Ảnh minh họa
Hiện nay, cách thu phí thu gom rác thải sinh hoạt đang được tính theo đầu người. Cách thu “cào bằng” này chưa công bằng, vì người xả rác ít hay nhiều đều ở mức như nhau. Với việc đổi mới theo đề xuất, hộ phát sinh nhiều rác thải sẽ phải trả phí cao hơn những hộ xả ít. Vì vậy, phải thực hiện việc phân loại rác thải sinh hoạt ngay tại nguồn, vì các loại rác có thể tái chế sẽ được miễn phí thu gom, xử lý.
Thực tế, việc phân loại rác thải sinh hoạt tại nguồn được thực hiện thí điểm từ lâu tại nhiều địa phương, trong đó có Hải Phòng. Từ năm 2016, trong khuôn khổ chương trình quy hoạch thúc đẩy tăng trưởng xanh giữa Hải Phòng và thành phố Kitakyushu (Nhật Bản), Công ty TNHH MTV Môi trường đô thị Hải Phòng thực hiện việc phân loại rác thải tại nguồn. Bên cạnh đó, nhiều tổ chức hội, đoàn thể cũng triển khai thực hiện bằng một số mô hình cụ thể như “Phân loại và tái chế rác thải rắn đầu nguồn” của Hội Phụ nữ; “Thu gom, phân loại rác thải”, “Ngày chủ nhật xanh” của Đoàn Thanh niên… Thời gian đầu, người dân hưởng ứng nhiệt tình, song sau đó nhiều hộ gia đình bỏ dần vì sau khi phân loại tại nguồn, khi thu gom, rác lại được tập kết chung về một địa điểm. Mặt khác, tại các nơi công cộng, không phải địa điểm nào cũng có sẵn các thùng rác phục vụ phân loại, nên rác lại được bỏ chung vào một chỗ. Kiểu thực hiện nửa vời này khiến sau rất nhiều nỗ lực tuyên truyền, vận động, triển khai thực hiện phân loại rác thải tại nguồn, kết quả vẫn…như cũ.
Những thất bại trong phân loại rác thải tại nguồn đến thời điểm này cho thấy, để giải quyết vấn đề ngày càng trở nên bức thiết như thu gom, xử lý rác thải, chỉ một đề xuất về mặt chính sách có lẽ vẫn chưa đủ. Trở lại vấn đề đổi mới cơ chế thu tiền rác thải sinh hoạt, cùng với truyền thông chính sách và hướng dẫn người dân thực hiện, quan trọng là cần đồng bộ các yếu tố kèm theo. Như việc phân loại rác thải sinh hoạt tại nguồn, thu tiền rác theo khối lượng và chủng loại, hoạt động thu gom, xử lý rác sau phân loại phải được thực hiện thống nhất và triệt để hơn cả về quy trình thiết bị, phương tiện, đầu ra. Ngoài ra không thể thiếu vắng chế tài xử lý đối với những hành vi vi phạm quy định về bảo vệ môi trường. “Đánh vào kinh tế” luôn phát huy tác dụng, nhưng sẽ kém hiệu quả nếu mức độ tác động không đủ mạnh vì người dân sẵn sàng bỏ tiền để mua sự tiện lợi, nếu thấy rõ lợi ích. Vì vậy, chế tài xử phạt đối với hành vi vi phạm phải đủ mạnh, đủ sức răn đe để tránh tình trạnh “nhờn luật”, đồng thời bảo đảm sự công bằng và tính khả thi khi thực thi chính sách.
Có như vậy, đề xuất về cơ chế thu phí rác thải mới có thể khả thi, góp phần “xanh hóa” môi trường để bảo đảm mục tiêu phát triển bền vững.
Bài: Dương Thanh - Ảnh: Trúc Lâm
