Điều trị trầm cảm từ tuyến cơ sở

Nhân viên y tế Bệnh viện Tâm thần Hải Phòng sử dụng biện pháp kích thích từ xuyên sọ để điều trị người mắc bệnh trầm cảm.

Báo động tình trạng bệnh trầm cảm có xu hướng gia tăng và trẻ hóa

- Bác sĩ có thể thông tin cụ thể về tình trạng bệnh trầm cảm hiện nay?

- Theo WHO, có khoảng 300 loại bệnh tâm thần khác nhau (rối loạn giấc ngủ, stress, lo âu, trầm cảm, tâm thần phân liệt, nghiện ma túy, nghiện rượu, rối loạn hành vi, rối loạn cảm xúc, rối loạn ngôn ngữ, trí tuệ, trí nhớ, giảm chú ý…). Cách đây khoảng 10 năm, tỷ lệ dân số mắc các vấn đề về tâm thần tại Việt Nam ước tính khoảng 15%, đến nay con số này tăng lên khoảng 30%. Tại các cơ sở y tế chuyên khoa, số người bệnh đến thăm khám các bệnh liên quan đến trầm cảm ghi nhận tăng 20 - 30% mỗi năm. Nếu như trước kia, trầm cảm thường được biết đến ở phụ nữ sau sinh và người cao tuổi thì hiện nay trầm cảm có thể xảy ra với bất kỳ ai, nhất là tình trạng trầm cảm ở độ tuổi thanh, thiếu niên từ 14-29 tuổi đang ở mức đáng báo động. Theo số liệu công bố trong nước, Việt Nam có ít nhất ba triệu thanh, thiếu niên bị rối loạn tâm thần, nhưng chỉ 20% trong số đó được chẩn đoán và điều trị thích hợp. Số đông tìm đến rượu bia, ma túy và các chất kích thích như những giải pháp tạm thời nhằm xoa dịu những dấu hiệu khó chịu từ các rối loạn tâm thần khiến tình trạng bệnh ngày một nặng hơn và có thể trở thành mối nguy hiểm của xã hội. Bên cạnh đó, nữ giới có xu hướng bị trầm cảm cao hơn nam giới. Trung bình, cứ 2 người nữ mắc trầm cảm mới có 1 người nam mắc trầm cảm.

- Theo bác sĩ, nguyên nhân nào dẫn đến gia tăng tình trạng người bệnh bị trầm cảm hiện nay, nhất là ở người trẻ?

- Nhiều khi cũng khó xác định nguyên nhân chính xác gây các rối loạn trầm cảm, nhưng có sự đóng góp bởi nhiều yếu tố như căn nguyên tâm lý, nội sinh, bệnh cơ thể bao gồm cả nghiện chất, di truyền và môi trường. Đối với sự gia tăng trầm cảm ở giới trẻ trong giai đoạn hiện nay phần nhiều do các yếu tố tâm lý xã hội như: có thể là những ám ảnh, sợ hãi từ bạo lực học đường, cũng có thể xuất phát từ nỗi lo toan thái quá của bà mẹ sau sinh với đứa con thơ hoặc các áp lực công việc, cuộc sống… Nói chung, đó là những áp lực, khó khăn mà chúng ta không có đủ khả năng để làm chủ, để giải quyết vấn đề hoặc tìm cách vượt qua được.

Những năm gần đây, sự xuất hiện của dịch COVID-19 cũng khiến số người trầm cảm, rối loạn lo âu tăng đột biến, kể cả số người tự tử do trầm cảm. Đại dịch COVID-19 làm ảnh hưởng đến sức khỏe và nhiều khía cạnh đời sống của con người, khiến con người rơi vào tình trạng lo âu, sợ hãi, suy nghĩ tiêu cực và tạo ra một sang chấn tâm lý trên diện rộng. Sang chấn tâm lý này có thể phát triển thành trầm cảm, nhất là những người từng bị nhiễm virus, trải qua quá trình điều trị COVID-19, chứng kiến sự ra đi của người thân hoặc người chung quanh. Bên cạnh đó, sang chấn tâm lý này tiếp tục tác động đến tình trạng hậu COVID-19, khiến nó kéo dài, dai dẳng với các triệu chứng phức tạp, không rõ nguyên nhân, lặp lại hay phát triển ngày một nghiêm trọng hơn. Theo thông tin của Bộ Y tế, kết quả phân tích 66 nghiên cứu trên thế giới cho thấy tỷ lệ hiện mắc các rối loạn tâm thần trong đại dịch COVID19 gia tăng đáng kể như tỷ lệ mắc rối loạn trầm cảm (31,4%), rối loạn lo âu (31,9%) và rối loạn giấc ngủ (41,1%).

