Đội tuyển Việt Nam cần tận dụng lực lượng mạnh để khẳng định vị thế khu vực, đồng thời hướng tới những trận đấu chất lượng hơn nhằm nâng tầm chuyên môn.
Việc FIFA ASEAN Cup mùa đầu tiên được công bố phần nào tạo cảm giác hụt hẫng. Ngoài sự hiện diện của thương hiệu FIFA, giải đấu này về cơ bản vẫn giống một phiên bản giới hạn của ASEAN Cup, chưa mang nhiều ý nghĩa mở rộng như kỳ vọng.
Chưa thể khẳng định cấu trúc giải sẽ thay đổi ra sao trong tương lai, nhưng ở thời điểm hiện tại, khả năng thu hút những đội tuyển hàng đầu châu Á là không cao. Ngoại trừ trường hợp giải đấu tạo được sức hấp dẫn đặc biệt về thương mại, rất khó để một đội tuyển thuộc tốp 10 châu Á chấp nhận tham dự sân chơi của khu vực Đông Nam Á.
FIFA ASEAN Cup mùa đầu tiên quy tụ 11 đội tuyển Đông Nam Á cùng ba khách mời là Ấn Độ, Hong Kong (Trung Quốc) và Pakistan. Giải diễn ra trong khung FIFA Days mở rộng vào cuối tháng 9.
Về hình thức, đây là một bước tiến khi các trận đấu được tính hệ số giao hữu chính thức và các đội tuyển có thể triệu tập lực lượng mạnh nhất. Tuy nhiên, nhìn vào bảng đấu của Việt Nam, các đối thủ vẫn chủ yếu là Thái Lan, Philippines và tân binh Pakistan, đội bóng lần đầu tham dự một giải đấu ngoài khu vực Nam Á.
Nói cách khác, sân chơi có tên gọi mới và bổ sung thêm một số trận đấu trong năm, nhưng bản chất vẫn là các đội tuyển Đông Nam Á tiếp tục đối đầu với nhau. Cơ hội được cọ xát với những đối thủ có trình độ cao hơn chưa thực sự rõ ràng.
Nếu đặt FIFA ASEAN Cup vào lịch thi đấu của những năm chẵn, thời điểm thường diễn ra vòng loại thứ hai World Cup, tần suất các đội Đông Nam Á gặp nhau có thể tăng lên đáng kể. Khi các đội còn được chia theo nhóm hạt giống hoặc khu vực châu lục, số trận đấu nội bộ trong khu vực có thể lên tới gần 10 trận mỗi năm.
Năm 2024 là một ví dụ. Đội tuyển Việt Nam đã thi đấu 11 trong tổng số 17 trận quốc tế với các đối thủ Đông Nam Á. Trong bốn trận giao hữu được tổ chức, Nga là đội duy nhất có trình độ cao hơn rõ rệt, ba đối thủ còn lại là Thái Lan, Kyrgyzstan và Ấn Độ.
Nếu FIFA ASEAN Cup diễn ra trong cùng năm với ASEAN Cup hiện nay, số lượng trận đấu giao hữu bên ngoài khu vực có nguy cơ tiếp tục bị thu hẹp. Khi đó, đội tuyển Việt Nam có thể có thêm trận đấu nhưng chưa chắc cải thiện được chất lượng cọ xát.
Sau chính sách mở rộng nhập tịch, khi tập trung đội hình mạnh nhất trong các đợt FIFA Days, đội tuyển Việt Nam nhiều khả năng có từ 7 - 8 cầu thủ nhập tịch và cầu thủ gốc Việt trong đội hình xuất phát.
Với lực lượng được đầu tư như vậy, điều bóng đá Việt Nam cần không chỉ là tăng số lượng trận đấu, mà quan trọng hơn là được đối đầu với những đội tuyển có chất lượng cao, phong cách thi đấu khác biệt. Đây là điều kiện cần thiết để thử thách cầu thủ, hoàn thiện hệ thống chiến thuật và định hình lối chơi.
Bóng đá Trung Quốc là bài học đáng suy ngẫm. Sau đại dịch COVID-19, đội tuyển nước này duy trì đều đặn từ 2 - 3 giải giao hữu quốc tế mỗi năm, nhưng phần lớn đối thủ được lựa chọn có trình độ tương đương, chủ yếu đến từ khu vực Trung Á.
