Độc đáo phiên chợ “buôn may, bán rủi” đầu năm

Hát chèo trong phiên chợ Giải, tại đền Hà Đới, xã Tiên Thanh (huyện Tiên Lãng).

Từ 3 giờ sáng ngày mồng 2 Tết Quý Mão, bà Phạm Thị Dịu, ở thôn Kim Đới, xã Tiên Thanh cùng con trai mang bắp cải, rau cần thu hoạch tại vườn nhà vào khu vực sân đền Hà Đới, thôn Hà Đới để kịp phiên chợ Giải đầu năm. Bà Dịu tâm sự, từ khi còn nhỏ đã được theo mẹ bán rau, cá tại chợ này. Đến nay gần 60 tuổi, nhưng cứ dịp đầu xuân mới, bà lại cùng bà con trong xã bày bán nhiều loại hàng hóa từ mớ rau, buồng cau, lá trầu, củ quả, thịt cá, tôm… đến các loại gạo nếp, gạo tẻ, đỗ xanh và những món ăn đặc sản của vùng quê Tiên Lãng. Điều độc đáo thu hút người dân tham gia phiên chợ là cả người bán và người mua đều tâm nguyện mua bán để lấy may đầu năm mới. Vì vậy, người bán không nói thách, người mua không mặc cả mà chỉ trao nhau nụ cười, ánh mắt thân thiện, hoan hỉ đầu xuân.

Ông Hoàng Văn Đên, bậc cao niên ở thôn Hà Đới cho biết, thần phả đền Hà Đới ghi rằng, Tướng quân Trần Quốc Thành, sinh năm Giáp Tý (1264), khi 16 tuổi đã thông suốt kinh thư, tinh tường trận pháp, văn võ song toàn. Tên tuổi ngài gắn liền với những chiến công hiển hách cùng quân, dân nhà Trần đánh giặc Nguyên Mông như Hàm Tử, Chương Dương, Tây Kết, Bạch Đằng. Những năm 1284 và 1285, ngài được triều đình giao phó trọng trách đưa quân xuống trấn giữ vùng duyên hải phía đông, lập đại bản doanh ở vùng đất trang Ngọc Đới, huyện Bình Hà, phủ Nam Sách, trấn Hải Dương. Sau khi ngài mất, năm 1288, vua Trần Nhân Tông sai sứ về tận quân doanh ở trang Ngọc Đới cùng nhân dân và tướng sĩ hành lễ, ban chiếu cho bà con lập đền Hà Đới phụng thờ, như thành hoàng 2 làng Hà Đới và Ngọc Động, xã Tiên Thanh (huyện Tiên Lãng) ngày nay. Tại đền này, vào sáng mồng 2 Tết Nguyên đán hằng năm, người dân địa phương tổ chức họp chợ mua bán cầu may và mở hội làng để tưởng nhớ công lao của ngài.

Trải qua hàng trăm năm, các phiên chợ Giải được bao thế hệ người dân địa phương tổ chức, những nét đẹp văn hóa trong phiên chợ độc đáo này vẫn được người dân gìn giữ. Phiên chợ Giải đầu năm không chỉ có các bậc cao niên, mà còn thu hút rất nhiều bạn trẻ, du khách khắp nơi. Sau khi lễ đền, người dân mua hàng với mong muốn cả năm gặp nhiều may mắn. Đồ lễ, các túi gạo, muối cầu may… được nhiều người mua nhất. Chợ họp từ 3 giờ sáng tới gần trưa. Ngoài mua bán nông sản lấy may đầu năm, tại chợ còn có tục lệ xin chữ, xóc quẻ cầu may tại đền...

Theo Phó chủ tịch UBND xã Tiên Thanh Hoàng Đại Dương, chợ Giải là phiên chợ “buôn may, bán rủi”. Người dân mang sản vật của nhà ra chợ bán lấy may đầu xuân, chứ không tính toán, cầu lợi, tuyệt đối không bán đắt, lợi dụng người mua. Tên chợ Giải còn hàm ý là giải trừ những khó khăn, lo lắng, ưu tư, sầu muộn của con người. Chợ họp ở khoảng sân trước và ngay trên đường bao quanh đền Hà Đới, một trong “ngũ linh từ” của huyện Tiên Lãng. Phiên chợ mang ý nghĩa tâm linh nên thu hút khá đông người dân địa phương, du khách tham gia, vãn cảnh đền, cảm nhận không khí ngày xuân an lành, tươi vui. Công tác tổ chức được sắp xếp, chuẩn bị chu đáo. Để gìn giữ, khôi phục lại nét độc đáo của chợ Giải không bị mai một theo năm tháng, Ban quản lý di tích đền Hà Đới và chính quyền địa phương có nhiều nỗ lực trong tổ chức, bảo đảm an ninh trật tự khu vực diễn ra hoạt động mua bán cũng như các hoạt động lễ hội trong phiên chợ Giải.

Chủ nhiệm Ban quản lý di tích đền Hà Đới Phạm Văn Phán thông tin, năm 2020, dự án tu bổ đền Hà Đới hoàn thành, góp phần phục dựng ngôi đền bề thế, mang kiến trúc văn hóa nghệ thuật xưa. Việc tổ chức phiên chợ Giải đầu năm góp phần tôn vinh, gìn giữ những giá trị văn hóa vật thể, phi vật thể của di tích lịch sử cấp Quốc gia đền Hà Đới và phiên chợ “mua may bán may” độc đáo của thành phố./.