'Địa chỉ đỏ' gắn với đồng chí Nguyễn Đức Cảnh giữa lòng thành phố

Nơi ghi dấu những bước đầu của phong trào cách mạng

Trong giai đoạn 1927 - 1930, căn nhà số 1/42 Mê Linh (nay là ngõ 40 phố Mê Linh, phường Lê Chân) là cơ quan bí mật của Tỉnh bộ Việt Nam Thanh niên Cách mạng Đồng chí hội Hải Phòng và Đông Dương Cộng sản Đảng Hải Phòng, ghi dấu những bước đi đầu tiên của phong trào cách mạng thành phố.

Tháng 9/1927, sau khi hoàn thành lớp huấn luyện chính trị do lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc tổ chức tại Quảng Châu, đồng chí Nguyễn Đức Cảnh trở về nước và được giao làm Bí thư Tỉnh bộ Việt Nam Thanh niên Cách mạng Đồng chí hội Hải Phòng. Tại ngôi nhà số 1/42 Mê Linh, đồng chí mở các lớp huấn luyện chính trị, triển khai chủ trương "Vô sản hóa", biên soạn báo, truyền đơn, xây dựng cơ sở trong công nhân và quần chúng lao động.

Hoạt động trong điều kiện bí mật, đồng chí Nguyễn Đức Cảnh nhiều lần phải thay đổi nơi ở để tránh sự truy lùng của mật thám Pháp. Theo bài viết "Những năm tháng đồng chí Nguyễn Đức Cảnh hoạt động tại Hải Phòng" của tiến sĩ Đoàn Trường Sơn, nguyên Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Hải Phòng, cơ sở chính của đồng chí là nhà số 1/42 phố Metz (nay là phố Mê Linh), song có thời điểm đồng chí hoạt động tại xóm thợ Ao Than, làng Lạc Viên hoặc trên gác hai khu Nhà thương chính (nay là Bệnh viện Hữu nghị Việt Tiệp). Dù trong hoàn cảnh gian khó, phong trào cách mạng vẫn được duy trì và phát triển.

Tháng 9/1929, tại nhà số 1/42 Mê Linh, hội nghị của những thanh niên cộng sản tiêu biểu quyết định thành lập Đông Dương Cộng sản Đảng Hải Phòng, ghi thêm dấu mốc quan trọng trong lịch sử cách mạng thành phố.

Theo Nhà sử học Ngô Đăng Lợi, căn nhà số 1/42 Mê Linh không chỉ là nơi hoạt động của đồng chí Nguyễn Đức Cảnh mà còn là địa điểm góp phần quan trọng vào sự hình thành và phát triển của phong trào cách mạng Hải Phòng. Chính giá trị lịch sử đặc biệt ấy đưa di tích trở thành một trong những "địa chỉ đỏ" tiêu biểu của thành phố.

Đánh thức giá trị lịch sử trong đời sống hôm nay

Năm 1986, Nhà số 1/42 Mê Linh được Bộ Văn hóa (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) công nhận là di tích lịch sử cấp quốc gia. Nhân kỷ niệm 90 năm thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam, thành phố tiếp tục đầu tư tu bổ, chỉnh trang, bổ sung không gian trưng bày và mở cửa đón khách tham quan từ tháng 10/2020.

Theo Bảo tàng Hải Phòng, trong hệ thống gần 96.500 tài liệu, hiện vật và các di tích do Bảo tàng quản lý, nhà số 1/42 Mê Linh là một trong những điểm đến của học sinh, sinh viên, đoàn viên thanh niên và các đoàn thể đến học tập, sinh hoạt chính trị, giáo dục truyền thống.

Một minh chứng rõ nét là chương trình "Hành trình về địa chỉ đỏ - Tiếp bước cha anh" do Chi đoàn Bảo tàng Hải Phòng phối hợp Đoàn phường Lê Chân và Trường THCS Ngô Quyền (phường Lê Chân) tổ chức trong Tháng Thanh niên năm 2026. Tại đây, các em học sinh được nghe giới thiệu về cuộc đời, sự nghiệp của đồng chí Nguyễn Đức Cảnh, dâng hương tưởng niệm và tham quan không gian trưng bày.

Những bài học lịch sử không còn chỉ hiện diện trên trang sách mà trở nên sinh động, gần gũi hơn qua những trải nghiệm thực tế.

Tại buổi khảo sát mới đây, Ban Văn hóa - Xã hội HĐND thành phố ghi nhận những kết quả tích cực trong công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản, đồng thời chỉ ra những khó khăn về cơ sở vật chất, kho bảo quản hiện vật, trang thiết bị chuyên ngành và nguồn nhân lực phục vụ chuyển đổi số. Đây cũng là những vấn đề cần tiếp tục được quan tâm đầu tư để các di tích lịch sử, trong đó có ngôi nhà số 1/42 Mê Linh, phát huy tốt hơn nữa giá trị trong giai đoạn mới.

Với những giá trị đặc biệt về lịch sử, cùng sự quan tâm của các cấp, ngành và những hoạt động giáo dục truyền thống được tổ chức thường xuyên, nhà số 1/42 Mê Linh không chỉ là nơi lưu giữ ký ức cách mạng mà còn tiếp tục bồi đắp lòng yêu nước, niềm tự hào và trách nhiệm của thế hệ trẻ đối với quê hương, đất nước.