Đồi Thiên Văn - thiên nhiên xanh giữa lòng thành phố

'Đà Lạt thu nhỏ'

“Kiến An có núi ông Voi, có sông Văn Úc có đồi Thiên Văn”, câu ca truyền miệng ấy được bà Nguyễn Thị Hồng, người dân sống gần đồi Thiên Văn nói khi chúng tôi hỏi đường lên đồi. Chỉ tay về phía con đường uốn lượn giữa rừng thông, bà Hồng mỉm cười bảo: “Mùa này lên đồi Thiên Văn cũng có cái thú riêng. Nơi đây chẳng khác nào Đà Lạt thu nhỏ”.

Theo chỉ dẫn của bà Hồng, chúng tôi theo cung đường Trần Thành Ngọ tới ngã ba Cổng Rồng, con đường dẫn lên đồi hiện ra thoai thoải. Tuyến đường dài chừng 2,5 km đang được cải tạo, nâng cấp uốn lượn theo sườn đồi như dải lụa mềm. Hai bên là rừng thông xanh mướt. Mùa đông nên tầm hơn 8 giờ sáng sương mù vẫn bảng lảng, cảnh vật mờ ảo.

Đúng như bà Hồng giới thiệu, đồi Thiên Văn vào mùa đông mang vẻ đẹp rất riêng. Càng lên cao càng thấy lạnh, cảm giác như đang ở Đà Lạt ngay giữa lòng thành phố Hải Phòng. Tiếng xe cộ phía dưới dần lắng lại. Dù tuyến đường lên đồi đang được cải tạo, song vào cuối tuần, nơi đây vẫn thu hút khá đông du khách tới tham quan.

Gần lên tới đỉnh đồi, Trạm Ra đa thời tiết Phù Liễn hiện ra mờ ảo trong sương. Từ đây, phóng tầm mắt ra xa là toàn cảnh Kiến An ẩn hiện. Những mái nhà phố thấp thoáng.

Trên đỉnh đồi Thiên Văn là một nhịp sống khác so với sự sôi động, tấp nập của phố phường Kiến An những ngày cuối năm.

Nhờ địa thế cao và thoáng, được bao bọc bởi hai dòng sông Lạch Tray và Đa Độ, đồi Thiên Văn sở hữu tầm nhìn rộng mở. Theo anh Nguyễn Xuân Huy, cán bộ Trạm Ra đa thời tiết Phù Liễn, trong những ngày trời quang, từ đây có thể quan sát được nhiều khu vực của thành phố như dải Kỳ Sơn - Tràng Kênh, An Sơn - Núi Đèo hay hướng An Lão - Đồ Sơn với khu di tích lịch sử Núi Voi và các địa bàn lân cận.

Nổi bật trên đỉnh đồi là Đài Khí tượng thủy văn khu vực Đông Bắc, công trình khoa học được xây dựng từ năm 1902, thường được người dân quen gọi là Đài thiên văn Phù Liễn. Tòa nhà cổ với kiến trúc Pháp trầm mặc, cổ kính. Đài tọa lạc ở độ cao khoảng 113 m so với mực nước biển. Ngay từ khi hình thành, nơi đây được xác định là trung tâm nghiên cứu khí tượng, thủy văn quan trọng của khu vực Đông Bắc. Trải qua hơn một thế kỷ, Đài Khí tượng thủy văn khu vực Đông Bắc vẫn giữ vai trò theo dõi, dự báo thời tiết, cảnh báo các hiện tượng nguy hiểm như bão, lũ, áp thấp nhiệt đới; đồng thời cung cấp số liệu phục vụ phát triển kinh tế - xã hội…

Đồi Thiên Văn còn mang chiều sâu lịch sử với núi Cột Cờ, địa danh gắn liền với tên tuổi Anh hùng liệt sĩ Trần Thành Ngọ. Ngày 25/4/1947, nơi đây từng diễn ra trận chiến ác liệt bảo vệ thị xã Kiến An.

Chung tay gìn giữ

Vẻ đẹp của đồi Thiên Văn không tự nhiên mà có và càng không thể tồn tại bền vững nếu thiếu sự chung tay gìn giữ. Cùng với lượng người dân, du khách ngày càng đông, nguy cơ tác động tiêu cực đến môi trường rừng, cảnh quan cũng ngày càng rõ nét. Bởi vậy, công tác bảo vệ rừng phòng hộ núi Thiên Văn luôn được chính quyền địa phương xác định là nhiệm vụ quan trọng, lâu dài.

Theo đại diện lãnh đạo UBND phường Kiến An, thời gian qua, các biện pháp bảo vệ, vệ sinh rừng tại khu vực đồi Thiên Văn được triển khai đồng bộ. Việc thu dọn cây khô, cây gãy đổ, cành nhánh ven các tuyến đường lên đồi được thực hiện nghiêm túc để bảo đảm an toàn và giữ gìn cảnh quan tự nhiên. Các lực lượng chức năng phối hợp hướng dẫn, giám sát chặt chẽ để quá trình dọn vệ sinh không ảnh hưởng đến diện tích rừng phòng hộ, không làm xáo trộn hệ sinh thái vốn có. Đặc biệt, trong thời điểm cuối năm, nguy cơ cháy rừng luôn tiềm ẩn, việc phòng cháy, chữa cháy được đặt lên hàng đầu.

Không dừng lại ở việc giữ gìn hiện trạng, đồi Thiên Văn đang được đặt trong tầm nhìn phát triển dài hạn của địa phương. Thời gian qua, phường Kiến An đề xuất thành phố lựa chọn địa bàn làm nơi thí điểm mô hình “phường đô thị xanh, chuyển đổi số toàn diện”, trong đó đồi Thiên Văn được xác định là không gian sinh thái, văn hóa quan trọng, gắn với định hướng phát triển bền vững.

Theo định hướng này, phường Kiến An mong muốn từng bước đầu tư, chỉnh trang khu vực đồi Thiên Văn theo hướng hài hòa giữa bảo tồn và khai thác, hình thành các không gian công cộng phục vụ sinh hoạt văn hóa, du lịch, trải nghiệm thiên nhiên. Các ý tưởng như công viên văn hóa - thiên văn học, không gian sáng tạo nghệ thuật, hay phát triển du lịch sinh thái gắn với cảnh quan tự nhiên đang được đặt ra, với yêu cầu xuyên suốt là không phá vỡ cấu trúc rừng phòng hộ, không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng.

Với định hướng phát triển ấy, đồi Thiên Văn sẽ trở thành “hạt nhân xanh” trong bức tranh đô thị tương lai của phường Kiến An. Khi việc bảo tồn được đặt song hành với quy hoạch bài bản, đầu tư có chọn lọc, đồi Thiên Văn tiếp tục là chốn dừng chân yên bình giữa lòng thành phố, góp phần hình thành diện mạo đô thị xanh, bền vững theo đúng tinh thần thành phố Hải Phòng đang hướng tới.