Đơn giản hoá thủ tục xây dựng nhà ở riêng lẻ

Giảm thủ tục hành chính xây dựng

Xây dựng nhà ở là nhu cầu thiết yếu của mỗi gia đình. Tuy nhiên, nhiều năm qua, việc chuẩn bị hồ sơ và thực hiện thủ tục cấp giấy phép xây dựng luôn là một trong những thủ tục khiến không ít người dân mất thời gian và công sức.

Từ ngày 1/7/2026, những khó khăn này sẽ được tháo gỡ khi Luật Xây dựng số 135/2025/QH15 có hiệu lực. Theo đó, có 8 nhóm công trình được miễn giấy phép xây dựng, trong đó, nhà ở riêng lẻ là nhóm có tác động trực tiếp và rộng nhất đến người dân.

Cụ thể, các công trình xây dựng cấp IV, công trình nhà ở riêng lẻ có quy mô dưới 7 tầng có tổng diện tích sàn xây dựng dưới 500 m² và không thuộc một trong các khu vực: khu chức năng, khu vực phát triển đô thị được xác định trong quy hoạch chung thành phố; khu chức năng, khu dân cư nông thôn, khu vực phát triển đô thị được xác định trong quy hoạch chung đô thị thuộc tỉnh, thuộc thành phố, quy hoạch chung khu kinh tế, khu du lịch quốc gia; khu vực xây dựng được xác định trong quy hoạch chung xã; khu vực đã có quy chế quản lý kiến trúc, sẽ được miễn giấy phép xây dựng.

Quy định này được xem là giải pháp đột phá trong cải cách thủ tục hành chính, giúp giảm một khâu thủ tục trước khi người dân triển khai xây dựng nhà ở. Tuy nhiên, không phải mọi công trình nhà ở riêng lẻ đều được miễn giấy phép. Những trường hợp không đáp ứng điều kiện về quy hoạch hoặc nằm trong khu vực chưa có quy hoạch chi tiết vẫn phải thực hiện thủ tục xin giấy phép xây dựng theo quy định.

Đang chuẩn bị xây dựng nhà mới tại phường Hải Dương, anh Nguyễn Văn Mạnh cho biết, gia đình đã dành nhiều năm tích góp để chuẩn bị xây dựng nơi ở khang trang hơn tại lô đất mua từ lâu. Khi nghe thông tin khu vực định xây nhà không không thuộc trường hợp phải xin giấy phép xây dựng, anh Mạnh rất phấn khởi.

“Tôi từng xây nhà ở thành phố, chỉ riêng việc tìm hiểu hồ sơ và thực hiện thủ tục xin giấy phép xây dựng cũng mất khá nhiều thời gian. Nay được miễn giấy phép xây dựng trong trường hợp đủ điều kiện, người dân sẽ tiết kiệm được đáng kể thời gian, chi phí và sớm triển khai công trình”, anh Mạnh nói.

Đồng quan điểm, ông Nguyễn Văn Hùng ở phường Tân Hưng cho rằng, việc cải cách thủ tục hành chính là điều người dân mong đợi từ lâu, nhất là trong xây dựng nhà ở.

Theo ông Hùng, xây nhà là việc lớn của mỗi gia đình. Nếu giảm được những thủ tục không cần thiết nhưng vẫn bảo đảm quản lý theo quy hoạch thì người dân sẽ thuận lợi hơn. Điều quan trọng là cần công khai rõ khu vực nào được miễn giấy phép xây dựng, khu vực nào vẫn phải thực hiện để người dân dễ theo dõi.

Ông Trần Văn Huynh ở phường Hải Dương cũng cho biết gia đình từng gặp nhiều khó khăn khi làm thủ tục xin giấy phép xây dựng. Trước đây, để xây nhà phải chuẩn bị nhiều giấy tờ, trong đó có hồ sơ xin giấy phép xây dựng. Nhiều người chưa nắm rõ quy định hoặc ngại thủ tục nên dễ phát sinh vướng mắc trong quá trình sử dụng hoặc giao dịch sau này. Theo ông, quy định mới sẽ tạo thuận lợi hơn cho người dân.

Tác động tích cực đến thị trường xây dựng dân dụng

Theo đánh giá của một số chủ thầu xây dựng nhà ở, việc mở rộng diện miễn giấy phép xây dựng đối với nhà ở riêng lẻ có thể tác động tích cực đến thị trường xây dựng dân dụng trong thời gian tới.

Khi thủ tục hành chính được rút gọn, người dân có xu hướng chủ động hơn trong triển khai kế hoạch xây dựng, thay vì trì hoãn do e ngại quy trình pháp lý. Anh Nguyễn Văn Quảng ở phường Lê Chân, chuyên môi giới bất động sản, chủ đội thầu chuyên thi công nhà ở dân dụng cho người dân cho rằng, chính sách mới sẽ giúp rút ngắn thời gian chuẩn bị đầu tư xây dựng của các hộ gia đình. Đồng thời tạo ra tác động tích cực đối với thị trường xây dựng dân dụng khi nhu cầu tăng lên sẽ kéo theo nhu cầu nhân công, vật liệu xây dựng và các dịch vụ liên quan.

Việc mở rộng diện miễn giấy phép xây dựng là chính sách phù hợp với thực tế cải cách hành chính hiện nay, nhưng không đồng nghĩa nới lỏng quản lý. Căn cứ điều 47 Luật Xây dựng (sửa đổi, có hiệu lực từ 1/7/2026), cơ quan nhà nước vẫn thực hiện quản lý trật tự xây dựng, theo dõi, kiểm tra, phát hiện và xử lý vi phạm từ khi khởi công đến khi công trình đưa vào sử dụng. Dù được miễn giấy phép, công trình vẫn phải tuân thủ quy hoạch, thiết kế, an toàn… Vi phạm vẫn bị đình chỉ, xử lý theo quy định.

“Để chính sách đi vào thực tế hiệu quả, cần tăng cường tuyên truyền, công khai thông tin quy hoạch, hướng dẫn người dân xác định đúng trường hợp được miễn giấy phép và kiểm tra trong quá trình xây dựng. Đẩy mạnh chuyển đổi số và công khai dữ liệu quy hoạch, giúp người dân dễ dàng tiếp cận thông tin, hạn chế vi phạm và bảo đảm trật tự xây dựng”, Luật sư Nguyễn Kiều Đông, Phó Chủ nhiệm Đoàn Luật sư thành phố Hải Phòng, Trưởng Văn phòng Luật sư Á Đông đề nghị.