Đổi mới để phát triển

Từ trái sang: Các phóng viên Lê Dũng, Huyền Trâm, Lê Hiệp của Báo Hải Phòng phỏng vấn phụ huynh học sinh tại kỳ thi vào lớp 10 THPT năm học 2021-2022.        

Nhiều khó khăn, thách thức

Nhiều năm trở lại đây, hình ảnh người dân cầm trên tay những chiếc điện thoại thông minh đọc tin tức buổi sáng ngày càng nhiều trên các tờ báo điện tử chính thống và mạng xã hội. Như chia sẻ của anh Nguyễn Minh Cương, ở phường Lê Lợi (quận Ngô Quyền): “Hiện nay, bạn đọc có nhu cầu tiếp cận thông tin nhanh, đa dạng. Cùng với báo in, báo điện tử thì mạng xã hội đáp ứng được nhu cầu đó. Thực tế cho thấy, mạng xã hội làm thay đổi thói quen tiếp cận thông tin của người dân”. Một số trang fanpage facebook hiện thu hút hàng triệu lượt yêu thích với những bài viết thu hút hàng nghìn lượt bình luận, chia sẻ, tương tác, trở thành “đối thủ” cạnh tranh của một số cơ quan báo chí. Như trong đợt dịch COVID-19 bùng phát lần thứ 4 tại nước ta thời gian qua, thông tin về các ca F0 được phát hiện tại Trường THPT Ngô Quyền vào đầu tháng 5-2021 trên các trang fanpage của người Hải Phòng thu hút hàng chục nghìn lượt tương tác, hơn 10 nghìn lượt bình luận và hơn 6 nghìn lượt chia sẻ. Với lợi thế nhanh và tính tương tác cao, nhiều trang fanpage chuyển sang chia sẻ lại thông tin được đăng tải trên các báo chính thống để tăng độ tin cậy đối với bạn đọc, càng khiến báo chí truyền thống đứng trước thách thức phải đổi mới mạnh mẽ hơn nữa để hoàn thành nhiệm vụ chính trị được giao, định hướng và dẫn dắt dư luận xã hội.

Bên cạnh sự cạnh tranh thông tin gay gắt từ mạng xã hội, báo chí truyền thống còn phải đối mặt với tình trạng sụt giảm lượng phát hành báo in, giảm lượng truy cập báo điện tử và thời gian xem báo hình, kéo theo giảm doanh thu quảng cáo, ảnh hưởng không nhỏ đến đời sống phóng viên, nhân viên tòa soạn. Xu hướng thương mại hóa báo chí khiến một số phóng viên thiếu bản lĩnh chính trị, vì lợi ích cá nhân đã “bẻ cong” ngòi bút, làm sai lệch sự thật, vi phạm đạo đức người làm báo, vi phạm pháp luật, ảnh hưởng đến uy tín của cơ quan báo chí nơi công tác và uy tín những người làm báo chân chính. Những thách thức, khó khăn trên thực chất là hệ quả dây chuyền từ sự chậm trễ trong việc thích nghi với guồng quay liên tục biến chuyển của đời sống hiện đại, với cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 của một số tờ báo hiện nay. Nếu không thay đổi, báo chí truyền thống sẽ bị ảnh hưởng.

Đổi mới để phát triển

Từng có quan điểm cho rằng “trong tương lai, mạng xã hội sẽ thay thế báo chí truyền thống”. Nhiều người đồng tình, ủng hộ quan điểm này. Song, cần nhìn vào thực tế, tin tức trên mạng xã hội có thể nhanh hơn, kịp thời hơn nhưng nhiều khi không chính xác, thậm chí còn sai lệch nghiêm trọng. Từ đầu năm đến nay, cơ quan chức năng trên cả nước xử phạt hàng trăm tài khoản tung tin sai sự thật, tin vi phạm pháp luật trên mạng xã hội về dịch COVID-19, thu về số tiền phạt lên đến hàng chục tỷ đồng. Tận dụng lợi thế của mạng xã hội đang tạo nên xu thế “báo chí công dân”, tạo nên những “nhà báo” nghiệp dư, tay ngang. Song chính việc tạo ra và phát tán tin tức quá dễ dàng, khiến tin giả, tin thất thiệt có đất sống. Lúc này, vai trò của báo chí truyền thống và nhà báo chuyên nghiệp cần được đề cao, coi trọng. Cần khẳng định mạng xã hội không thể thay thế báo chí truyền thống mà chỉ là công cụ hỗ trợ để các cơ quan báo chí khai thác thông tin đã qua kiểm chứng.

