Nhiều hạn chế trong hoạt động
Công ty TNHH Xây dựng môi trường đô thị Kiến Thuỵ đảm nhận thu gom, vận chuyển rác của 6 xã trên địa bàn huyện Kiến Thụy. Phương tiện thu gom của đơn vị chỉ là xe đẩy tay, xe tự chế và xe ép rác. Tương tự, Công ty TNHH Thương mại dịch vụ môi trường Tân Phát thu gom rác thải tại 9 xã của huyện Thủy Nguyên, với tổng lượng rác thu gom 29 tấn/ngày, nhưng phương tiện thu gom, vận chuyển của đơn vi rất thô sơ như xe kéo, xe tự chế. Trên địa bàn huyện Thủy Nguyên hiện có gần 10 doanh nghiệp, hợp tác xã cung cấp dịch vụ thu gom, vận chuyển CTRSH. Nhưng có tới 9/10 doanh nghiệp điều kiện phương tiện hoạt động thu gom đơn giản, lạc hậu. Theo khảo sát của Sở Tài nguyên và Môi trường, hiện ở khu vực nông thôn có 22 đơn vị tham gia hoạt động thu gom, vận chuyển, xử lý CTRSH, trong đó có 16 doanh nghiệp, 2 đơn vị sự nghiệp công lập và 4 hợp tác xã. Phương tiện thu gom, vận chuyển CTRSH những doanh nghiệp này sử dụng chủ yếu là phương tiện hoán cải, tự chế, chưa phù hợp với quy trình thu gom bằng công nghệ hiện đại. Bên cạnh đó, khu vực ngoại thành còn có các tổ thu gom rác với tổng khối lượng thu gom 535 tấn/ngày. Các tổ chủ yếu sử dụng phương tiện là xe đẩy.
Có nhiều nguyên nhân dẫn đến chất lượng dịch vụ thu gom, vận chuyển CTRSH của doanh nghiệp khu vực ngoại thành hạn chế. Đáng chú ý là cơ chế tổ chức hoạt động thu gom, vận chuyển rác thải ngoại thành chưa khuyến khích doanh nghiệp đầu tư bảo đảm chất lượng, hiệu quả hoạt động. Theo Phó giám đốc Sở Tài nguyên và Môi trường Phạm Văn Thuấn, theo quy định pháp luật bảo vệ môi trường trước đây, phương thức thực hiện và định mức kinh tế kỹ thuật thu gom, vận chuyển khu vực ngoài thành chưa đáp ứng yêu cầu; chưa bảo đảm sự thống nhất giữa các địa phương, gây khó khăn cho công tác quản lý, đánh giá hiệu quả thực hiện. Có địa phương, UBND huyện trực tiếp thực hiện như huyện An Lão, Cát Hải nhưng có địa phương, một phần nhiệm vụ này do UBND huyện trực tiếp thực hiện, một phần nhiệm vụ giao về UBND cấp xã; cùng địa bàn xã nhưng việc thu gom và việc vận chuyển rác thải lại được ký hợp đồng với 2 đơn vị khác, như các huyện Thuỷ Nguyên, Kiến Thuỵ, An Dương. Giám đốc Công ty TNHH Dịch vụ môi trường Hải Phòng Phạm Văn Giới cho biết, từ tháng 7-2023, doanh nghiệp tiếp nhận nhiệm vụ thu gom, xử lý rác tại xã Quyết Tiến (huyện Tiên Lãng). Qua thực tế hoạt động, nguồn thu phí vệ sinh môi trường hiện nay và hỗ trợ ngân sách, doanh nghiệp chưa thấy được hiệu quả kinh tế nên chưa mạnh dạn đầu tư quy mô lớn.
Hiện nay, nguồn lực đầu tư cho hoạt động thu gom, vận chuyển rác nông thôn hạn chế. Tổng chi thu gom, vận chuyển rác thải nông thôn là hơn 91,9 tỷ đồng/năm. Nhưng số tiền thu giá dịch vụ thu gom, vận chuyển chất thải rắn sinh hoạt nông thôn được hơn 76,4 tỷ đồng/năm với 70,9% số hộ dân nộp phí. Phần thiếu do địa phương cân đối từ nguồn chi sự nghiệp môi trường, tuy nhiên nguồn chi địa phương còn khiêm tốn.
Thực hiện đấu thầu lựa chọn doanh nghiệp
Theo Trưởng Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Vĩnh Bảo Nguyễn Thị Ngọc Diệp, hoạt động thu gom, vận chuyển CTRSH ở địa phương manh mún, chủ yếu do các tổ dịch vụ thu gom, hợp tác xã nông nghiệp đảm nhận. Địa phương băn khoăn trong việc kết nối với đơn vị dịch vụ thu gom đáp ứng yêu cầu. Huyện rất mong Sở Tài nguyên và Môi trường hỗ trợ việc tiếp cận mô hình, đơn vị dịch vụ thực hiện thu gom, vận chuyển và xử lý CTRSH sau phân loại.
Điều 77 Luật Bảo vệ môi trường 2020, quy định UBND các cấp lựa chọn cơ sở thu gom rác thải sinh hoạt thông qua hình thức đấu thầu theo quy định của pháp luật về đấu thầu; trường hợp không thể lựa chọn thông qua hình thức đấu thầu, thực hiện theo hình thức đặt hàng hoặc giao nhiệm vụ theo quy định của pháp luật. Về xử lý rác thải, Luật Bảo vệ môi trường 2020 không khuyến khích đầu tư cơ sở thực hiện dịch vụ xử lý rác thải sinh hoạt chỉ có phạm vi phục vụ trên địa bàn một đơn vị hành chính cấp xã. Thực hiện Luật Bảo vệ môi trường, dự kiến trong năm 2025, thành phố tổ chức đầu thầu lựa chọn doanh nghiệp tham gia dịch vụ thu gom, vận chuyển CTRSH ở ngoại thành. Phó giám đốc Sở Tài nguyên và Môi trường Phạm Văn Thuấn cho biết, hiện sở có văn bản hướng dẫn gửi đến các quận, huyện về việc thực hiện trình tự, thủ tục thực hiện đấu thầu lựa chọn nhà thầu thực hiện dịch vụ thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải rắn sinh hoạt và vệ sinh công cộng, đồng thời ban hành định mức, đơn giá và giá tối đa, giá cụ thể dịch vụ thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải rắn trên địa bàn thành phố theo quy định Luật Bảo vệ môi trường, bảo đảm sự thống nhất giá dịch vụ giữa khu vực đô thị và ngoại thành; không còn sự chênh lệch như hiện nay.
Để đáp ứng yêu cầu theo tiêu chuẩn đề ra, ngay từ bây giờ doanh nghiệp sẽ phải chủ động đầu tư các trang thiết bị thu gom, vận chuyển hiện đại bảo đảm tiêu chuẩn tham dự đấu thầu. Sở Tài nguyên và Môi trường và các địa phương xây dựng cơ chế giám sát hoạt động của doanh nghiệp, bảo đảm đúng quy định.
