Hình thức mua bán vàng theo kiểu khách hàng trả tiền trước, nhận giấy hẹn và lấy vàng sau như hiện nay không bị cấm. Tuy nhiên, tiềm ẩn nhiều rủi ro cho người mua.
Chưa có quy định cấm mua bán vàng bằng giấy hẹn
Thời gian gần đây, giá vàng trong nước liên tục biến động lên xuống. Trong bối cảnh này, nhu cầu giao dịch vàng của người dân tiếp tục tăng cao.
Thực tế ghi nhận, do nhu cầu mua lớn, một số địa phươnag đã xuất hiện tình trạng tình trạng mua vàng trên giấy hẹn. Trong đó, khách hàng sẽ nhận giấy mua vàng và dự kiến có hàng từ vài ngày đến 3 tháng, khách sẽ phải thanh toán trước và giá được tính tại thời điểm thanh toán.
Sau thông tin này, nhiều bạn đọc đặt câu hỏi, doanh nghiệp kinh doanh vàng có được phép bán vàng theo hình thức này? Người mua có thể đối mặt với những rủi ro nào?
Luật sư Hoàng Hà (Đoàn luật sư Thành phố Hồ Chí Minh) cho biết, hình thức mua bán vàng theo kiểu khách hàng trả tiền trước, nhận giấy hẹn và lấy vàng sau như hiện nay nhiều nơi trên toàn quốc vẫn thực hiện thì pháp luật không cấm.
Bởi về mặt pháp luật dân sự và thương mại, bản chất của giao dịch này là một hợp đồng mua bán tài sản (hàng hóa) có thỏa thuận về thời hạn giao nhận.
Theo nguyên tắc tự do, tự nguyện cam kết, thỏa thuận của Bộ luật Dân sự 2015 và Luật Thương mại 2005, các bên hoàn toàn có quyền thỏa thuận về việc thanh toán trước và giao hàng sau. Giấy hẹn chính là một dạng hợp đồng, bằng chứng giao dịch dân sự.
Về quy định quản lý hoạt động kinh doanh vàng theo Nghị định 24/2012/NĐ-CP, pháp luật quản lý chặt chẽ điều kiện cấp phép kinh doanh mua bán vàng miếng và vàng trang sức. Tuy nhiên không có quy định nào cấm các doanh nghiệp (đã được cấp phép hợp pháp) bán vàng theo hình thức giao hàng chậm (giao sau).
Vì vậy dạng mua bán này hợp pháp. Lỗi vi phạm chỉ xảy ra nếu doanh nghiệp bán vàng không có giấy phép kinh doanh loại vàng đó hoặc doanh nghiệp có dấu hiệu lừa đảo chiếm đoạt tài sản như thu tiền nhưng bỏ trốn, không giao vàng.
.jpg)
Theo luật sư Hoàng Hà, dù không trái luật nhưng xét trên khía cạnh thị trường và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, đây là một hiện tượng kinh tế phản ánh sự bất thường của thị trường và tiềm ẩn rất nhiều rủi ro.
Thứ nhất, về nguyên nhân sâu xa của hiện tượng, việc các cửa hàng vàng phải dùng giấy hẹn cho thấy tình trạng mất cân đối cung - cầu cục bộ trên thị trường. Điều này thường xảy ra vào các dịp lễ lớn (như ngày vía thần tài) hoặc khi có cơn sốt vàng khiến nhu cầu mua tích trữ tăng đột biến, trong khi nguồn cung vật chất tại chỗ của doanh nghiệp không kịp đáp ứng.
Doanh nghiệp huy động tiền trước của khách để giữ khách, chốt giá, sau đó mới đi gom vàng hoặc chờ xưởng gia công chuyển về.
Thứ hai, rủi ro cực lớn đẩy về phía người mua. Khi chấp nhận trả tiền trước nhận vàng sau, người mua chuyển từ vị thế của người mua bán kiểu tiền trao cháo múc sang vị thế của một chủ nợ đối với tiệm vàng.
Người mua hoàn toàn phụ thuộc vào chữ tín và năng lực tài chính của doanh nghiệp. Nếu doanh nghiệp phá sản, vỡ nợ, hoặc chủ doanh nghiệp bỏ trốn, người mua đối diện với nguy cơ mất trắng số tiền đã ứng trước vì giấy hẹn lúc này chỉ là một tờ giấy lộn.
Bên cạnh đó, thị trường vàng biến động từng phút. Nếu giá vàng thế giới và trong nước đột ngột lao dốc trong thời gian chờ nhận vàng, người mua chịu lỗ ngay lập tức dù chưa hề cầm tài sản trên tay.
Ngược lại, nếu giá vàng tăng phi mã, một số doanh nghiệp làm ăn chộp giật có thể tìm lý do trì hoãn giao vàng, hoặc chấp nhận đền bù một khoản nhỏ (nếu có thỏa thuận) để bán số vàng đó cho người khác với giá cao hơn.
Thứ ba, tính pháp lý lỏng lẻo của giấy hẹn. Hầu hết các giấy hẹn mua vàng hiện nay do cửa hàng tự in ấn, nội dung rất sơ sài (chỉ có tên, số tiền, ngày hẹn lấy). Rất hiếm giấy hẹn có điều khoản phạt vi phạm hợp đồng nếu cửa hàng giao chậm. Do đó khi xảy ra tranh chấp, người mua luôn ở thế yếu.
Thứ tư, xét về phương diện quản lý thị trường. Việc mua bán trên giấy tờ kiểu này nếu bị lạm dụng ở quy mô lớn có thể biến tướng thành hình thức huy động vốn trái phép hoặc tạo ra những cú sốc dây chuyền nếu một doanh nghiệp vàng lớn đứt gãy chuỗi cung ứng vật chất.
Cơ quan quản lý nhà nước cần có cơ chế giám sát các doanh nghiệp bán vàng khống (bán vượt quá số lượng vàng thực tế đang có và khả năng cung ứng) để ngăn chặn rủi ro hệ thống.
Từ phân tích trên, vị luật sư nêu quan điểm, người mua nên tuân thủ nguyên tắc tiền trao, cháo múc khi mua tài sản giá trị lớn như vàng để phòng tránh tối đa rủi ro. Nếu chưa có sẵn hàng, tốt nhất nên giữ tiền lại.
Trong trường hợp bắt buộc phải giao dịch để chốt giá, chỉ nên chọn các thương hiệu quốc gia uy tín lâu năm.
Đặc biệt, để có căn cứ bảo vệ quyền lợi của mình khi xảy ra tranh chấp, phải yêu cầu cửa hàng ghi rõ trên giấy hẹn các ràng buộc pháp lý về số lượng, chất lượng (tuổi vàng), giá chốt, thời gian giao nhận chính xác và đặc biệt là điều khoản bồi thường thiệt hại nếu họ vi phạm thời hạn giao vàng.
