Theo kênh CNN, trong nhiều năm, dường như Tổng thống Mỹ Donald Trump luôn muốn triển khai quân đội trên lãnh thổ Mỹ và chỉ chờ cơ hội phù hợp để thực hiện. Giờ đây, tình hình leo thang cho thấy mức độ chưa từng có tiền lệ của động thái này.
Vượt xa tiền lệ
Ngày 11/8, Tổng thống Donald Trump tuyên bố đặt Sở Cảnh sát Đô thị Washington (MPD) dưới quyền kiểm soát liên bang và triển khai lực lượng Vệ binh Quốc gia nhằm xử lý tình hình tội phạm tại thủ đô. Quyết định này, nếu thực hiện, sẽ là lần đầu tiên một tổng thống Mỹ can thiệp trực tiếp vào quản lý lực lượng cảnh sát địa phương ở Washington DC, đồng thời mở rộng giới hạn thẩm quyền tổng thống theo cách chưa từng có tiền lệ. Trước đó, việc triển khai Vệ binh Quốc gia trong các thành phố Mỹ đã từng xảy ra, nhưng thường chỉ trong các tình huống bạo loạn quy mô lớn hoặc khẩn cấp, không giống như cách ông Trump đang tiến hành.
Ông Trump lý giải quyết định của mình bằng việc nhấn mạnh tình trạng tội phạm ở Washington DC đang mất kiểm soát, đồng thời viện dẫn một vụ tấn công nghiêm trọng nhằm vào một cựu nhân viên Ban Hiệu quả Chính phủ. Tuy nhiên, số liệu thực tế từ MPD lại cho thấy xu hướng trái ngược. Tội phạm bạo lực tại Washington DC, dù có tăng vào năm 2023, hiện đang giảm dần. Dữ liệu mới nhất cho thấy từ đầu năm 2025 đến nay, tội phạm bạo lực giảm 26% so với cùng kỳ năm trước, mức thấp nhất trong ít nhất sáu năm qua, thấp hơn cả giai đoạn cuối nhiệm kỳ đầu của ông Trump. Điều này chứng tỏ rằng tình hình an ninh tại thủ đô đã được cải thiện đáng kể mà không cần đến sự can thiệp trực tiếp của chính quyền liên bang.
Trong các khảo sát xã hội, cư dân Washington DC vẫn coi tội phạm, bạo lực và súng đạn là mối quan tâm hàng đầu. Tuy nhiên, tỷ lệ người dân đánh giá đây là vấn đề nghiêm trọng đã giảm đáng kể so với năm 2022, cho thấy nhu cầu can thiệp liên bang không còn cấp bách như ông Trump mô tả. Dư luận từ đó đặt câu hỏi về lý do vì sao Tổng thống không thực hiện động thái này vào cuối nhiệm kỳ đầu, khi các vấn đề tội phạm chưa giảm, và khiến quyết định của ông trở nên bất thường.
Các quan chức cấp cao trong chính quyền Trump nhiệm kỳ đầu từng nhiều lần bày tỏ lo ngại về thói quen điều quân của ông, cảnh báo rằng việc đưa quân đội vào các vấn đề nội địa có thể khiến quân đội bị lôi kéo vào chính trị, đồng thời gia tăng nguy cơ căng thẳng xã hội. Theo lịch sử, các tổng thống Mỹ triển khai Vệ binh Quốc gia chủ yếu nhằm đối phó với các vụ bạo loạn quy mô lớn. Tài liệu từ Vệ binh Quốc gia năm 2020 cho thấy lực lượng dân quân bang và Vệ binh Quốc gia từng được huy động để dập tắt bạo loạn sắc tộc, đình công cuối thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20. Tuy nhiên, từ năm 1867 đến 1957, không có tổng thống nào liên bang hóa lực lượng này.