Cách làm này khác với Hàn Quốc hay Nhật Bản, những đội tuyển thường lựa chọn đối thủ giao hữu có trình độ cao hơn để tạo sức ép thực sự. Chất lượng bóng đá Trung Quốc vì thế không cải thiện tương xứng với số lượng trận đấu, thể hiện qua vị trí thứ 91 trên bảng xếp hạng FIFA, chưa tương xứng với quy mô đầu tư của nền bóng đá này.
Trong ngắn hạn, bóng đá Việt Nam cần tính toán lại lộ trình phát triển. Nếu tiếp tục chủ yếu thi đấu trong phạm vi Đông Nam Á, đội tuyển sẽ khó tạo ra bước tiến rõ rệt về đẳng cấp.
Điều đó cũng có thể làm giảm hiệu quả của quá trình nhập tịch cầu thủ và chiến lược đào tạo trẻ trong dài hạn. Những cầu thủ nhập tịch hay các cầu thủ gốc Việt đang thi đấu tại châu Âu cần một hệ thống chiến thuật hiện đại cùng những trận đấu đủ chất lượng để phát huy tối đa năng lực.
Nếu lực lượng được xem là tinh nhuệ chỉ được sử dụng để giải quyết các trận đấu trong khu vực, nguồn lực mà bóng đá Việt Nam đang có sẽ khó được khai thác hiệu quả.
Dù cần hướng tới những sân chơi có chất lượng cao hơn, đội tuyển Việt Nam trước hết phải chứng minh được sự khác biệt ngay tại ASEAN Cup.
Sở hữu đội hình được đánh giá thuộc nhóm mạnh nhất khu vực, Việt Nam cần thể hiện ưu thế không chỉ qua kết quả mà còn trong cách tổ chức lối chơi. Khả năng kiểm soát thế trận, tư duy chiến thuật và mức độ áp đặt lên đối thủ phải được thể hiện rõ trong từng trận đấu.
Vô địch là mục tiêu bắt buộc, nhưng cách đội tuyển tiến tới danh hiệu cũng có ý nghĩa quan trọng. Một đội bóng muốn vượt khỏi giới hạn khu vực không thể chỉ hài lòng với những chiến thắng tối thiểu hoặc cách chơi thiên về bảo toàn kết quả.
Huấn luyện viên Kim Sang Sik dường như cũng nhận thấy yêu cầu này. Ngay cả khi đối đầu Timor Leste, đội bóng bị đánh giá yếu nhất bảng A, ông vẫn lựa chọn lối chơi tấn công liên tục, khai thác tối đa sức mạnh hàng công thay vì chỉ kiểm soát tỷ số.
Mục tiêu có thể không đơn thuần là giành ba điểm, mà còn nhằm đẩy năng lực của đội tuyển tới giới hạn cao hơn. Đây là cách để huấn luyện viên đánh giá khả năng vận hành chiến thuật, mức độ hiệu quả của từng vị trí và sự thích nghi của các cầu thủ trong một hệ thống mới.
Những chiến thắng thuyết phục trước các đối thủ Đông Nam Á là cách tốt nhất để đội tuyển Việt Nam không còn phải tập trung quá nhiều vào bài toán làm thế nào để giành chiến thắng tại sân chơi khu vực.
Khi có thể áp đặt thế trận và duy trì sự vượt trội ổn định trước các đối thủ trong khu vực, đội tuyển mới đủ nền tảng để chuyển sang một giai đoạn phát triển cao hơn, nơi tiêu chuẩn không còn dừng lại ở chức vô địch Đông Nam Á.
Muốn tiến xa hơn, bóng đá Việt Nam phải đồng thời giải quyết hai yêu cầu. Trước mắt, đội tuyển cần khẳng định vị thế số một tại khu vực bằng lối chơi có chất lượng và sức thuyết phục. Về lâu dài, kế hoạch thi đấu phải được mở rộng với những đối thủ có trình độ cao hơn để cầu thủ được đặt trong môi trường cạnh tranh khắc nghiệt.
FIFA ASEAN Cup có thể mang đến thêm cơ hội thi đấu và tạo điều kiện để các đội tuyển sử dụng lực lượng mạnh nhất. Tuy nhiên, giải đấu chỉ thực sự có ý nghĩa với bóng đá Việt Nam nếu được đặt trong một chiến lược phát triển rộng hơn, thay vì trở thành một sân chơi khác nơi các đội Đông Nam Á tiếp tục gặp nhau.
TT (tổng hợp)