Nền báo chí quốc tế nói chung và Việt Nam nói riêng đang trải qua các xu thế báo chí hiện đại của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 với tiến bộ của công nghệ thông tin và sự ra đời của trí tuệ nhân tạo. Nhưng không thể thay thế được vai trò của con người trong nghề báo. Các cơ quan báo chí cần xác định con người là yếu tố then chốt và cần tập trung xây dựng đội ngũ nhà báo vững bản lĩnh chính trị, giỏi chuyên môn, nghiệp vụ, giàu tâm huyết, đạo đức, trách nhiệm với từng con chữ, dám đương đầu thử thách và sẵn sàng đi đến cùng sự thật. Đây là công việc khó, đòi hỏi nhiều thời gian nhưng buộc phải thực hiện để tờ báo đứng vững trong cuộc cạnh tranh thông tin khốc liệt hiện nay.

Mỗi cơ quan báo chí cần thay đổi nhận thức về những thách thức của thời đại truyền thông số đối với báo chí truyền thống, từ đó đổi mới tư duy, đề ra các cải tiến, sáng tạo, nhằm nâng cao hơn nữa chất lượng các ấn phẩm báo chí. Bên cạnh đó, đội ngũ người làm báo cần thường xuyên được đào tạo về ngoại ngữ, công nghệ thông tin, kỹ năng tác nghiệp chuyên nghiệp… để tiếp cận và thích nghi với môi trường số. Điều này đòi hỏi trách nhiệm của mỗi nhà báo trong việc tự tu dưỡng, rèn luyện, nếu không muốn bị lạc hậu. Từ đội ngũ nhà báo được đào tạo bài bản, các tòa soạn cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, đầu tư trang thiết bị, tiến tới xây dựng tòa soạn hội tụ, tòa soạn đa phương tiện, để tiệm cận gần hơn nữa đến mục tiêu thông tin nhanh, kịp thời, chính xác, định hướng dư luận xã hội.

Cùng với đó, từ cạnh tranh với mạng xã hội, báo chí truyền thống chuyển sang mô thức mới, cùng tồn tại và phát triển, phối hợp với mạng xã hội để bù đắp, bổ trợ những hạn chế của cả hai. Hiện nay, nhiều tờ báo không chỉ phát hành các sản phẩm báo chí chính thống như: báo in, báo điện tử… mà còn tập trung xây dựng trang fanpage trên các mạng xã hội: facebook, youtube, zalo… để tiếp cận đông đảo bạn đọc. Tích cực trong xu thế này, Báo Hải Phòng hiện đang duy trì lượng bạn đọc ổn định thông qua các kênh youtube Hải Phòng online và fanpage Báo Hải Phòng với hàng vạn lượt theo dõi, cùng các nhóm công khai gồm: Góc Nghệ sĩ; Luật sư của bạn; Vui-Ăn- Chơi; Khỏe-Đẹp thu hút hàng trăm lượt thành viên đang công tác trên nhiều lĩnh vực. Như vậy, với việc xây dựng các trang mạng xã hội đồng hành cùng các tờ báo chính thống đang tạo ra lượng bạn đọc trung thành, gắn bó và cũng là nguồn tin tức để Báo Hải Phòng khai thác và phản hồi. Từ đó, tạo thêm nhiều cầu nối giữa ý Đảng, lòng dân, góp phần xây dựng môi trường báo chí trong sạch, chuyên nghiệp, hiện đại, phục vụ đắc lực vào sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa của thành phố và đất nước./.