Các trường hợp triển khai Vệ binh Quốc gia sau đó thường gắn liền với những biến cố nghiêm trọng, như phong trào dân quyền, bạo loạn ở Detroit năm 1967 và vụ ám sát mục sư Martin Luther King Jr. năm 1968. Trước khi ông Trump triển khai Vệ binh Quốc gia đối phó biểu tình năm 2020, lần gần nhất là vụ Rodney King ở Los Angeles năm 1992. Nói cách khác, mục đích điều quân của ông Trump hiện nay khác hẳn so với các tiền lệ lịch sử, khiến giới chuyên gia và dư luận lo ngại về việc quân sự hóa các vấn đề nội địa.
Ngay cả lần triển khai ở Los Angeles cách đây hai tháng cũng được đánh giá là bất thường. Bạo lực liên quan chiến dịch truy quét người nhập cư gây tranh cãi của chính quyền không nghiêm trọng hay lan rộng như ông Trump mô tả và không thể so sánh với vụ bạo loạn Rodney King. Đây cũng là lần đầu tiên trong 60 năm một tổng thống điều quân mà không có yêu cầu từ thống đốc bang, khiến một phiên tòa gần đây phải xem xét liệu ông Trump có vượt quá thẩm quyền hay không.
Ngoài lo ngại về mặt pháp lý, việc điều quân còn khiến dư luận hoài nghi về tính hợp lý của quyết định. Tháng 6 vừa qua, ông Trump đã triển khai Vệ binh Quốc gia tới Los Angeles và điều cả Thủy quân lục chiến để bảo vệ tài sản liên bang, làm dấy lên lo ngại về khả năng trấn áp mạnh tay hơn. Các cuộc thăm dò dư luận cho thấy sự chia rẽ: theo khảo sát của Washington Post-Schar School, 54% người theo dõi sát tình hình ở Los Angeles phản đối việc triển khai Vệ binh Quốc gia và Thủy quân lục chiến, chỉ 37% ủng hộ. Trong khi đó, khảo sát của Đại học Quinnipiac cho thấy 55% cử tri phản đối điều Vệ binh Quốc gia và 60% phản đối điều Thủy quân lục chiến. Trở lại năm 2020, thăm dò của CNN cũng chỉ ra rằng 60% người Mỹ không đồng ý việc triển khai quân đội để đối phó biểu tình nội địa, so với 36% ủng hộ.
Điều đáng chú ý là ông Trump không chỉ triển khai các bước đi bất thường mà còn nhiều lần gợi ý mở rộng vai trò của quân đội trong việc kiểm soát trật tự công cộng. Trong lần triển khai ở Los Angeles, ông tuyên bố: “Khi những nơi khác làm vậy, nếu họ làm, họ sẽ phải đối mặt với lực lượng ngang bằng hoặc mạnh hơn lực lượng chúng ta dùng ở đây”. Ngày 11/8, ông Trump để ngỏ khả năng điều quân đội chính quy tới Washington DC, chứ không chỉ Vệ binh Quốc gia, dù nói chưa thấy cần thiết. Ông còn cho biết có thể áp dụng cách tiếp cận tương tự với Chicago và New York, và khẳng định: “Sau đó, tôi sẽ xem xét đến New York…Nếu cần, chúng ta sẽ làm điều tương tự ở Chicago, nơi đang hỗn loạn”.
Những động thái này, theo nhiều nhà phân tích, có thể là cách ông Trump thử giới hạn chấp nhận của công chúng đối với mô hình quản lý xã hội có sự can thiệp mạnh mẽ của liên bang, đồng thời định hình một vai trò mới, quyền lực hơn của quân đội trong các vấn đề nội địa. Nó cũng gợi lên những lo ngại sâu sắc về quân sự hóa chính trị và tác động tiềm tàng tới quyền lực địa phương, tự do dân sự và sự cân bằng giữa các nhánh quyền lực tại Mỹ.
Tổng hợp lại, quyết định điều quân của ông Trump không chỉ là vấn đề an ninh công cộng đơn thuần mà còn mang ý nghĩa chính trị, pháp lý và xã hội rộng lớn. Nó mở ra nhiều tranh cãi về phạm vi thẩm quyền tổng thống, vai trò của Vệ binh Quốc gia và quân đội trong nước, cũng như phản ứng của công chúng trước những biện pháp mạnh tay chưa từng có trong lịch sử gần đây của Mỹ.
