Nhiều doanh nghiệp vận tải Hải Phòng đối mặt thực trạng thiếu lái xe container. Để chuỗi logistics không bị đứt gãy, đòi hỏi giải pháp cấp bách và đồng bộ.
Trong văn bản gửi Bộ Xây dựng, Cục Cảnh sát giao thông và Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) ngày 15/7, Hiệp hội Vận tải ô tô Việt Nam phản ánh về tình trạng thiếu hụt lái xe đầu kéo, xe khách trên 30 chỗ và xe giường nằm. Nếu thực trạng này kéo dài, sẽ ảnh hưởng đến chuỗi cung ứng vận tải đường bộ và chi phí logistics toàn quốc.
Theo phản ánh của Hiệp hội, tính từ tháng 1/2025 đến nay, áp lực thiếu hụt nhân lực đã khiến khoảng 25-30% xe đầu kéo của nhiều doanh nghiệp vận tải tại các đầu mối giao thương lớn như Hải Phòng, Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh, Đà Nẵng... phải ngừng hoạt động, nằm bãi vì không tuyển được người lái.
Tình trạng thiếu lái xe kéo theo hệ lụy trực tiếp lên năng suất vận tải. Theo ông Đỗ Huy Hoàng, Giám đốc Công ty CP AOE Logistics (phường Hồng An), công ty hiện có 25 xe và thiếu 2 xe chưa có lái. Mặc dù thời gian qua, công ty liên tục đăng tuyển và có chính sách phúc lợi cao nhất đối với nhân sự lái xe nhưng nhu cầu lái xe vẫn chưa được lấp đầy và không đáp ứng việc mở rộng phát triển, vận hành của công ty.
Thực tế, thông thường, các chuyến xe chạy tuyến Bắc - Nam phải bố trí 2 lái xe để luân phiên thay ca. Tuy nhiên, hiện nhiều phương tiện chỉ có duy nhất 1 người cầm lái. Nhằm bảo đảm an toàn, lái xe bắt buộc phải dừng nghỉ sau mỗi 4 giờ lái xe liên tục, khiến thời gian hành trình trên tuyến cao tốc Bắc - Nam bị kéo dài từ 36 - 48 giờ lên đến 72 - 96 giờ. Tình trạng này kéo theo tăng chi phí vận chuyển, giảm mức cạnh tranh về giá.
Đây cũng là tình trạng chung của cộng đồng doanh nghiệp vận tải tại Hải Phòng. Khát nhân lực, chi phí đầu tư phương tiện lớn nhưng biên lợi nhuận bị bào mòn do giá cước cạnh tranh gay gắt, khiến các đơn vị gặp nhiều khó khăn trong việc tăng lương đột biến để thu hút lao động.
Còn với lái xe container, áp lực công việc quá lớn khiến không ít người thiếu mặn mà với nghề này. Anh Trần Văn Hùng, một lái xe container có thâm niên chạy tuyến Hải Phòng - Lào Cai cho biết, nghề lái xe container đòi hỏi sự tập trung cao độ, thường xuyên làm việc xuyên đêm, đối mặt với rủi ro giao thông cao và áp lực thời gian giao hàng ngặt nghèo. Điều này, khiến nhiều lái xe cảm thấy bất an, chịu áp lực tâm lý nặng nề và quyết định chuyển sang làm các công việc ít rủi ro hơn.
Hiệp hội Vận tải ô tô Việt Nam chỉ ra sự dịch chuyển mạnh mẽ của lực lượng lao động từ năm 2025, khi nhiều tài xế chuyển sang lái xe công trình, xe tải nhỏ hoặc taxi. Trong khi đó, số lượng người học nâng hạng bằng lái đang sụt giảm mạnh, việc siết chặt các tiêu chí về diện tích sân tập, kích thước sa hình đối với một số bài thi khiến số lượng cơ sở đủ điều kiện đào tạo giấy phép lái xe hạng CE bị thu hẹp tối đa. Mặt khác, các quy định hiện hành về độ tuổi cấp giấy phép lái xe các hạng C, CE và D được đánh giá là chưa sát với thực tế, gây lãng phí lớn nguồn nhân lực dồi dào kinh nghiệm.
