Mặc dù đóng vai trò rất quan trọng, nhưng việc thương lượng, ký kết và thực hiện thỏa ước lao động tập thể vẫn còn nhiều bất cập.
Bản thỏa ước lao động tập thể tốt sẽ giúp doanh nghiệp xây dựng mối quan hệ lao động hài hòa, ổn định,
sản xuất phát triển (ảnh mang tính minh họa)
Thỏa ước lao động tập thể (TƯLĐTT) được coi là "bộ luật riêng" của doanh nghiệp, là cơ sở xây dựng mối quan hệ lao động hài hòa, ổn định, ở đó người lao động và chủ sử dụng cùng nhau hợp tác vì sự phát triển bền vững của doanh nghiệp. Tuy có vai trò quan trọng như vậy, nhưng hiện nay, việc thương lượng, ký kết và thực hiện TƯLĐTT vẫn còn nhiều bất cập.
Hiếm điển hìnhSau khi xem xét khoảng 50 bản TƯLĐTT của các doanh nghiệp (chủ yếu của tư nhân) ký kết với các công đoàn cơ sở trực thuộc ngành công thương, chúng tôi thấy tất cả các bản thỏa ước đều có dung lượng từ 10 - 20 trang giấy A4. Nội dung các vấn đề ký kết đều na ná giống nhau. Tất cả các phần như việc làm và bảo đảm việc làm, thời gian làm việc, thời gian nghỉ ngơi, tiền lương, tiền thưởng, phụ cấp, định mức lao động, an toàn, vệ sinh lao động, bảo hiểm xã hội, quan hệ với công đoàn... đều được ghi chung chung theo tinh thần... đúng quy định của pháp luật. Trong các bản thỏa ước trên, họa chăng có điểm khác nhau là những phần quy định riêng của từng công ty đối với người lao động, mà phần này thường được ghi chi tiết, cụ thể, có nơi lên đến 20 điều mục...
So sánh với những bản thỏa ước trên, có lẽ bản thỏa ước của Công ty TNHH Sumidenso Việt Nam (khu công nghiệp Đại An) là một ngoại lệ hiếm hoi. Công đoàn công ty đã thỏa thuận, ký kết với lãnh đạo một bản thỏa ước với rất nhiều điều khoản mang đến cho người lao động nhiều quyền lợi cao hơn so với quy định của pháp luật. Cụ thể là mỗi tháng, công nhân, lao động (CNLĐ) được nghỉ thêm 2 ngày thứ 7, tổng số ngày nghỉ trong tháng là 6 ngày. Hằng năm, tất cả người lao động đều được tăng lương. Kỷ niệm ngày Quốc khánh 2-9, Tết âm lịch hằng năm, CNLĐ được thưởng số tiền tương đương 1 tháng lương cơ bản. Bên cạnh đó, vào các ngày lễ, Tết khác trong năm, người lao động đều được tặng quà hoặc hỗ trợ tiền mặt. Lao động nữ có con nhỏ từ 1 - 36 tháng tuổi được công ty hỗ trợ 300 nghìn đồng/tháng. Hằng năm, công ty tổ chức cho người lao động đi tham quan, nghỉ mát ít nhất 1 lần; bảo đảm các chế độ trợ cấp ăn ca.
Nhiều bất cậpTƯLĐTT là văn bản ký kết giữa chủ sử dụng lao động với người lao động, bao gồm các nội dung cụ thể hóa các quy định của pháp luật phù hợp với tính chất, đặc điểm của doanh nghiệp, làm cơ sở pháp lý để doanh nghiệp thực hiện việc giao kết hợp đồng lao động với người lao động. Như vậy, có thể hiểu TƯLĐTT là biên bản thỏa thuận những điều khoản doanh nghiệp phải thực hiện với người lao động và ngược lại. Với tinh thần như thế nên rất nhiều doanh nghiệp thực hiện theo kiểu: phần nghĩa vụ của doanh nghiệp thì “chép y nguyên luật” vừa không phải chi phí phát sinh vừa bảo đảm đúng quy định hiện hành của pháp luật. Về phần nghĩa vụ của người lao động, doanh nghiệp tự đưa ra những quy định riêng phù hợp với đặc điểm của đơn vị mình buộc người lao động phải chấp hành. Trên thực tế, TƯLĐTT là biên bản đạt được thông qua thỏa thuận, nhất trí của người sử dụng lao động và người lao động. Tuy nhiên, phần lớn những điều khoản mang tính phát sinh lại là những điều khoản có lợi cho doanh nghiệp. Ví dụ trường hợp người lao động vi phạm quy chế của doanh nghiệp thì sẽ phạt như thế nào, khiển trách ra sao...
