành phố đầu tư xây dựng biểu tượng Bến Nghiêng. Đây cũng là công trình chào mừng kỷ niệm 50 năm Ngày Hải Phòng giải phóng (13-5-1955 - 13-5- 2005). Công trình được xây dựng tại vị trí phía Đông bên tay phải trên đầu bến. Năm 2009, bến Nghiêng được Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch xếp hạng di tích lịch sử quốc gia theo quyết định số 321/QĐ- BVHTTDL.

Cần lan tỏa giá trị di tích

Mang ý nghĩa lịch sử to lớn và từng trở thành địa điểm giáo dục truyền thống lịch sử, địa điểm du lịch yêu thích đối với du khách đến Đồ Sơn, tuy nhiên, thời gian gần đây, do thiếu sự quan tâm, đầu tư, di tích Bến Nghiêng xuống cấp, ảnh hưởng đến cảnh quan và những giá trị nhiều mặt của di tích. Sau khi thành phố đầu tư công trình biểu tượng Bến Nghiêng và được công nhận là di tích lịch sử quốc gia, bến Nghiêng không được tôn tạo, quan tâm, đầu tư một cách đúng mức, khiến nơi đây dần bị lãng quên. Cùng với đó, sau khi hoạt động vận chuyển khách du lịch ra đảo Hòn Dấu chuyển về bến tàu Khu du lịch quốc tế Hòn Dấu, bến Nghiêng thưa vắng người qua lại. Đến nay, qua thời gian và do ảnh hưởng của sóng biển, những tấm bê tông mặt bến bị sóng đánh vỡ vụn, sụt lún, mặt bến bị biến dạng. Khuôn viên bến Nghiêng bị sử dụng sai mục đích.

Thời gian qua, công tác đầu tư, tôn tạo các di tích lịch sử văn hóa trên địa bàn thành phố và quận Đồ Sơn nhận được sự quan tâm, ủng hộ của người dân. Cụ thể, HĐND thành phố ban hành Nghị quyết 22/NQ-HĐND thành phố về công trợ kinh phí trùng tu, tôn tạo di tích lịch sử, văn hoá xếp hạng cấp thành phố giai đoạn 2018-2025. Tuy nhiên, nguồn vốn từ Nghị quyết 22 và huy động xã hội hoá chủ yếu được tập trung trùng tu, tôn tạo một số di tích cấp thành phố, di tích lịch sử tại cộng đồng dân cư. Các di tích xếp hạng quốc gia và nhất là di tích kháng chiến, chưa nhận được sự quan tâm tương xứng. Việc di tích Bến Nghiêng thiếu sự quan tâm, đầu tư do việc phân cấp quản lý di tích đối với chính quyền các cấp chưa có quy chế cụ thể về các vấn đề như: bảo vệ môi trường, sử dụng đất đai, cơ chế đầu tư tôn tạo, quản lý, khai thác và phát huy tác dụng di tích; chưa phân định rạch ròi trách nhiệm của chính quyền các cấp nên di tích rơi vào tình trạng “cha chung không ai khóc”.

Cách di tích Bến Nghiêng không xa là Khu di tích lịch sử quốc gia bến K15- nơi xuất phát của đoàn tàu không số. Nơi đây, Công ty CP công trình công cộng và dịch vụ du lịch Hải Phòng được bố trí kinh phí, giao dọn dẹp, duy tu cảnh quan với khuôn viên luôn sạch đẹp, trở thành điểm đến hấp dẫn du khách. Đến năm 2019, HĐND thành phố thông qua Dự án đầu tư xây dựng tu bổ, tôn tạo quần thể di tích Bến K15 (quận Đồ Sơn) với tổng mức đầu tư hơn 187,4 tỷ đồng. Trong khi đó, di tích Bến Nghiêng gần như bị bỏ quên.

Di tích bến Nghiêng là bằng chứng sống lịch sử góp phần giáo dục truyền thống cách mạng, “uống nước nhớ nguồn”, nhất là với thế hệ trẻ hôm nay. Do đó việc quan tâm, bảo tồn, giữ gìn, chống xuống cấp trở nên cấp bách. Trước khi thành phố nghiên cứu xây dựng dự án đầu tư quy mô để bến Nghiêng cùng Khu di tích lịch sử quốc gia Bến K15 trở thành chuỗi di tích phục vụ du lịch, giáo dục truyền thống, thành phố cần sớm triển khai các hạng mục để khắc phục sự xuống cấp tại bến Nghiêng. Cụ thể, hằng năm, thành phố bố trí kinh phí, giao đơn vị có chuyên môn thực hiện nhiệm vụ giữ gìn vệ sinh môi trường, cảnh quan di tích. Quận Đồ Sơn và phường Vạn Hương cần tuyên truyền, vận động người dân cùng tham gia quản lý, bảo vệ di tích… từ đó phát huy, lan toả giá trị di sản./.