Đổi mới giáo dục nghệ thuật, di sản văn hóa

Chủ động đưa di sản vào trường học

Những năm qua, ngành giáo dục Hải Phòng đưa di sản địa phương vào dạy học qua các môn học, nội dung giáo dục địa phương, chuyên đề và hoạt động trải nghiệm. Nhiều trường tổ chức dạy học dự án, tham quan di tích và phối hợp nghệ nhân truyền dạy nghệ thuật truyền thống.

Trên cơ sở Hướng dẫn số 73/HD-BGDĐT-BVHTTDL ngày 16/1/2013 của liên Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, ngành giáo dục Hải Phòng và Hải Dương trước hợp nhất đã chủ động đưa di sản văn hóa vào dạy học thông qua các môn học, hoạt động ngoại khóa và trải nghiệm tại di tích, bảo tàng. Tại Hải Dương trước đây, chương trình “Giáo dục di sản văn hóa trong nhà trường” được duy trì nhiều năm, thu hút hàng nghìn học sinh tham gia mỗi năm.

Đặc biệt, khi thực hiện Chương trình giáo dục phổ thông 2018, di sản được đưa vào nội dung giáo dục địa phương với những bài học về Côn Sơn - Kiếp Bạc, Văn miếu Mao Điền, ca trù, múa rối nước, hát trống quân... Qua đó, học sinh được tìm hiểu giá trị lịch sử, văn hóa, thực hành nghệ thuật truyền thống và nâng cao ý thức gìn giữ, bảo tồn di sản.

Sau hợp nhất, Sở Giáo dục và Đào tạo đã rà soát, biên soạn tài liệu giáo dục địa phương thống nhất; hướng dẫn các trường đẩy mạnh dạy học dự án, trải nghiệm, tích hợp liên môn, STEM/STEAM.

Theo đó, nhiều chuyên đề cấp thành phố đã cụ thể hóa định hướng này. Trường THCS Ngô Gia Tự (phường Hải Dương) tổ chức tìm hiểu, biểu diễn ca trù, giao lưu cùng nghệ nhân. Trường THCS Võ Thị Sáu (phường An Biên) phối hợp Trường THCS Ngũ Phúc (xã An Thành) dạy học dự án về bảo tồn di sản. Bảo tàng Hải Phòng đưa hoạt động giáo dục về Đường Hồ Chí Minh trên biển, Bến K15 đến Trường THCS Ngô Quyền (phường Lê Chân). Những hoạt động này cho thấy di sản được tiếp cận qua môn học, ngoài lớp và sự phối hợp giữa nhà trường với cộng đồng.

Ngày 4/11, tại Trường Tiểu học Núi Đèo (phường Thủy Nguyên), Sở Giáo dục và Đào tạo tổ chức chuyên đề “Cùng tiếng Anh và công nghệ số khám phá văn hóa quê hương”, phối hợp Trường Tiểu học Thủy Đường. Trong tiết Hoạt động trải nghiệm lớp 4, học sinh tìm hiểu nghề truyền thống, tham gia các trạm văn hóa, giao lưu với nghệ nhân làm gốm Chu Đậu, bánh gai Ninh Giang. Chuyên đề kết nối trực tuyến để giáo viên toàn thành phố trao đổi kinh nghiệm.

Qua các chuyên đề giáo dục địa phương, ông Đỗ Duy Hưng, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Hải Phòng nhấn mạnh việc hợp nhất 2 địa phương mở rộng không gian lịch sử, văn hóa, đòi hỏi đổi mới phương pháp dạy học. Kết hợp kiến thức với trải nghiệm giúp học sinh khám phá di sản vùng đất Cảng và xứ Đông, bồi dưỡng tình yêu quê hương và ý thức gìn giữ giá trị truyền thống.

Cùng với các hoạt động trong nhà trường, Hải Phòng đã có chủ trương cụ thể về giáo dục nghệ thuật, di sản văn hóa. Nghị quyết số 05-NQ/TU và Đề án số 04-ĐA/TU ngày 14/1/2026 của Thành ủy đặt ra nhiệm vụ xây dựng Chương trình “Đưa di sản văn hóa vào học đường”. UBND thành phố cũng phê duyệt Đề án xây dựng Hải Phòng trở thành Thành phố âm nhạc giai đoạn 2026 - 2030, đặt mục tiêu 100% trường tiểu học, THCS, THPT tổ chức hoạt động giáo dục di sản âm nhạc, nghệ thuật; khoảng 70% số học sinh THCS biết sử dụng nhạc cụ hoặc có kỹ năng âm nhạc cơ bản; thành lập tối thiểu 300 câu lạc bộ âm nhạc học đường.

Thêm động lực đổi mới, nâng cao hiệu quả giáo dục nghệ thuật, di sản văn hóa

Thực hiện Nghị quyết số 299/NQ-CP ngày 29/9/2026 của Chính phủ, Bộ Giáo dục và Đào tạo đang hoàn thiện dự thảo Đề án “Đổi mới giáo dục nghệ thuật, giáo dục di sản văn hóa trong các cơ sở giáo dục đến năm 2030”, nhằm nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, bồi dưỡng ý thức gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc.

Nghị quyết đặt mục tiêu đến năm 2028 có tối thiểu 80%, năm 2030 có 100% học sinh, học viên, sinh viên được tham gia hoạt động văn hóa, nghệ thuật, giáo dục di sản văn hóa ít nhất một lần trong năm học, trực tiếp hoặc trên môi trường số.

Dự thảo đề xuất 8 nhóm nhiệm vụ, giải pháp, trọng tâm là đổi mới phương pháp dạy học, tăng cường trải nghiệm, bồi dưỡng giáo viên, huy động nghệ nhân, nghệ sĩ tham gia và ứng dụng công nghệ số. Những định hướng này phù hợp với các hoạt động Hải Phòng đang triển khai, tạo cơ sở để địa phương tiếp tục nâng cao chất lượng giáo dục nghệ thuật, di sản văn hóa.

Theo bà Nguyễn Thanh Thủy, Phòng Giáo dục Trung học, Sở Giáo dục và Đào tạo Hải Phòng, Đề án khi được phê duyệt, triển khai sẽ tạo thêm động lực để địa phương đổi mới, nâng cao chất lượng giáo dục nghệ thuật, di sản văn hóa trong nhà trường. Tuy nhiên, các môn học hiện phải tích hợp nhiều nội dung như năng lực số, trí tuệ nhân tạo, quốc phòng, an ninh, đạo đức và giáo dục địa phương. Nếu giáo dục di sản tiếp tục chỉ lồng ghép mà không dành thời lượng phù hợp thì khó bảo đảm chất lượng. Vì vậy, cần quy định thời lượng nhất định, đồng thời có yêu cầu kiểm tra, đánh giá đối với nội dung này.

Theo bà Thủy, cần làm rõ cơ sở pháp lý và kinh phí cho những tiết học tổ chức tại di sản. Việc đưa học sinh đến di tích, bảo tàng hoặc phối hợp với nghệ nhân cần có căn cứ thực hiện và điều kiện bảo đảm phù hợp.