Bi kịch làm nên lịch sử
 |
Tình trạng lạm dụng tài nguyên thiên nhiên được phê phán trên graffiti. (Tác giả: Blu) |
Gần 30 năm sau khi Basquiat qua đời, tác phẩm của anh tự hào đứng chung hàng ngũ với các họa sĩ huyền thoại của thế giới: Pablo Picasso và Francis Bacon. Câu chuyện về người nghệ sĩ từng bán bức tranh 50 đô la nay thu về tổng cộng 171,5 triệu đô la Mỹ cho các tác phẩm của mình là “thành công giữa bi kịch”. Đó là đánh giá của Franklin Sirmans, Giám đốc Bảo tàng nghệ thuật Pérez, Miami, Mỹ.
Nỗi đau từ chính cuộc đời và bất công từ cuộc sống chung quanh là thứ đưa tác phẩm của Basquiat lên tầm cao. Nghệ thuật của anh tập trung phản ánh những vấn đề xã hội như giàu có với nghèo khó, hòa nhập với tách biệt… Từ đó, anh sử dụng tranh của mình như “bàn đạp vươn tới sự thật sâu xa trong con người”, kết hợp kiến thức lịch sử để phê phán tư tưởng phân biệt chủng tộc, nạn nô lệ và chủ nghĩa thực dân; đồng thời khắc họa cái nhìn rõ nét về cộng đồng người da màu tại Mỹ, điều mà ở khoảng đầu thập niên 80 của thế kỷ 20, không mấy ai dám làm. Graffiti của Basquiat không có sự chăm chút, chỉn chu, mà là những nét vẽ nguệch ngoạc nhưng sinh động về những ngôi nhà cũ kỹ, cảnh tượng hỗn độn với các ký hiệu, thông điệp bí ẩn. Basquiat mang đặc trưng của các mảng màu sắc dữ dội từ graffiti truyền thống và đưa vào nó các thông điệp sâu sắc về xã hội, con người. Vị thiên tài yểu mệnh là một trong những nghệ sĩ đường phố đi đầu trong việc sáng tạo phản ánh sự thật cuộc sống, vì vậy, tranh của anh luôn có vị trí cao trên thị trường mỹ thuật.
Một số nghệ sĩ graffiti khác cũng để lại dấu ấn đậm nét trong nền mỹ thuật thế giới bằng sự táo bạo trong các thông điệp chân thực về thế giới. Với niềm cảm hứng từ Basquiat, họa sĩ người Anh Banksy nổi tiếng về những bức tranh châm biếm mặt trái của xã hội trị giá hàng triệu đô la Mỹ. Tranh của Banksy là sự thật trần trụi về bi kịch cuộc sống ẩn sâu trong những nét vẽ mảnh mai, tinh tế trên các bức tường khắp nước Anh, Mỹ, hay thậm chí Ixraen. Blu- nghệ sĩ giấu mặt người Italia được những người yêu thích tranh đường phố nhắc tới với những bức graffiti khổng lồ xuyên suốt châu Âu và châu Mỹ. Tranh của Blu dễ nhìn nhưng đầy tính biểu tượng về những vấn đề lớn của xã hội như môi trường, bạo lực, tôn giáo,…
Tương lai của mỹ thuật đường phố
Năm 2015, đạo diễn gạo cội David Lynch gây “sốc” khi nhận xét “graffiti là thứ nghệ thuật xấu xí và ngu ngốc”. Ở thời điểm đó, quả thật phần lớn tác phẩm graffiti trên đường phố bị đánh giá là đơn điệu và vẽ quá bừa bãi, nhưng số ít thực sự sáng tạo và thông minh thì không được khuyến khích, thậm chí bị cấm do quá nhạy cảm. Chỉ 2 năm sau, bức tranh đường phố của Basquiat khiến mỹ thuật thế giới kinh ngạc khi bán với giá “ngất ngưởng” hơn 110 triệu đô la Mỹ, vượt mặt nhiều tranh chính thống và lọt vào tốp 6 tranh đắt nhất lịch sử được đấu giá tại New York. Có thể thấy, graffiti dần đi sâu vào những triển lãm và nhà đấu giá tên tuổi, thể hiện sức mạnh của cộng đồng nghệ thuật đường phố làm thay đổi quan điểm nghệ thuật truyền thống, nhất là tư duy, cảm xúc của người thưởng thức.
Dấu mốc tuyệt vời mới đây của tranh Basquiat là động lực để các nghệ sĩ đam mê và đầu tư thời gian, chất xám hơn nữa vào tác phẩm của mình. “Các họa sĩ graffiti sẽ tự tin và mạnh mẽ hơn cùng với những thông điệp về chính trị, xã hội có tính tác động lớn”- Nữ họa sĩ Olga Alexopoulou chia sẻ về tương lai của graffiti. Bên cạnh những tài năng sử dụng lọ sơn và bút vẽ để tạo điểm nhấn đẹp cho đường phố, những nghệ sĩ mang đến lời nhắn gửi về ý nghĩa và bi kịch trong cuộc sống cần được tôn vinh hơn nữa. Trong thế giới đầy những ánh mắt soi mói nghệ thuật, việc dám công khai để lại dấu ấn trên đường phố qua nghệ thuật là điều đáng ngưỡng mộ. Đây chính là cách thức độc đáo để nghệ sĩ trò chuyện với công chúng. Trong tương lai, graffiti thế giới được dự báo táo bạo và giàu tính biểu tượng hơn nữa, tiếp tục châm biếm mạnh mẽ những điều xấu trong xã hội.
Thu Thảo