Một trong những nguyên nhân quan trọng khiến công nhân, lao động tổ chức đình công là doanh nghiệp không kịp thời bổ sung, cập nhật những điều khoản trong thỏa ước lao động tập thể. . Trong ảnh: Công nhân Công ty TNHH Continuance (Cẩm Giàng) đình công vào tháng 1-2013
|
|
Pháp luật cũng quy định rõ, TƯLĐTT được ký kết thời hạn từ 1 - 3 năm, sau đó tiếp tục thương lượng và ký lại. Trong quá trình thực hiện, nếu một số điều khoản không còn phù hợp với điều kiện thực tế cũng phải tiến hành thỏa thuận, thay thế, bổ sung vào bản thỏa ước. Tuy nhiên, hiện nay, phần lớn doanh nghiệp không mấy quan tâm mà thường “ký” để hợp thức hóa, mang tính đối phó rồi... “để đấy”. Cụ thể như ở cả 2 chi nhánh Tứ Kỳ và Cẩm Giàng của Công ty TNHH Continuance Việt Nam từ tháng 12-2012 đến tháng 1-2013 đã liên tiếp diễn ra các cuộc đình công của gần 3.000 CNLĐ. Trước đó, trong bản TƯLĐTT, công ty chỉ cam kết bảo đảm hỗ trợ tiền ăn, nơi để xe, trong trường hợp người lao động vi phạm quy chế sẽ xử phạt, nhưng không cụ thể là những lỗi gì và phạt ra sao... Đến thời điểm người lao động đình công, thì bản thỏa ước đã qua khoảng 3 năm không được bổ sung, thay đổi. Tiền ăn với mức 10 nghìn đồng/người/bữa không còn phù hợp. Doanh nghiệp không phân biệt mức độ vi phạm của người lao động mà tiến hành áp dụng các hình phạt thiếu khách quan... Như vậy, để xảy ra đình công chính là do doanh nghiệp thiếu quan tâm trong việc cải thiện các chế phúc lợi cho CNLĐ, không kịp thời sửa chữa, bổ sung những việc phát sinh vào bản thỏa ước.
TƯLĐTT được xem là căn cứ pháp lý khi xảy ra tranh chấp trong quan hệ lao động giữa người lao động và chủ sử dụng, nhưng trường hợp chủ sử dụng vi phạm kéo dài, người lao động không có ý kiến thì không hề bị xử lý. Công đoàn cơ sở trong doanh nghiệp phần lớn là kiêm nhiệm, ăn lương do doanh nghiệp trả nên ngại va chạm, thậm chí biết có sai phạm thì cũng né tránh. Điều này khiến rất nhiều bản TƯLĐTT sau khi ký xong ít được quan tâm thay đổi, bổ sung theo hướng bảo đảm quyền lợi cho người lao động.
Hiện nay, ở tỉnh ta mới có khoảng 55% số doanh nghiệp khu vực kinh tế ngoài nhà nước có tổ chức
Rất nhiều bản thỏa ước sau khi ký xong bị bỏ xó, không có sự giám sát, không kịp thời bổ sung, thay đổi cho phù hợp với tình hình thực tế".
Ông Lương Văn Thắng, Chủ tịch Công đoàn ngành công thương
|
|
công đoàn xây dựng được TƯLĐTT. Ở nhiều doanh nghiệp ký kết được thỏa ước thì việc thực hiện lại có nhiều hạn chế. Ông Lương Văn Thắng, Chủ tịch Công đoàn ngành công thương cho biết: “Rất nhiều bản thỏa ước sau khi ký xong bị bỏ xó, không có sự giám sát, không kịp thời bổ sung, thay đổi cho phù hợp với tình hình thực tế".
Điều 73 Bộ luật Lao động (sửa đổi) có hiệu lực thi hành từ ngày 1-5-2013 quy định: “Nội dung TƯLĐTT không được trái với quy định của pháp luật và phải có lợi hơn cho người lao động so với quy định của pháp luật”. Theo đó, nội dung các bản TƯLĐTT không cần ghi những điều đã được pháp luật quy định, chỉ cần bổ sung những điều khoản đạt được cao hơn luật (mà không vi phạm pháp luật), mang đến lợi ích cho người lao động. Điều này giúp các bản thỏa ước cô đọng, dễ hiểu, người lao động dễ đối chiếu, giám sát việc thực hiện của doanh nghiệp.
Tuy nhiên, để có thể xây dựng được những bản TƯLĐTT thực sự vì quyền lợi người lao động đòi hỏi sự hợp tác tích cực từ nhiều phía. Trước hết, tổ chức công đoàn cơ sở cần khẳng định vai trò đại diện của mình. Cán bộ công đoàn cơ sở cần tích cực học tập nâng cao trình độ nghiệp vụ, tham khảo những bản thỏa ước tiên tiến từ bên ngoài để kịp thời hướng dẫn người lao động thương lượng những điều khoản mang tính tích cực. Cần chủ động tham mưu để chủ sử dụng lao động thường xuyên có những thay đổi, bổ sung phù hợp thực tế vào thỏa ước. Chủ doanh nghiệp cần nhận thức được vai trò của TƯLĐTT có tính chất xây dựng nét đẹp văn hóa doanh nghiệp, xây dựng mối quan hệ lao động ổn định, hài hòa... giúp hạn chế xung đột trong quan hệ lao động, đặc biệt là đình công, qua đó giúp doanh nghiệp ngày càng lớn mạnh, phát triển bằng với sự gắn bó của người lao động.
PV
