Động lực của giao thông xanh

Một người bạn tôi làm dịch vụ tại phường Thủy Nguyên vừa quyết định dành một phần diện tích nhà xưởng để đầu tư trạm sạc ô tô điện. Anh tính toán rằng lượng xe điện sẽ ngày một nhiều, trong khi hạ tầng sạc còn thiếu. Làm sớm có thể chưa thu hồi vốn ngay nhưng nếu chờ đến khi thị trường phát triển mới bắt đầu thì sẽ mất cơ hội.

Cách đây vài năm, giao thông xanh vẫn được nhìn nhận như câu chuyện của tương lai, gắn với những cam kết giảm phát thải hay các chiến lược phát triển dài hạn. Còn hôm nay, khi doanh nghiệp bắt đầu tính chuyện đầu tư trạm sạc, khi người dân cân nhắc chuyển từ xe sử dụng nhiên liệu hóa thạch sang xe điện, giao thông xanh đã thành xu hướng.

Đó cũng là lý do Bộ Xây dựng vừa giao các đơn vị chuyên môn nghiên cứu xây dựng Đề án phát triển mạng lưới trạm sạc ô tô điện trên phạm vi cả nước. Xe điện sẽ khó phổ biến nếu người sử dụng luôn băn khoăn sạc ở đâu, mất bao lâu và có thuận tiện hay không. Ngược lại, doanh nghiệp cũng không thể mạnh dạn đầu tư hạ tầng nếu thiếu quy hoạch, thiếu cơ chế và thiếu niềm tin rằng đây là một chính sách phát triển lâu dài. Trong quá trình chuyển đổi sang giao thông xanh, phương tiện chỉ là một phần của bài toán còn hạ tầng mới là điều kiện để thị trường hình thành.

Yêu cầu ấy càng trở nên cấp thiết đối với thành phố Hải Phòng. Nơi là trung tâm cảng biển, logistics và công nghiệp lớn nhất miền Bắc. Mỗi ngày thành phố có hàng chục nghìn lượt xe container, xe tải và phương tiện các loại lưu thông qua hệ thống cảng biển, khu công nghiệp. Dòng chảy hàng hóa tạo nên động lực tăng trưởng nhưng cũng kéo theo những áp lực ngày càng lớn về tiêu thụ năng lượng và phát thải.

Mục tiêu tăng trưởng ở mức cao trong nhiều năm tới đồng nghĩa với khối lượng vận tải sẽ tiếp tục gia tăng. Nếu vẫn dựa vào mô hình phát triển cũ, tốc độ tăng trưởng càng lớn thì áp lực môi trường càng nặng nề. Vì vậy, chuyển đổi sang mô hình tăng trưởng xanh không chỉ là yêu cầu về môi trường mà còn là điều kiện để duy trì sức cạnh tranh của nền kinh tế. Trong bức tranh ấy, giao thông xanh giữ vai trò mở đường bởi đây là lĩnh vực tác động trực tiếp đến logistics, cảng biển, công nghiệp và chất lượng môi trường đô thị.

Thành phố đang hướng tới một hệ sinh thái vận tải mới, trong đó phương tiện, hạ tầng, nguồn năng lượng, công nghệ quản lý và cơ chế đầu tư được phát triển đồng bộ. Những cột sạc chỉ là phần dễ nhìn thấy nhất. Phía sau là quy hoạch quỹ đất, bảo đảm nguồn điện, tiêu chuẩn kỹ thuật, cơ chế thu hút đầu tư và sự phối hợp của nhiều ngành, nhiều cấp. Chỉ cần một mắt xích chậm nhịp, cả quá trình chuyển đổi sẽ bị ảnh hưởng.

Kinh nghiệm ở nhiều quốc gia cho thấy, trong giai đoạn đầu của quá trình chuyển đổi, thị trường khó có thể tự vận động nếu thiếu vai trò dẫn dắt của Nhà nước. Chính quyền không chỉ ban hành chính sách mà còn phải tạo lập quy hoạch, xây dựng cơ chế, đầu tư hạ tầng thiết yếu và tạo niềm tin cho doanh nghiệp. Khi định hướng phát triển rõ ràng, khu vực tư nhân sẽ mạnh dạn bỏ vốn, thị trường sẽ từng bước mở rộng và hình thành hệ sinh thái mới.

Do đó việc thành phố Hải Phòng ban hành Nghị quyết số 08-NQ/TU về chuyển đổi xanh ngay đầu năm 2026 có ý nghĩa và thông điệp rõ ràng.

Chủ trương ấy đang được cụ thể hóa bằng những việc làm cụ thể. Mới đây, thành phố bàn giao 99 ô tô điện phục vụ hoạt động của các xã, phường và đặc khu sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Khi khu vực công tiên phong sử dụng phương tiện xanh, doanh nghiệp có thêm cơ sở để tin vào tính ổn định của chính sách, mạnh dạn đầu tư hạ tầng và dịch vụ. Người dân cũng có thêm niềm tin để thay đổi thói quen sử dụng phương tiện.

Chuyển đổi sang giao thông xanh không thể hoàn thành trong một sớm một chiều. Nhưng với những bước đi đã bắt đầu, từ hoàn thiện cơ chế, đầu tư hạ tầng đến khuyến khích doanh nghiệp tham gia, Hải Phòng đang từng bước tạo nền tảng cho một hệ thống giao thông hiện đại, thân thiện với môi trường. Đó không chỉ là yêu cầu của phát triển bền vững mà còn là điều kiện để thành phố giữ vững lợi thế cạnh tranh trong giai đoạn phát triển mới.