(HPĐT)- Trung lập trong các vấn đề thế giới kể từ năm 1815, Thụy Điển nộp đơn xin gia nhập NATO cùng với nước láng giềng phía Đông là Phần Lan sau khi xung đột ở Ukraine nổ ra vào đầu năm 2022. Tuy nhiên, bất chấp một số tiến bộ gần đây, sự bế tắc trong quan hệ Mỹ - Thổ Nhĩ Kỳ - Thụy Điển có thể khiến quốc gia Bắc Âu này không sớm được mãn nguyện.
Các lãnh đạo của NATO cùng Ngoại trưởng Thụy Điển Tobias Billstrom tại cuộc họp ở Na Uy ngày 1-6-2023. Ảnh: AFP
Nằm trong thế “mắc kẹt”
Đầu tháng 6-2023, Thụy Điển cho biết sẵn sàng tiếp đón quân đội và trang thiết bị quân sự của các nước NATO kể cả trước khi nước này trở thành thành viên chính thức của khối. Theo thông báo của quân đội Mỹ, 2 máy bay ném bom B-1B Lancers của Mỹ hạ cánh xuống sân bay Lulea-Kallax, miền Bắc Thụy Điển ngày 19-6. Thông báo của quân đội Mỹ nêu rõ đây là lần đầu trong lịch sử hiện đại, các máy bay ném bom Mỹ đến Thụy Điển. Thụy Điển trở thành quốc gia khách mời của NATO từ tháng 6-2022 nhưng đơn xin gia nhập của nước này vẫn chưa “qua cửa”, do Thổ Nhĩ Kỳ và Hungary chưa thông qua. Chỉ có các thành viên đầy đủ mới nằm trong phạm vi hiệu lực của Điều khoản 5 về phòng thủ tập thể, theo đó một cuộc tấn công nhằm vào một nước thành viên được coi như nhằm vào tất cả các thành viên còn lại.
Theo nhận định của các nhà quan sát, tư cách thành viên NATO đang chờ thông qua của Thụy Điển dường như bị mắc kẹt giữa các lập trường không khoan nhượng của Ankara, Stockholm và Washington. Câu hỏi chủ yếu hiện nay là liệu các cuộc đàm phán về thương vụ F-16 giữa Ankara và Quốc hội Mỹ có thể thành công hay không? Quốc hội Mỹ muốn Thổ Nhĩ Kỳ phê chuẩn tư cách thành viên NATO của Thụy Điển trước khi chấp thuận bán cho nước này máy bay F-16. Trong khi Ankara muốn có máy bay chiến đấu trước khi để Thụy Điển gia nhập NATO.
Bên cạnh đó, các quan chức Thổ Nhĩ Kỳ cho rằng, Stockholm không thực hiện những cam kết được đưa ra tại hội nghị thượng đỉnh của NATO ở Madrid năm ngoái, bao gồm cả việc dẫn độ các thành viên Đảng Công nhân người Kurd (PKK) và những người theo chủ nghĩa Gulen cũng như hạn chế các hoạt động của họ ở Thụy Điển.
Tuy nhiên, Thụy Điển cũng khó chấp nhận với Thổ Nhĩ Kỳ khi việc thực hiện yêu cầu của Ankara gây ảnh hưởng đến các giá trị dân chủ và pháp lý của chính họ. Các nhà chức trách Thụy Điển không thể mạo hiểm với an ninh trong nước bằng cách truy lùng các thành viên của Liên minh Dân chủ người Kurd ở Syria (PYD), PKK hoặc các tín đồ Gulen.
Khó được như kỳ vọng
Trước khi Stockholm và Helsinki nộp đơn vào tháng 5-2022, nhiều nhà quan sát kỳ vọng rằng hai quốc gia sẽ chứng kiến sự chấp nhận nhanh chóng của tất cả các thành viên NATO.
Sau khi dỡ bỏ lệnh cấm bán một số loại vũ khí cho Thổ Nhĩ Kỳ - một trong số yêu cầu mà Ankara đưa ra để đổi lấy việc hai nước Bắc Âu gia nhập NATO - Phần Lan trở thành thành viên của liên minh này vào đầu tháng 4 vừa qua. Tuy nhiên, Hungary và Thổ Nhĩ Kỳ vẫn đang trì hoãn tư cách thành viên NATO của Thụy Điển.
Khi Thổ Nhĩ Kỳ vẫn kiên định với lập trường của mình liên quan đến việc gia nhập NATO của Thụy Điển, chưa rõ liệu quốc gia Bắc Âu này có trở thành thành viên của liên minh quân sự trên như kỳ vọng của Washington và phần lớn các thành viên của khối trước hội nghị thượng đỉnh thường niên của họ ở Litva vào ngày 11 và 12-7 tới hay không.
Đối với Thổ Nhĩ Kỳ, việc phê chuẩn đơn gia nhập của Thụy Điển sẽ không phải là cách bảo đảm để ngăn Quốc hội Mỹ áp đặt các điều kiện mới liên quan đến việc bán F-16. Một số thành viên của Quốc hội Mỹ còn tăng áp lực bằng cách yêu cầu Ankara hạn chế các hoạt động quân sự của mình ở biển Aegean liên quan đến các yêu sách lãnh thổ đang tranh chấp giữa Thổ Nhĩ Kỳ và Hy Lạp. Có nguy cơ Quốc hội Mỹ sẽ áp đặt các biện pháp trừng phạt mới đối với Thổ Nhĩ Kỳ ngay cả sau khi việc mua bán được chấp thuận.
Có thể thấy cả Mỹ, Thổ Nhĩ Kỳ và Thụy Điển đều có lý do chính đáng để duy trì lập trường của mình. Hơn nữa, cuộc xung đột ở Ukraine làm Nga bị suy giảm ảnh hưởng, trong khi Phần Lan đảm nhận vai trò “bức tường thành” sau khi gia nhập NATO, nên nhu cầu cấp bách tham gia liên minh của Thụy Điển có thể giảm bớt.
Theo các nhà phân tích quốc tế, triển vọng Thụy Điển gia nhập NATO trước hội nghị thượng đỉnh thường niên sắp tới còn rất mờ mịt. Việc liên kết tư cách thành viên NATO của Thụy Điển với sự thành công của hội nghị thượng đỉnh ở Vilnius (Litva) hoặc thương vụ F-16 của Thổ Nhĩ Kỳ là không thực tế. NATO cũng không thể có cử chỉ “nặng tay” với Thổ Nhĩ Kỳ chỉ vì việc này. SCác cuộc xung đột ở Ukraine và Syria đã chứng minh cho các thành viên NATO một điều: Có Thổ Nhĩ Kỳ đứng về phía mình - dù chỉ một phần - vẫn tốt hơn nhiều so với việc đối đầu với Ankara./.
Quang HUy (tổng hợp)