Bên cạnh đó, mạng xã hội cũng gây ra nhiều vấn đề về sức khỏe, mối quan hệ, khả năng tập trung trong học tập, làm việc… Một bộ phận không nhỏ coi trọng hình ảnh, đời sống của mình trên mạng xã hội nhiều hơn là đời sống thực tế. Nghiện mạng xã hội cũng khiến con người hoạt động thể chất ít hơn trong khi các hoạt động này không chỉ giúp nâng cao sức khỏe thể chất còn giúp cơ thể sản sinh ra các hóc môn “hạnh phúc” như serotonin, endorphin… Đây là các chất dẫn truyền thần kinh mà sự thiếu hụt của nó là nguyên nhân gây ra chứng trầm cảm...

Người trầm cảm gia tăng nhưng nguồn lực điều trị khan hiếm

- Như phân tích ở trên cho thấy có nhiều nguyên nhân khiến tình trạng người trầm cảm gia tăng. Vậy bác sĩ cho biết khả năng đáp ứng thu dung, điều trị người bệnh của các cơ sở y tế hiện nay?

- Ở Việt Nam hiện có khoảng 36 bệnh viện chuyên khoa Tâm thần, hàng chục khoa tâm thần trong các bệnh viện đa khoa và các trung tâm phòng chống bệnh xã hội, với 6.000 giường bệnh dành cho người bệnh nặng. Hơn nữa, nguồn nhân lực và cơ sở vật chất về sức khỏe tâm thần không được phân bổ đều ở các khu vực, tập trung chủ yếu ở các thành phố lớn, một số tỉnh còn không có bác sĩ và khoa tâm thần. Tại Hải Phòng, chỉ có Bệnh viện Tâm thần triển khai điều trị người mắc bệnh trầm cảm.

Về các biện pháp điều trị bệnh, hiện nay có nhiều phương pháp điều trị bệnh trầm cảm, trong đó điều trị bằng hóa dược và liệu pháp tâm lý là phổ biến nhất. Tuy nhiên, hiệu quả của các phương pháp điều trị này còn hạn chế, khoảng 50% số người bệnh đáp ứng với quá trình điều trị bằng thuốc ban đầu. Một số không nhỏ người bệnh không dung nạp được liệu pháp hóa dược vì các tác dụng không mong muốn như rối loạn chức năng tình dục, tăng cân và mất ngủ... Tâm lý trị liệu người trầm cảm là một giải pháp hiệu quả, an toàn mà nhiều quốc gia tiên tiến đang áp dụng. Tuy nhiên, dịch vụ này chưa được phổ biến ở Việt Nam nói chung, Hải Phòng nói riêng do nguồn nhân lực cho tâm lý trị liệu hạn chế cùng nhiều nguyên nhân khác. Hiện nay, qua các công trình nghiên cứu về điều trị trầm cảm bằng liệu pháp sốc điện hoặc kích thích từ xuyên sọ kết hợp với hóa dược có hiệu quả cao hơn rõ rệt hoặc so với sử dụng các phương pháp hóa dược hoặc can thiệt không xâm lấn đơn thuần và các biện pháp này đang được Bệnh viện Tâm thần Hải Phòng triển khai, đem lại kết quả điều trị tích cực.

- Là bệnh viện chuyên khoa điều trị tâm thần của thành phố, trước tình trạng người mắc bệnh trầm cảm gia tăng, bệnh viện có kế hoạch như thế nào về việc kiểm soát, quản lý và điều trị người mắc bệnh này trên địa bàn thành phố?

- Thực hiện Quyết định số 155 của Thủ tướng Chính phủ và Kế hoạch số 119 của UBND thành phố về thực hiện Kế hoạch quốc gia phòng, chống bệnh không lây nhiễm và rối loạn sức khỏe tâm thần trên địa bàn thành phố giai đoạn 2022-2025, Kế hoạch số 117 của Sở Y tế về Chương trình chăm sóc sức khỏe cộng đồng năm 2023, Bệnh viện Tâm thần Hải Phòng- đơn vị thường trực Ban Chủ nhiệm chương trình chăm sóc sức khỏe cộng đồng tiến hành tập huấn chuyên môn hướng dẫn chẩn đoán bệnh trầm cảm tại 12/15 quận, huyện với mục tiêu đưa trầm cảm vào rối loạn tâm thần phổ biến. Trong đó, với 2 địa phương là huyện Thủy Nguyên và quận Lê Chân, chúng tôi dự kiến triển khai thí điểm vừa tập huấn chuyên môn, vừa khám, chẩn đoán và phát thuốc điều trị trầm cảm tại các trạm y tế.

- Trân trọng cảm ơn bác sĩ!