(HPĐT)- Số lượng, chất lượng hoạt động nghiên cứu lý luận, phê bình trong lĩnh vực văn học, nghệ thuật ở Hải Phòng vừa thiếu vừa yếu. Với nỗi niềm đó, các văn, nghệ sĩ kỳ vọng Trại viết nghiên cứu lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật Hải Phòng khai mạc ngày 11-12 mới đây “tiếp sức” để hoạt động này khởi sắc trong thời gian tới.
Hiện, lĩnh vực mỹ thuật Hải Phòng còn thiếu các nhà phê bình để góp phần định hướng trong sáng tác và thưởng thức nghệ thuật (ảnh minh họa).
“Trắng” mảng phê bình về nghệ thuật
Thẳng thắn nhìn vào thực trạng đó, nhà văn Lưu Văn Khuê, Trưởng Ban Lý luận phê bình (Hội Liên hiệp văn học, nghệ thuật Hải Phòng) cho rằng: “Lâu nay, chúng ta chỉ quan tâm đến sáng tác, chưa chú ý đến nghiên cứu lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật, nên hoạt động này trên địa bàn thành phố khá trầm lắng, chưa phát huy vai trò định hướng sáng tác, thưởng thức nghệ thuật của công chúng. Mặc dù, thời gian qua, các văn, nghệ sĩ có tham gia một số lớp bồi dưỡng về lý luận và phê bình, song ít người tham gia viết lý luận, phê bình; nhiều người lúng túng, mơ hồ chưa rõ khái niệm phê bình. Trong đó, phê bình văn học thiên về phê bình thơ, nhưng lại nặng kể lể, diễn giải, ít “chất” phê bình. Ngay cả những người viết lý luận, phê bình đều là “nghề tay trái”. Điều đó dễ lý giải tại sao Hải Phòng không có nhà phê bình thực thụ và có uy tín cao. Còn về phê bình lĩnh vực nghệ thuật khác còn quá ít, thậm chí tới mức gần như không”.
Thực tế cho thấy, danh sách hội viên tham gia Trại viết nghiên cứu lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật năm 2020 thiếu vắng hoàn toàn các lĩnh vực mỹ thuật, kiến trúc, âm nhạc. Trong khi theo các văn, nghệ sĩ, các mảng này ngày càng phát triển, tác động đến đời sống xã hội, đòi hỏi phải có đội ngũ nghiên cứu, phê bình. Chẳng hạn, bảo tồn phố cổ, kiến trúc Pháp, quy hoạch xây dựng đô thị thế nào để vừa hiện đại vừa rõ bản sắc Hải Phòng… Về âm nhạc, số lượng ca khúc nhiều, có không ít ca khúc hay, nhưng chưa có sự phê bình về ca từ, nhạc điệu thích đáng để phát huy thành tựu.
Các mảng nghệ thuật khác như điện ảnh truyền hình, nhiếp ảnh, văn nghệ dân gian, sáng tác trẻ cũng không khá hơn là mấy, chỉ khoảng vài ba người “gọi là” viết nghiên cứu lý luận, phê bình. Ông Phạm Bá Thi (Hội Văn nghệ dân gian) thông tin, lĩnh vực nghiên cứu, quảng bá, sưu tầm văn nghệ dân gian khá trầm bởi lực lượng viết phần lớn cao tuổi, sức khỏe yếu và chưa có nhiều cơ hội đăng tải trên tạp chí Cửa Biển. Do đó, mảng nghiên cứu, quảng bá văn nghệ dân gian càng vắng.
Nỗ lực khởi động
Trước thực trạng hoạt động và chất lượng nghiên cứu lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật của Hải Phòng còn hạn chế, việc Hội Liên hiệp văn học nghệ thuật thành phố tổ chức trại viết chuyên sâu về lĩnh vực này là tín hiệu đáng mừng. Trước tiên, thể hiện sự chuyển biến sâu sắc trong nhận thức, tư duy của những người làm công tác hội, dám thẳng thắn nhìn nhận, đánh giá để quan tâm khởi động hoạt động nghiên cứu lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật. Dù việc tổ chức trại viết “chuyên” phê bình là muộn, phải sau 56 năm kể từ khi Hội Liên hiệp văn học nghệ thuật thành lập (năm 1964), đến nay mới lần đầu diễn ra, các văn, nghệ sĩ đều phấn khởi khi lĩnh vực này bắt đầu được quan tâm. Khá đông văn, nghệ sĩ đăng ký đề tài ngay tại chương trình khai mạc trại viết.
Tuy nhiên, nhà văn Phạm Ngà cho rằng: “Hạn chế nhất của hoạt động nghiên cứu lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật là thiếu tính chuyên nghiệp, chuyên sâu, mới dừng lại ở tính chất phong trào. Chúng ta không nên kỳ vọng sau khi kết thúc trại, hoạt động nghiên cứu lý luận, phê bình sẽ bứt phá ngay, mà đây mới là bước khởi động để động viên các văn, nghệ sĩ trong sáng tác phê bình. Trong khi, đây là bộ môn khó, thiên về tư duy lý luận. Vì vậy, đòi hỏi mỗi văn, nghệ sĩ phải tự thân vận động, dành tâm huyết, nâng cao kiến thức sâu rộng khi theo đuổi lĩnh vực nghiên cứu lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật”.
Đáng mừng, thời gian gần đây, để khắc phục phần nào những hạn chế trong hoạt động nghiên cứu lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật, Hội kết nạp thêm 4 hội viên là tiến sĩ giảng dạy tại Trường đại học Hải Phòng, là những người có kiến thức vững vàng về lý luận phê bình văn học, nghệ thuật. “Mong rằng, trại viết này sẽ kéo gần “khoảng cách” giữ người làm lý luận, phê bình với người sáng tác để thúc đẩy hoạt động phê bình văn học, nghệ thuật. Bên cạnh đó, tạp chí Cửa Biển cần chọn lọc, in những bài phê bình có chất lượng hơn”, nhà văn Lưu Văn Khuê nhấn mạnh.
Chủ tịch Hội Liên hiệp văn học, nghệ thuật Hải Phòng Tô Hoàng Vũ cho biết, vào năm tới, Hội sẽ thành lập Câu lạc bộ Phê bình văn học, nghệ thuật quy tụ các nhà nghiên cứu, phê bình chuyên sâu. Từ đó, Hội thường xuyên tổ chức các hoạt động giao lưu về nghiên cứu lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật với các văn, nghệ sĩ của Hà Nội và các tỉnh, thành phố khác, từng bước phát triển đội ngũ và nâng cao chất lượng sáng tác nghiên cứu lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật của thành phố./.
Bài và ảnh: Mạnh Quang