Khảo sát tại các doanh nghiệp vận tải cho thấy, lực lượng lái xe hiện nay đang đối mặt với làn sóng già hóa nhanh chóng. Độ tuổi bình quân của lái xe tại nhiều đơn vị đã chạm ngưỡng 45 - 50 tuổi, trong khi lực lượng kế cận hầu như không đáng kể. Việc thiếu hụt lực lượng lao động trẻ bổ sung khiến độ tuổi trung bình của lái xe container ngày càng già hóa, làm giảm sức bền và khả năng thích ứng với cường độ công việc cao.
Làm rõ thêm về bức tranh nguồn nhân lực này, theo Cục Cảnh sát giao thông (Bộ Công an), tính trên hệ thống dữ liệu quốc gia hiện đang quản lý tới 421.861 giấy phép lái xe hạng D và CE còn thời hạn sử dụng (trong đó có 220.705 giấy phép hạng D và 201.156 giấy phép hạng CE), con số này thực tế cao hơn gấp 2,1 lần so với tổng số phương tiện tương ứng đang còn niên hạn sử dụng trên toàn quốc. Từ góc nhìn này, cơ quan chức năng nhận định nguồn cung lái xe xét về mặt lý thuyết trên quy mô toàn quốc không hề thiếu hụt, và những vướng mắc về cơ chế đào tạo hay siết chặt sát hạch chỉ là một phần nhỏ tác động đến cục bộ địa phương.
Thực chất, vấn đề cốt lõi dẫn đến tình trạng doanh nghiệp khó tuyển dụng lái xe container xuất phát từ sự dịch chuyển lao động tự nhiên. Do áp lực công việc vận tải đường dài quá khắc nghiệt, vất vả và rủi ro, một bộ phận không nhỏ tài xế đã chủ động rời bỏ các doanh nghiệp container để chuyển sang làm các công việc nhẹ nhàng hơn như lái xe công trình, xe tải nhẹ, taxi hoặc dịch vụ nội đô, nội tỉnh.
Từ khó khăn thực tế của đơn vị, ông Đỗ Huy Hoàng cho rằng, bài toán nhân lực lái xe container cần được giải quyết bằng việc tăng cường mở lớp đào tạo và tổ chức thi sát hạch cấp bằng lái xe FC (CE), có chính sách ưu đãi trong tuyển dụng, đào tạo lái xe để giải quyết khâu đầu vào cho doanh nghiệp vận tải để giảm bớt tình trạng lái xe, nhất là lái xe giỏi, hạng cao bỏ việc, bỏ nghề.
Bên cạnh đó, doanh nghiệp và các đơn vị liên quan cần tăng cường tuyên truyền, khuyến khích những lao động trẻ ở vùng có thu nhập thấp (vùng cao, kinh tế kém phát triển...) chuyển đổi ngành nghề, tạo nguồn nhân lực kế cận để phục vụ cho ngành logistics nói chung và vận tải nói riêng.
Để tháo gỡ điểm nghẽn nhân lực, bảo vệ chuỗi vận tải huyết mạch tại Hải Phòng, đòi hỏi phải triển khai đồng bộ các giải pháp mang tính thực tiễn cao từ cả hai phía quản lý và doanh nghiệp. Ông Phạm Minh Đức, Phó Chủ tịch Hội Logistics Hải Phòng cho rằng, về phía chính quyền địa phương, sở, ban ngành liên quan cần phối hợp rà soát hệ thống tổ chức giao thông đô thị, khắc phục dứt điểm các bất cập về biển báo như biển khu đông dân cư không còn phù hợp, tối ưu hóa luồng tuyến xe container để giảm bớt căng thẳng cho tài xế. Đồng thời, quy hoạch bổ sung các điểm dừng nghỉ đạt chuẩn, an toàn dọc các trục quốc lộ và khu vực quanh cảng.
Song song với đó, các doanh nghiệp vận tải tại Hải Phòng cần chủ động tái cấu trúc mô hình quản trị nội bộ, cải thiện chế độ tiền lương, bảo hiểm xã hội, thưởng năng suất và xây dựng môi trường làm việc nhân văn nhằm nâng cao giá trị nghề nghiệp và giữ chân người lao động gắn bó lâu dài.
THU HẰNG
