Độc đáo tục khâu áo Thánh tại đền Cao An Lạc

Nghi lễ linh thiêng

Trong số các nghi thức tâm linh được duy trì qua nhiều năm ở Đền Cao An Lạc, nghi lễ khâu áo Thánh diễn ra vào ngày 18 và 19 tháng Giêng hằng năm luôn là một nghi lễ trang trọng đặc biệt. Tục lệ này không đơn thuần là việc may mặc thông thường, mà là hành trình dâng trọn tấm lòng thành kính, ví như đạo lý con cái may áo mới dâng lên cha mẹ để tỏ lòng hiếu thuận.

Để chuẩn bị cho thời khắc thiêng liêng ấy, công tác sửa sang và tinh thần của người tham gia đều phải đạt đến độ thanh tịnh nhất. Trước khi lễ diễn ra 3 ngày, cụ trùm cùng 5 vị quan đám được chọn lựa phải thực hiện ăn chay nghiêm ngặt để giữ cho thân tâm sạch sẽ. Cùng lúc đó, Ban Khánh tiết đền đã cẩn trọng chuẩn bị 8 mét vải màu vàng óng, trên nền vải thêu chỉ kim tuyến hình rồng bay uốn lượn hoặc hoa văn chữ Thọ cùng đầy đủ dụng cụ may vá cần thiết.

Đúng 7 giờ sáng ngày 18 tháng giêng, trong không khí thanh tịnh bao trùm không gian đền, cụ trùm và các vị quan đám trong trang phục sắc đỏ uy nghi, đầu quấn khăn đỏ chỉnh tề có mặt đông đủ để khởi sự hành lễ. Mở đầu nghi thức, đại diện quan giáp Đông tiến dâng một lễ chay thanh tịnh vào sâu trong hậu cung, thành kính dâng hương làm lễ xin phép Đức Thánh cho thực hiện nghi thức khâu áo.

Để bảo đảm sự thâm nghiêm tuyệt đối trong suốt quá trình may áo, các quan đám dùng những tấm vải đỏ giăng quây kín gian phía tây của đền, tạo thành một không gian biệt lập rộng khoảng 12 m². Bên trong không gian ấy, dưới sự chủ trì của cụ trùm, các mảnh vải được cắt đo cẩn trọng theo khuôn mẫu cổ truyền rồi phân chia cho từng quan đám đảm nhận từng công đoạn tỉ mỉ.

Một điểm độc đáo trong phong tục này tại Đền Cao An Lạc chính là quy định về đối tượng được may áo mới. Trong số các vị Thánh được phụng thờ tại hệ thống đền, Đức Thánh Vương Đức Xuân (Đức Đệ Tứ) ở đền Bến Tràng được thờ bằng ngai và mũ; Đức Thánh Vương Thị Đào, Vương Thị Liễu (Đức Đệ Nhị) ở đền Cả hay Đức Thánh Vương Đức Hồng (Đức Đệ Ngũ) ở đền Bến Tràng đều thờ bằng bát hương. Riêng việc khâu áo Thánh chỉ được thực hiện đối với hai vị thờ bằng bài vị, đó là Đức Thành hoàng Dương Tôn Linh (Đức Đệ Nhất ở đền Cả) và Đức Thánh Vương Đức Minh (Đức Đệ Tam ở Đền Cao). Sự phân định rõ ràng này đã tạo nên chiều sâu văn hóa và tính nguyên bản khắt khe ở di tích.

Gìn giữ và nâng tầm nghi lễ

Không chỉ dừng lại ở những đường kim mũi chỉ khéo léo, quy trình hoàn thiện áo Thánh sau khi khâu xong còn đòi hỏi sự công phu và cẩn trọng đến ngỡ ngàng. Áo sau khi may hoàn chỉnh sẽ được giặt qua hai lần bằng nước rượu gừng - loại nước pha bằng nước mưa tinh khiết với rượu trắng và gừng tươi giã nhỏ để tẩy uế. Giặt xong, áo tiếp tục được vẩy nước thơm được nấu từ nước mưa cùng các loại lá cây thảo mộc như sả, hương nhu, quế.

Khi phơi áo trong không gian đền, các quan đám phải thay phiên nhau túc trực, tuyệt đối không cho bất kỳ ai đến gần hay nhòm ngó nhằm giữ trọn sự thanh sạch thiêng liêng. Đến khi áo khô, các vị quan đám mới cẩn thận gấp gọn, mang cất trang trọng trong cung cấm đền Cao, chờ đến ngày 21 tháng giêng chính thức làm lễ thay trang phục mới cho Đức Thánh.

Trải qua bao thăng trầm lịch sử, "ngọn lửa" phụng sự tâm linh ấy vẫn được tiếp nối vẹn toàn nhờ những con người tâm huyết. Trở thành một phần không thể thiếu của nghi lễ độc đáo này, ông Nguyễn Công Văn (78 tuổi), Phó Ban Khánh tiết Ban Quản lý di tích đền Cao An Lạc, đồng thời là cụ trùm không giấu nổi niềm xúc động: “Gắn bó với bản đền mấy chục năm, giữ vai cụ trùm quan đám là duyên lành, nhưng suốt 17 năm qua được nhân dân và Ban Quản lý tin cậy giao nhiệm vụ trực tiếp khâu áo Thánh, thay áo Thánh lại là phúc báu của tôi. Ở cái tuổi “thất thập cổ lai hy” mà mỗi khi chạm tay vào từng nếp áo, từng đường kim mũi chỉ dâng lên Đức Thánh, tôi lại thấy tâm mình bừng sáng, minh mẫn và tĩnh lặng đến lạ kỳ. Người già tay có thể hơi run, mắt có thể hơi mờ, nhưng cứ đứng trước tượng Ngài để thực hiện nghi lễ bao sái, thay trang phục thì như có một nguồn sức mạnh thiêng liêng nâng đỡ. 17 năm qua, từng chiếc áo Thánh qua tay mình không chỉ là tròn nhiệm vụ, mà là tất cả lòng thành kính, sự tri ân sâu sắc của nhân dân ở phường Lê Đại Hành gửi tới bậc tối linh. Tôi chỉ mong mình còn đủ sức khỏe để tiếp tục giữ nét đẹp này và trao truyền trọn vẹn lại cho thế hệ con cháu mai sau”.

Nghi lễ khâu áo Thánh tại Đền Cao An Lạc vì thế không chỉ là một tập tục lâu đời, mà đã trở thành biểu tượng đẹp đẽ về lòng hiếu thảo, tinh thần "Uống nước nhớ nguồn" của người dân Hải Phòng. Từng đường kim, nếp áo được dệt nên từ niềm tin và sự kính cẩn ấy sẽ còn mãi lưu truyền, góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa tâm linh độc đáo của dân tộc qua muôn đời.